ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ «Μια Ελλάδα στο τελευταίο βαγόνι του καλύτερου τρένου»

«Η δεκαετία του ’90 υπήρξε κοσμοϊστορική για την Ευρώπη διότι, χάρη στις γαλλογερμανικές διαπραγματεύσεις (Κολ – Μιτεράν) και παρά τις Κασσάνδρες – κυρίως αμερικανικής προέλευσης -, κατάφερε να εισάγει το ευρώ σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα και να απορροφήσει χωρίς κραδασμούς την επανένωση της Γερμανίας. Η Γερμανία θυσίασε το μάρκο για την ενοποίηση», λέει ο Γιάννης Βούλγαρης

«Τα παιδιά που σήμερα είναι στο Γυμνάσιο, μπορεί να ψηφίσουν πρώτα για την
ήπειρό τους και μετά για τη χώρα τους», λέει στα «ΝΕΑ» ο Γιάννης Βούλγαρης. Ο
διακεκριμένος πολιτικός επιστήμονας θεωρεί ότι τα αποτελέσματα της ψήφισης
ευρωπαϊκού Συντάγματος θα είναι απτά στο ορατό μέλλον. Στο βιβλίο του «Η
πρόκληση της ηγεμονίας», που μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Πόλις, ο
διδάκτορας Πολιτικών Επιστημών και ερευνητής στο Ινστιτούτο Πολιτικής
Κοινωνιολογίας του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών, Γιάννης Βούλγαρης,
κινείται σε δύο κατευθύνσεις: αφενός μετέχει στον διεθνή διάλογο – που
εκφράζεται με πυκνή βιβλιογραφία – για τα νέα γεωπολιτικά δεδομένα που
προκύπτουν από τις σύγχρονες κοσμοϊστορικές εξελίξεις (ΗΠΑ, Μπους, Ευρώπη,
παγκοσμιοποίηση, τρομοκρατία, Ισλάμ, ο καπιταλισμός ως «ακραίο καιρικό
φαινόμενο»), αφετέρου επιχειρεί να εντάξει την Ελλάδα στο νέο – ευρωπαϊκό –
πολιτικό πλαίσιο του 21ου αιώνα διερευνώντας τις αντιφάσεις, τις προόδους, τις
αγκυλώσεις της, κάνοντας επίσης και ένα εντυπωσιακό ψυχογράφημά της από το ’40
και μετά. Μιλώντας, με άλλα λόγια, για τα πολιτικά κόμματα, το εγχείρημα του
εκσυγχρονισμού, τη 17Ν, την Αριστερά, τον «ενδιάμεσο χώρο», αλλά και τον
Εμφύλιο ως σημείο αναγωγής της νεοελληνικής παθογένειας.

«Βρισκόμαστε σε μια ιστορική στροφή», λέει στα «ΝΕΑ» ο κ. Βούλγαρης. «Η
θεματική του βιβλίου έχει ως στόχο να βοηθήσει στη συνειδητοποίηση των όρων
της στροφής αυτής θέτοντας τα ζητήματα που θα μας απασχολούν τις επόμενες
δεκαετίες. Τα μεγάλα ιδεολογικά ρεύματα, τα μεγάλα συστήματα σκέψης
ανασυγκροτούνται και θα προκύψει νέο πλαίσιο αντιπαράθεσης ανάμεσα σε πρόοδο
και συντήρηση τον 21ο αιώνα. Αποφεύγω τη διάκριση ανάμεσα σε Αριστερά και
Δεξιά, διότι θεωρώ απίθανο ό,τι υπήρξε αριστερό παλαιότερα να περάσει ατόφιο
στην πλευρά της προόδου τώρα, ή η συντήρηση του σήμερα να ταυτίζεται με ό,τι
υπήρξε δεξιό παλιότερα».

Έτσι διαβάζουμε για τα ελληνικά «κόμματα της δραχμής στην Ελλάδα του
ευρώ», για το ΠΑΣΟΚ ως «κόμμα-βαρίδι με πρόεδρο-άλλοθι», για τη Ν.Δ. και τα
προβλήματα στρατηγικής που αντιμετωπίζει, για το ΚΚΕ που έχει επιλέξει
«φονταμενταλιστικό δρόμο, κλειστό στις εξελίξεις». «Το ανησυχητικό είναι ότι
πράγματα απολύτως ώριμα είναι αδύνατον να βρουν διέξοδο -το παράδειγμα της
διάσπασης των περιφερειών είναι χαρακτηριστικό, λέει ο συγγραφέας. Όπως
χαρακτηριστική είναι και η περίπτωση Palco. «Η Ελλάδα κινδυνεύει να χάσει
πόντους, γιατί είναι κολλημένη στο μέσον. Ούτε αρκετά φθηνή για να παράγει
εσώρουχα ούτε αρκετά εκπαιδευμένη για να παράγει κομπιούτερ». Παρ’ όλα αυτά, ο
Γιάννης Βούλγαρης θεωρεί ότι «ένα μεγάλο μέρος του πολιτικού προσωπικού είναι
ωριμότερο από άλλες ελίτ, π.χ. οικονομικές ή ακαδημαϊκές». Και αυτό, «τόσο
επειδή η εμπειρία της Ευρώπης υπήρξε τεράστιο σχολείο, όσο και γιατί οι γενιές
που κυβερνούν σήμερα έχουν περάσει από σαράντα κύματα πολιτικοποίησης».

Η εν γένει οπτική του Γιάννη Βούλγαρη για την Ελλάδα δεν είναι της
απαισιόδοξης σχολής. Από τα μέσα του 18ου αιώνα και μετά, λέει, είτε με
φανφάρες είτε με μουρμούρα, τα καταφέρνει αρκετά καλά. Χρησιμοποιώντας,
βέβαια, πολιτικούς που να πηγαίνουν μπροστά την κοινωνία στον ευρωπαϊκό δρόμο
(άλλοτε τον Βενιζέλο και τον Καραμανλή, τώρα τον Σημίτη) «η Ελλάδα ταξιδεύει
με το καλύτερο τρένο που υπάρχει στον κόσμο, αλλά πάντα είναι επιβάτις του
τελευταίου βαγονιού, φτάνει καθυστερημένα και ανεβαίνει την τελευταία στιγμή».
Οι συναισθηματικές της εξάρσεις εξηγούνται μάλλον ψυχαναλυτικά, από το
αρχαιοελληνικό δράμα της Αντίστασης και του Εμφυλίου που έζησε. Διότι η Ελλάδα
βγήκε από αυτήν την περιπέτεια νικήτρια, με την έννοια ότι συντάχθηκε με τους
νικητές του Ψυχρού Πολέμου, αλλά βγήκε και ηττημένη, με την έννοια ότι
ηττήθηκαν οι πρωταγωνιστές της νέας εθνικής παλιγγενεσίας, δηλαδή του
αντιφασιστικού αγώνα. Το ΠΑΣΟΚ, μας λέει ο συγγραφέας, κράτησε τα ΕΑΜικά
στοιχεία χωρίς τους κομμουνιστές, έκανε δηλαδή επιλεκτική χρήση της ιστορικής
μνήμης και αυτό προκαλεί συναισθηματικές εκρήξεις κάτω από ακραίες συνθήκες,
διότι με την αποσιώπηση δεν μεσολαβεί η αναγκαία αυτογνωσία.

Στρατιωτικός κεϊνσιανισμός

Σε σχέση με τη στάση των ΗΠΑ την εποχή αυτή, ο Γιάννης Βούλγαρης μας
θυμίζει ότι δεν είναι η πρώτη φορά που οι Αμερικανοί κάνουν επιλογές τύπου
Ιράκ. «Δεν πρέπει να ξεχνάμε τα… Ριγκανόμιξ, δηλαδή τον Πόλεμο των Άστρων
του Ρίγκαν. Ήταν και τότε εφαρμογή του λεγόμενου στρατιωτικού κεϊνσιανισμού,
με πριμοδότηση της ζήτησης μέσω κρατικής χρηματοδότησης σε έναν ειδικό τομέα,
ο οποίος όμως διαπλέκεται με όλο το φάσμα της αμερικανικής οικονομίας». Η
Ευρώπη, εξηγεί, «δεν πρέπει να μπει στη λογική μιας κούρσας εξοπλισμών. Δεν
είναι πολιτικά σκόπιμο αλλά ούτε και οικονομικά αποτελεσματικό να απαρνηθεί
την κοινωνική της πολιτική. Υπάρχει ωστόσο ανάγκη στενής παρακολούθησης των
εξελίξεων στο εσωτερικό των ΗΠΑ από κοινωνιολογική, πολιτική και οικονομική
σκοπιά», καταλήγει.

INFO

Γιάννης Βούλγαρης, «Η πρόκληση της ηγεμονίας», Εκδόσεις Πόλις, σελ. 207, τιμή:
12,49 ευρώ.