ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ Τροπάριο για τη Φιλία

Οι παλιοί Τριπολιτσιώτες θα θυμούνται ασφαλώς τη μάχη των «Τριών Κασσιανών»,
όπως την αποκάλεσαν τότε, λέει ο Μίκης Θεοδωράκης. «Πραγματικά, μέσα στη νύχτα
της ξένης Κατοχής, στα 1942, στην Τρίπολη, τρεις χορωδίες παρουσίασαν τη
Μεγάλη Τρίτη τρεις “Κασσιανές” τριών συνθετών που ζούσαν στην Τρίπολη, σε
τρεις διαφορετικές εκκλησίες. Στον Προφήτη Ηλία ο Μουσικός Όμιλος Τριπόλεως με
συνθέτη τον καθηγητή της Μουσικής και δάσκαλό μου Παπασταθόπουλο, στον Άγιο
Βασίλειο ο δεξιός ψάλτης της Μητρόπολης, ο Κούρος, με δική του σύνθεση
βασισμένη στην Αρκαδική Μουσική και τέλος ο υποφαινόμενος στην Αγία Βαρβάρα,
όπου ήμουν μόνιμος διευθυντής της μικρής χορωδίας, προετοίμαζα τη δική μου
“Κασσιανή”. Οι δικές μου πρόβες κράτησαν έναν ολόκληρο χρόνο. Στο μεταξύ ο
Μητροπολίτης – δεν θυμάμαι για ποιο λόγο – είχε αφορίσει τον Κούρο που
αναγκάστηκε να εκτελέσει το έργο του σ’ ένα ξωκκλήσι έξω από την πόλη.

Όσο πλησίαζε η μεγάλη μέρα, ανέβαινε ο πυρετός. Η κάθε εκκλησία, η κάθε
χορωδία και ο κάθε συνθέτης είχε τους φανατικούς οπαδούς του. Ώς και παράνομες
(απαγορευμένες από τις αρχές της Κατοχής) προκηρύξεις άρχισαν να μοιράζονται
προκειμένου η μια εκκλησία να νικήσει την άλλη σε προσέλευση κόσμου, σε
δημοσιότητα, σε λάμψη».

Όπως λέει στα «ΝΕΑ» ο Μίκης, «την εποχή εκείνη στην Τρίπολη λειτουργούσε η
Παιδαγωγική Ακαδημία με διευθυντή τον Ευάγγελο Παπανούτσο, τον οποίο εγώ και η
παρέα μου είχαμε παρακαλέσει να μας μυήσει στον κόσμο της Φιλοσοφίας. Ήμαστε
δηλαδή, μαθητές του με την… αρχαϊκή έννοια της λέξης. Ο Παπανούτσος είχε
παρευρεθεί στην πρώτη συναυλία μουσικής δωματίου με συνθέσεις μου που δόθηκε
στο σπίτι του Ελληνοαμερικανού Μεϊντανή και μάλιστα στο τέλος σηκώθηκε και
μίλησε με λόγια θερμά για τα έργα που άκουσε.

Έτσι και μόνο η παρουσία του Παπανούτσου στη δική μου “Κασσιανή” αποτελούσε
ένα… στρατηγικό πλεονέκτημα, δεδομένου ότι όπου πήγαινε αυτός, ακολουθούσε
σύσσωμη η τοπική… ιντελιγκέντσια! Λίγο πριν από την παρουσίαση του έργου
ένας Αυστριακός αξιωματικός που δήλωνε μαέστρος στην Όπερα της Βιέννης ζήτησε
να παρευρεθεί σε πρόβα που έγινε στο σπίτι μου. Ήρθε με άλλους δύο
αξιωματικούς της Βέρμαχτ, κοίταξε προσεκτικά τις παρτιτούρες και μας
παρακάλεσε να ξεκινήσουμε. Την τετράφωνη ανδρική χορωδία τη διηύθυνα εγώ, ενώ
η νεαρή πιανίστα Αποστολάκη συνόδευε στο αρμόνιο. Το ενδιαφέρον των ξένων, που
φαίνεται γνώριζαν καλά μουσική, κορυφώθηκε όταν τραγούδησε το σόλο του ο
βαρύτονος Νίκος Σαλίβερος, μόνιμος λοχίας, στον οποίο ο αξιωματικός – μαέστρος
έδωσε αμέσως την κάρτα του και τον κάλεσε… στη Βιέννη».

Η Μεγάλη Τρίτη ήταν μια υπέροχη ανοιξιάτικη μέρα. Θυμάμαι ότι είχαμε
ανεβεί μαζί με τον σολίστ στο καμπαναριό για μια τελευταία πρόβα. Από ‘κεί
βλέπαμε τον κόσμο να συρρέει και να γεμίζει τον κήπο της εκκλησίας, φορώντας
τα γιορτινά του. Η χορωδία ήταν τοποθετημένη στον γυναικωνίτη κι εγώ διηύθυνα
με την πλάτη στο κοινό. Πρόλαβα όμως να δω στις πρώτες θέσεις τον πολύτιμο
Παπανούτσο, τον Νίκο Δεληβοριά, τον “σταρ” δικηγόρο και μετέπειτα δήμαρχο της
Απελευθέρωσης και πολλές άλλες σημαντικές προσωπικότητες.

Απ’ τη μεριά του ο πατέρας μου, διευθυντής της Νομαρχίας, έφερε μαζί του το
άνθος του υπαλληλικού κόσμου. Δικαστικούς, ταμειακούς, εφοριακούς, υπαλλήλους
της Νομαρχίας και αξιωματικούς της Χωροφυλακής. Είχα μαζί μου το “κατεστημένο”
της μικρής μας πόλης κι αυτό μου έδινε μια δίκαιη υπεροχή επί των… αντιπάλων
μου. Πού να ήξερα ότι οι όροι θα ανατραπούν στη μέλλουσα ζωή μου ώστε ο πρώτος
υπουργός που παρέστη ποτέ σε συναυλία μου να είμαι… εγώ ο ίδιος!».

Ο Μίκης Θεοδωράκης λέει ότι «στο τέλος της Ακολουθίας ο μέγας Παπανούτσος
περιστοιχιζόμενος από τους εκλεκτούς του φίλους με περίμενε στον κήπο για να
με συγχαρεί. Πόσοι έχουν απομείνει σήμερα από τους χορωδούς που ήσαν ως επί το
πλείστον συμμαθητές μου; Νομίζω ότι δυστυχώς δεν έχει απομείνει παρά μονάχα
ένας που ζει στην Τρίπολη συνταξιούχος, ο φίλος μου Τάκης Δημητρακόπουλος. Ο
Γιώργος Κουλούκης, ποιητής της 7ης Συμφωνίας μου, Μακρονησιώτης κι αυτός, ο
οποίος συμμετείχε στη χορωδία ως βαρύτονος, έφυγε την προηγούμενη εβδομάδα».

«Αυτοί οι Έλληνες είναι τρελοί…»

«Καθώς τα θυμάμαι όλα αυτά με μεγάλη συγκίνηση, μου ήρθε ξαφνικά στον νου»,
τονίζει ο Μίκης Θεοδωράκης, «η σκέψη ότι η “Κασσιανή” μου ήταν έργο Φιλίας.
Πραγματικά το κίνητρό μου ήταν να γράψω ένα σύνθετο έργο για τους φίλους μου
που τραγουδούσαν τότε τα πρώτα μου τραγούδια σε εκδρομές και καντάδες κάτω από
τα παράθυρα των αγαπημένων μας κοριτσιών. Πέρασαν ακριβώς 61 χρόνια. Πέρυσι η
χορωδία της Τρίπολης έψαλε την “Κασσιανή” μου στην ίδια εκκλησία, την Αγία
Βαρβάρα. Απόψε Μεγάλη Τρίτη του 2003 θα την ψάλει στον Άγιο Παντελεήμονα
Αχαρνών. Θα ήθελα να απευθύνω στον μαέστρο της χορωδίας αυτής κ. Γαργαλιώνη
και σε όλα τα μέλη της ένα μεγάλο ευχαριστώ. Όπως και στον Αντώνη
Κοντογεωργίου και στα μέλη της Χορωδίας της ΕΡΤ, που την ερμήνευσαν χθες στον
Άγιο Νικόλαο της Καλύμνου».

Ο Μίκης Θεοδωράκης μας ξαναγυρίζει πάλι στη… «μάχη» με τις τρεις
«Κασσιανές»: «Θα πρέπει να πω ότι το ίδιο βράδυ οι τρεις “αντίπαλες” χορωδίες,
οι τρεις συνθέτες κ.λπ. συναντηθήκαμε σε μια υπόγεια ταβέρνα, φάγαμε, ήπιαμε,
φιληθήκαμε ιπποτικά μεταξύ μας και τέλος τραγουδήσαμε και τις τρεις
“Κασσιανές” αφήνοντας την επόμενη μέρα άφωνους τόσο τους οπαδούς μας όσο και
τις Αρχές Κατοχής που για πρώτη φορά στη ζωή τους είδαν να ξετυλίγεται μπροστά
τους ένας αδυσώπητος μουσικός πόλεμος με ένα τέτοιο αναπάντεχο τέλος. Θα είπαν
ασφαλώς μέσα τους “αυτοί οι Έλληνες είναι τρελοί…”».

INFO

Η Χορωδία Τριπόλεως θα ψάλει την «Κασσιανή» του Μίκη Θεοδωράκη απόψε, στις 8,
στον Άγιο Παντελεήμονα Αχαρνών.