Διαμάντια στα σκουπίδια

Ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης με τον Δημήτρη Λιγνάδη στην παράσταση «Πέτρες στην τσέπη μου» που παίζεται στο θέατρο «Ιλίσια – Βολανάκης»

Πρέπει να πω ότι σχεδόν πριν από λίγα χρόνια πρωτοπορήσαμε και σ’ αυτόν τον
τομέα. Θυμάστε, ελπίζω – αν και πολύ γρήγορα ξεχνιούνται τα πράγματα μιας
χρήσεως ή μιας σεζόν -, το συνονθύλευμα «Μόλις χώρισα», που παιζόταν δύο και
πάνω έτη στην Αθήνα. Πόνημα και εκτέλεση αποκλειστικά ελληνικά. Και, για να
πούμε του στραβού το δίκιο, πολύ καλύτερο από κάτι άλλα ανάλογα και πολύ
καλύτερο από το «Πέτρες στις τσέπες του», μιας κάποιας Μαίρης Τζόις, άγνωστης
άλλοθεν και αγνώστων άλλων στοιχείων. Μάλλον πρόκειται για κάποια άνεργη
ηθοποιό, που μεταφέρει αταλάντως στο χαρτί στιγμιότυπα από μια εμπειρία της,
όπου βρέθηκε κομπάρσα σε μια ταινία του Χόλιγουντ η οποία γυριζόταν στην
Ιρλανδία. Δεν γνωρίζω το έργο και δεν είχα τόσο καιρό για χάσιμο να το
αναζητήσω. Δεν γνωρίζω, λοιπόν, την έκταση της διασκευής που έκανε η
μεταφράστρια κυρία Ντενίση. Πάντως, το «χιούμορ» του κειμένου μυρίζει από
μακριά χιούμορ κολεγίων βορείων προαστίων παλαιότερης εποχής, κείμενα και
εξυπνάδες μαθητών σε σατιρικά νουμεράκια χριστουγεννιάτικων εορτών ή
απολυτηρίων τελετών. Δεν γνωρίζω επίσης ποιες μπορεί να είναι οι επεμβάσεις
του σκηνοθέτη Δημήτρη Λιγνάδη όχι στους αυτοσχεδιασμούς και στις προσθήκες –
αυτά φωνάζουν -, όσο στη δομή, τη διάρθρωση και το μήκος του κειμένου.

Το εύρημα, αν τελικά ανήκει στη συγγραφέα, να υποδυθούν όλους τους ρόλους δύο
ηθοποιοί, είναι γόνιμο, αν και όχι σπάνιο. Είναι της μόδας πλέον η αλαζονεία
μερικών ηθοποιών να βρίσκονται συνεχώς στη σκηνή, είτε μονολογώντας είτε
παίζοντας πολλούς ρόλους. Στις εποχές παρακμής επαναλαμβάνεται ό,τι έγραφε ο
Αριστοτέλης στην «Ποιητική» του για το θέατρο της εποχής του: «Μείζω δύνανται
υποκριταί των ποιητών». Κοινώς, οι ηθοποιοί καπέλωναν τα κείμενα, η υποκριτική
είχε στο θέατρο το απάνω χέρι. Στην εποχή μας που ο μεγάλος λόγος εξέλιπε, το
καλό θέατρο γυρίζει πίσω και επανανακαλύπτει τα μεγάλα κείμενα ή το
μεταμοντέρνο κίνημα τα υπονομεύει, τα ειρωνεύεται, τα ανασκολοπίζει ή τους
αλλάζει τα φώτα. Καθήκον του θεάτρου είναι να αλλάζει, όταν οι εσωτερικοί
άξονες ενός έργου το επιτρέπουν, τον φωτισμό. Αλλά όχι και τα φώτα! Στην άλλη
άκρη, στην εποχή μας, είναι η βασιλεία των μίμων. Όσοι έχουν αποκτήσει μια
δημοφιλία ενσκήπτουν πάνω σε διασκευασμένα συνήθως κείμενα (συνηθέστερα
κλασικά μυθιστορήματα που οι πεθαμένοι συγγραφείς τους δεν δικαιούνται και
πνευματικά δικαιώματα!) και εκτονώνουν ενώπιον κοινού τα απωθημένα τους.

Υπάρχουν όμως και οι εξαιρέσεις. Εξαίρετοι ηθοποιοί με μόρφωση, με προσόντα
και με μια μικρή ή μεγάλη αξιόλογη προϊστορία στη σκηνή, να παρασύρονται από
τη μόδα ή να εξαγοράζουν εκ του ασφαλούς τη δημοφιλία τους χωρίς, εν τέλει, να
καταβάλουν μεγάλες δυνάμεις ή να ρισκάρουν σε δύσκολα και επικίνδυνα εμπορικώς
κείμενα. Είναι η περίπτωση του Κωνσταντίνου Μαρκουλάκη και του Δημήτρη
Λιγνάδη. Οι νέοι αυτοί ηθοποιοί έχουν έως τώρα δείξει σε πολύ απαιτητικούς
ρόλους στο τραγικό, στο κλασικό και στο νεοκλασικό ρεπερτόριο ότι διαθέτουν
κατ’ αρχάς πλούσια τεχνικά εφόδια, καλλιεργημένο φωνητικό όργανο, εσωτερική
τεχνική παραγωγής ποικίλων συναισθημάτων. Από την άλλη έχουν μια
πνευματικότητα και μια καλλιτεχνική σεμνότητα που δεν συναντάται εύκολα σήμερα
στη νέα θεατρική γενιά. Δεν θέλω να προεξοφλήσω εγώ τι γραμμάτιο αποφάσισαν να
εξαργυρώσουν παίζοντας το αφόρητο θεατρικά και ανισόρροπο ιδεολογικά κειμενάκι
τής Ιρλανδέζας ηθοποιού. Τους έδινε σαφώς ένα πρόσχημα να ξεσαλώσουν σκηνικά.
Αν θέλετε, να ξεσκάσουν, να το ρίξουν έξω. Αυτό όμως συνήθως γίνεται σε στενό
κύκλο, στην παρέα, στο σινάφι. Γινόταν κάποτε και στη λαϊκή εκδοχή της
επιθεώρησης, όπου αξιόλογοι μίμοι χωρίς κείμενο προσπαθούσαν να κρατήσουν την
προσοχή του κοινού με χίλια καμώματα, με μπραβούρες, με χυδαίες μεταμορφώσεις,
με μιμήσεις και άλλα σκηνικά τερτίπια.

Δεν μπορώ να αντιληφθώ γιατί έπρεπε να καταφύγουν σ’ αυτά δύο ταλαντούχοι
ηθοποιοί που δεν χρειάζεται πλέον να ξεβρακωθούν για να συρρεύσει ο κόσμος.
Έχουν, με γεια τους με χαρά τους, πολύ νωρίτερα από άλλους παλαιότερους και
σημαντικότερους συναδέλφους τους, όπως λέγεται, φτιάξει λέσχη θαυμαστών,
κοινώς «φαν».

Πλαστικές αξίες, φτηνή εξυπνάδα

Δεν είναι απογοητευτικό, όταν έχεις ένα πρόθυμο κοινό να σε ακολουθήσει
και μάλιστα, όπως το διαπιστώνει κανείς στις παραστάσεις τους, νέα παιδιά που
τα περισσότερα βλέπουν πρώτη φορά θέατρο να τα μυείς στη σκηνική τέχνη με
άχυρα, με πλαστικές αξίες και φτηνή εξυπνάδα;

Μορφωμένοι ηθοποιοί που μόχθησαν να κατακτήσουν μια θέση επάξια στο θέατρο δεν
θα έπρεπε να γίνονται χειραγωγοί των παραπλανημένων νέων που παραπαίουν
απροσανατόλιστοι; Πόση ικανοποίηση νιώθει κανείς όταν τον χειροκροτούν και
ξέρει (και οι Μαρκουλάκης – Λιγνάδης ξέρουν, ξέρουν καλά) πως ό,τι προσέφερε
ήταν αφρός, ένα φτηνό πυροτέχνημα, αστειάκια της παρέας, ανεκδοτολογία της
καφετέριας, υπαινιγμοί σεξουαλικοί που ανταλλάσσονται στα ουρητήρια –
καπνιστήρια των Λυκείων, πειράγματα της πεντάρας και μεταμορφώσεις που
θυμίζουν μασκαρέματα σε επαρχιώτικες αποκριές. Ούτε οι καλλιτέχνες ούτε το
κοινό πάνε στο θέατρο για να κάνουν την πλάκα τους. Υπάρχουν άλλοι χώροι γι’
αυτά, μπαράκια, πηγαδάκια στην Ομόνοια, πεζοδρόμια των φροντιστηρίων και στα
γήπεδα. Περισσότερο, πιστέψτε με, αυθεντικά και αυθόρμητα. Έπειτα από αυτά, να
κρίνω την παράσταση; Ωραία, για να μη βγούμε και από το τυπικό. Χάρμα ρυθμού
οι δύο ηθοποιοί, μαέστροι της ατάκας, αναδεικνύονται και μαέστροι στο
μεταμοντέρνο πινγκ-πονγκ με το κοινό, το κοινώς λεγόμενο ιντεράκτινγκ (δηλαδή
τι μεταμοντέρνο να δείτε, τι ιντεράκτινγκ έκαναν ο Σταυρίδης, ο Αυλωνίτης και
η Ντορ, να πάθετε την πλάκα σας!). Επί δύο ώρες ιδρώνουν, πηδάνε, χοροπηδάνε,
μεταμφιέζονται, κάνουν τις βαμπ, τους ξεμωραμένους, τους ηλίθιους, τους
δουλικούς και ό,τι μπορεί κανείς να ψωνίσει σ’ ένα γύρισμα, και μάλιστα
αμερικανικής ταινίας. Βεβαίως η πονηρά αλώπηξ, η συγγραφέας, και γνωρίζοντας
καλά και την πιάτσα, και ως εκ τούτου και το κοινό, βάζει και μια δόση θάνατο
από ναρκωτικά για να σερβίρει και μια πρέζα μελό, τάχα μου ανατροπή τού
γενικού αλαλούμ και του γνωστού και μη εξαιρετέου «Γέλα παλιάτσο»! Το θέατρο
περνάει κρίση; Χρόνια το ακούω. Εκείνο που ξέρω φέτος τουλάχιστον ρέντα είχαν
ο Τσέχωφ, ο Πιραντέλο, ο Φρίαλ, ο Φρέιν, το Proof, ο Καμπανέλλης, ο Μάτεσις, ο
Νικολής, οι Ρέππας – Παπαθανασίου. Σοβαρό θέατρο, ιδεολογικό θέατρο, θέατρο
χαρακτήρων, θέατρο ηθών.

Ουρές έχει και το θέατρο «Ιλίσια – Βολανάκης». Και το κοινό, νεανικό κυρίως
και πρωτόπειρο ή γιάπηδες, φεύγει ενθουσιασμένο. Κι αυτό εμένα τουλάχιστον με
ανησυχεί. Και μακάρι να κάνω λάθος.

INFO

«Πέτρες στην τσέπη μου»: Θέατρο «Ιλίσια – Βολανάκης». Παπαδιαμαντοπούλου 4,
στάση «Μέγαρο» του Μετρό. Τηλ. 210-7210.045