Ο εύκολος αντιαμερικανισμός

Μετά το χθεσινό άρθρο του Διονύση Χαριτόπουλου για την Αμερική και τον
πόλεμο στο Ιράκ, o Τάκης Θεοδωρόπουλος αναφέρεται σήμερα στη συνήθεια της
εύκολης κριτικής κατά των ΗΠΑ

Έργο του Andy Warhol

Οι ΗΠΑ που κέρδισαν τον πόλεμο κινδυνεύουν να χάσουν την ειρήνη: η ανατροπή
του τυραννικού καθεστώτος του Σαντάμ δεν συνεπάγεται την άμεση οικοδόμηση μιας
δημοκρατίας, όπως αυτή που υποσχέθηκε ο πρόεδρος Μπους στους Ιρακινούς για να
δικαιολογήσει τα ανθρώπινα θύματα και τα ερείπια που άφησε πίσω του. Μπορεί η
δημοτικότητά του να ανεβαίνει σταθερά στην Αμερική, όμως η ήττα της
διπλωματίας του στον ΟΗΕ και η αδυναμία του να πείσει τους παραδοσιακούς
συμμάχους του για τη νομιμότητα των στόχων του δεν αντισταθμίζονται από τα
αντι-γαλλικά αισθήματα, με τα οποία βαυκαλίζονται οι πολίτες της μεγάλης
χώρας.

Το Ιράκ έχασε τον πόλεμο και κινδυνεύει να χάσει και την ειρήνη: μπορεί η
καταστροφή να τροφοδοτήσει την Τζιχάντ με μερικούς ακόμη εθελοντές, όμως
αμφιβάλλω αν το «μίσος όλου του κόσμου που θα πνίξει τους Αμερικανούς» θα
βοηθήσει τους ταλαίπωρους Ιρακινούς να ξανασταθούν στα πόδια τους.

Η Ευρώπη έχασε ένα μέρος της πολιτικής της αξιοπιστίας, εμφανίσθηκε σχεδόν
διχασμένη, όμως μπορεί να κερδίσει ένα σημαντικό μερίδιο αυτογνωσίας, αν το
«σοκ» και το «δέος» των γεγονότων καταφέρει να τη βγάλει από την αφασία των
Βρυξελλών. Ίσως είναι μια ευκαιρία να καταλάβουν οι πολιτικοί της ότι εκτός
από την επίλυση των προβλημάτων της ρεγγαλιείας στη Βαλτική, την προστασία της
φάλαινας και το χρώμα των χαρτονομισμάτων του ευρώ, ο κόσμος αντιμετωπίζει
ακόμη αγεφύρωτους διχασμούς που απειλούν την ίδια μας την ύπαρξη.

Εντέλει ο μόνος κερδισμένος απ’ όλη αυτήν την περιπέτεια, μέχρι στιγμής
τουλάχιστον, φαίνεται να είναι ο αντιαμερικανισμός όσων διεκδικούν τον ρόλο
του ταγού της ελληνικής κοινής γνώμης. Για μια ακόμη φορά, στο δημοπρατήριο
της δημοσιότητας κυριάρχησαν όσοι κατάφεραν να πλειοδοτήσουν, όσοι μπόρεσαν να
φωνάξουν περισσότερο από τους υπόλοιπους ότι «ο δολοφόνος με το αγγελικό
πρόσωπο» επιτέλους αποκαλύφθηκε, ότι οι ΗΠΑ είναι μια δύναμη εκ φύσεως
«δολοφονική», ότι ο πολιτισμός τους πάσχει από συγγενείς διαμαρτίες που
δηλητηριάζουν τη ζωή μας. Ξεσκονίσαμε το παλιό καλό αντιιμπεριαλιστικό
λεξιλόγιο και βολευτήκαμε μπροστά στους δέκτες μας για να εκχωρήσουμε την
κρίση μας στις αμετακίνητες βεβαιότητές μας.

Μια ακόμη βολική παρεξήγηση ανάμεσα στις τόσες άλλες; Μπορεί. Στην Ελλάδα για
χρόνια νομίζαμε ότι από τη στιγμή που οδηγείς BMW είσαι αυτομάτως Ευρωπαίος –
κι ας οδηγείς σαν φύλαρχος της Κεντρικής Αφρικής. Νομίζαμε ακόμη, θα μου
πείτε, ότι από τη στιγμή που έχεις ελληνικό διαβατήριο είσαι και πνευματικό
παιδί του Πλάτωνα – αλλά αυτό είναι άλλο θέμα. Νομίζαμε πάντως ότι από τη
στιγμή που δαγκώνεις ένα χάμπουργκερ καταλαβαίνεις και τι θα πει αμερικανικός
πολιτισμός. Γιατί βέβαια η ανάγνωση του Φόκνερ, του Μέλβιλ, του Ντος Πάσος,
του Ουίτμαν, του Πόε, ή του φιλέλληνα Χένρι Μίλερ – ο κατάλογος μπορεί να
μακρύνει πολύ – απαιτεί έναν κόπο, τον οποίο αδυνατούμε να καταβάλουμε
εξαντλημένοι όπως είμαστε στο τέλος της ημέρας από τις προσπάθειες για να
γλιτώσουμε από τους Ευρωπαίους που ανεβαίνουν με τα αυτοκίνητά τους στα
πεζοδρόμια των Αθηνών.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι αυτός ο «πρωτόλειος ριζοσπαστικός αντιαμερικανισμός»
μάς απομακρύνει ακόμη περισσότερο από την ευρωπαϊκή μας ύπαρξη. Αν μη τι άλλο
μάς απομακρύνει από την ευρωπαϊκή ιστορία, στην οποία οι πατεράδες μας
συμμετείχαν όχι με τις βολικές τους βεβαιότητες, αλλά με το ίδιο τους το αίμα.
Στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο τα αμερικανικά στρατεύματα γλίτωσαν την ευρωπαϊκή
ήπειρο από τον αφανισμό ολόκληρου του ανδρικού πληθυσμού στα χαρακώματα και
στον Δεύτερο γλίτωσαν τους συμμάχους τους και τον κόσμο, από τον ναζισμό. Ο
Ψυχρός Πόλεμος δεν έγινε ποτέ θερμό ολοκαύτωμα, όχι μόνο χάρη στις σοβαρές
διαφωνίες που είχαν επί του θέματος οι φιλειρηνιστές στην Ελλάδα και αλλού,
αλλά και γιατί οι «απολίτιστοι» Αμερικανοί απέδειξαν ότι μπορούν να
ανταποκριθούν στον ρόλο των τοποτηρητών της διεθνούς νομιμότητος – με όλα τα
προβλήματα και όλες τις παρεκτροπές που προκαλούσαν ως υπερδύναμη.

Σε όλη την διάρκεια του εικοστού αιώνα οι ΗΠΑ υποδέχονταν και περιέθαλπαν την
ευρωπαϊκή δυστυχία: οι Έλληνες ομογενείς, είναι νομίζω η καλύτερη απόδειξη γι’
αυτό. Όπως και ο ιδιότυπος ρατσισμός με τον οποίο αντιμετωπίζουμε την ελληνική
ομογένεια της Αμερικής, είναι η καλύτερη απόδειξη για την ψυχοπαθολογική
διάσταση του αντιαμερικανισμού μας: τους ΑΧΕΠΑΝΣ τους ειρωνευόμαστε για να
τους θυμηθούμε όποτε αντιμετωπίζουμε προβλήματα με την Τουρκία ή την Κύπρο.

Θα μου πείτε όλα αυτά είναι Ιστορία, ανήκουν στο πρόσφατο παρελθόν. Σίγουρα
είναι Ιστορία, και επειδή ακριβώς είναι Ιστορία θέτουν σε δοκιμασία τις
οποιεσδήποτε απόψεις μας, τον τρόπο με τον οποίον αντιμετωπίζουμε το παρόν –
εκτός πια κι αν δεχθούμε ότι ο δωρεάν τσαμπουκάς με τον οποίο θεωρούμε ότι
οφείλουμε να αντιμετωπίζουμε ό,τι συμβαίνει γύρω μας είναι πάνω από την
Ιστορία και τα γεγονότα της.

Τον πόλεμο στο Ιράκ, την εξωτερική πολιτική της σημερινής Αμερικής, την
αισθάνομαι ως απειλή. Ο «πρώτος παγκόσμιος πολιτισμός της Ιστορίας» κινδυνεύει
να υποστεί μια μετάλλαξη: αν η παγκοσμιοποιημένη αγορά μετατραπεί σε
στρατόπεδο, τότε ο βίος στον πλανήτη θα γίνει αβίωτος. Και τότε θα πρέπει να
βρούμε τη δύναμη και το θάρρος για να ενεργοποιήσουμε τα πολιτιστικά μας
αντανακλαστικά και να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε τη σύγκρουση του
ευαγγελικού πουριτανισμού με το Κοράνι, που τείνει να υποκαταστήσει τη διεθνή
πολιτική.

Όμως, για μια ακόμη φορά, το πρώτο πρόβλημα που έχουμε να λύσουμε εμείς, οι
κομπάρσοι αυτής της τραγωδίας που κινδυνεύει να μετατρέψει τον κόσμο ολόκληρο
σε μια απέραντη Μέση Ανατολή, είναι το πρόβλημα που μας θέτει ο ίδιος μας ο
εαυτός. Ο πρωτόλειος αντιαμερικανισμός είναι κάτι παραπάνω από αφελής: είναι
το σύμπτωμα μιας σκέψης που παραμένει πεισματικά αγκυλωμένη σε εξαρτημένα
αντανακλαστικά. Όταν συμπεριφέρονται κατ’ αυτόν τον τρόπο όσοι διεκδικούν τον
ρόλο του πνευματικού ταγού είναι σαν να κολακεύουν μια γερασμένη κοινωνία,
ανήμπορη να αντιδράσει, σαν εκείνα τα γεροντάκια που, όπως λέει ο Ηρόδοτος
«υπ’ ασθενείης βίου», οχυρώθηκαν στα ξύλινα τείχη της Ακρόπολης όταν κατέβαινε
ο Ξέρξης για να μην ξεβολευτούν και μπουν στα πλοία.

Οι «έξυπνες βόμβες» πέφτουν ακόμη μακριά μας. Όμως τις αγκυλωμένες σκέψεις μας
τις κουβαλάμε μέσα μας.

Ο Τάκης Θεοδωρόπουλος είναι συγγραφέας