«Μην αγνοείτε την Ιστορία»

Η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται ποτέ επακριβώς. Συχνά, ωστόσο, καταφέρει
σκληρά πλήγματα σε εκείνους που την αγνοούν. Σύμφωνα λοιπόν με τον διάσημο
ιστορικό Πολ Κένεντι, οι ΗΠΑ θα έπρεπε να αντιμετωπίζουν με μεγάλη επιφύλαξη
την ιδέα μιας δυτικής «σταυροφορίας για τον εκδημοκρατισμό» της Μέσης
Ανατολής.

Η υπερηφάνεια. Οι Αμερικανοί αιχμάλωτοι πολέμου προσγειώνονται στις ΗΠΑ μετά την απελευθέρωσή τους. Ο Πολ Κένεντι (πάνω) προειδοποιεί ότι οι οιωνοί δεν είναι καλοί για τις ΗΠΑ

«Πριν από ογδόντα έξι χρόνια», θυμίζει ο συγγραφέας του βιβλίου «Η Άνοδος και
η Πτώση των Μεγάλων Δυνάμεων» μέσω της «Washington Post», «εισέβαλε στη
Βαγδάτη ένας άλλος ισχυρός στρατός. Ταυτόχρονα, άλλες μεραρχίες,
κατευθυνόμενες βορειοανατολικά από την Αίγυπτο, κατελάμβαναν την Παλαιστίνη.
Οι δυνάμεις αυτές επρόκειτο να προελάσουν σύντομα προς τη Δαμασκό. Επρόκειτο
να ασκήσουν μεγάλη επιρροή στο Ιράν και τα κράτη του Περσικού Κόλπου. Φορώντας
τον μανδύα των απελευθερωτών, επρόκειτο να ενθαρρύνουν την αλλαγή καθεστώτος
στη Σαουδική Αραβία και την Ιορδανία. Να στείλουν μηνύματα ειρήνης ότι
“ολόκληρος ο αραβικός κόσμος μπορεί να αποκτήσει εκ νέου μεγαλείο και φήμη”
από τη στιγμή που οι δυνάστες του είχαν ηττηθεί. Ήταν άνθρωποι αποφασισμένοι
να καταστήσουν ολόκληρη τη Μέση Ανατολή ασφαλή και σταθερή – μία ευλογία για
τον κόσμο, αναμφισβήτητα, αλλά μια ιδιαίτερη ευλογία για το δικό τους
ηγεμονικό έθνος, και το έθνος αυτό ήταν η Μεγάλη Βρετανία».

Την ιστορία αυτή την αφηγήθηκε πριν από χρόνια η καθηγήτρια της Οξφόρδης
Ελίζαμπεθ Μονρό στο κλασικό έργο της «Η Στιγμή της Βρετανίας στη Μέση
Ανατολή». «Ο τίτλος αυτός ήταν εσκεμμένος», λέει ο βρετανικής καταγωγής
Κένεντι. «Όπως ανέφερε η Μονρό, η περίοδος της βρετανικής κυριαρχίας “είναι
μόνο μια στιγμή στη ζωή μιας περιοχής με μια γνωστή ιστορία τεσσάρων
χιλιετιών”. Σαράντα χρόνια μετά την κυκλοφορία του, με την άφιξη της
αμερικανικής “στιγμής” στη Μέση Ανατολή, το βιβλίο αυτό καθίσταται εκ νέου
επίκαιρο. Οι απόψεις των ιμπεριαλιστών διανοουμένων της εποχής του Α’
Παγκοσμίου Πολέμου, του Μαρκ Σάιλς, του Λίο Άμερι…, παρουσιάζουν μια
απόκοσμη ομοιότητα με εκείνες των σημερινών Αμερικανών νεοσυντηρητικών. Ήθελαν
κι εκείνοι να περιορίσουν τη γαλλική, τη ρωσική και τη γερμανική επιρροή στην
περιοχή. Αναζητούσαν ασφαλή πρόσβαση στα πετρέλαια της Μέσης Ανατολής.
Πίστευαν επίσης ότι η βρετανική ευφυΐα μπορούσε να συμφιλιώσει τα αραβικά και
τα εβραϊκά συμφέροντα στην Παλαιστίνη. Ακούγεται οικείο;».

Ρομαντική αυταπάτη

Όλα αυτά αποδείχθηκαν μία ρομαντική αυταπάτη. Τις στρατιωτικές νίκες της
Βρετανίας στην περιοχή ακολούθησαν μερικά σχετικά εύκολα χρόνια – κατόπιν,
όμως, το ρεύμα άλλαξε. «Τα μετέπειτα κεφάλαια της Μονρό», λέει ο Κένεντι,
«έχουν τίτλους όπως “Το Φάσμα της Αντίστασης”, “Η Παρακμή του Βρετανικού
Σφρίγους”, “Τα Χρόνια της Αδυναμίας”, “Ο Κατακερματισμός της Δύναμης”… Θα τα
πάνε καλύτερα οι Αμερικανοί τεχνουργοί της αλλαγής στη σημερινή Μέση Ανατολή;
Ίσως. Οι οιωνοί, ωστόσο, δεν είναι καλοί».