Πιο ζωντανός παρά ποτέ ο αμερικανικός καπιταλισμός

Ο πόλεμος και το τεράστιο κόστος του. Το δολάριο που υποχωρεί. Τα συνεχώς
αυξανόμενα ελλείμματα στο εμπορικό ισοζύγιο και τον προϋπολογισμό. Οι απάτες
που δημιούργησαν φαινόμενα όπως η Enron και η WorldCom. Η φούσκα που έσκασε
στην υψηλή τεχνολογία. Το αμερικανικό καπιταλιστικό σύστημα δέχεται, το
τελευταίο διάστημα, σημαντικές πιέσεις. Διανοούμενοι από όλους τους χώρους,
στην Ευρώπη, πιστεύουν ότι ο αμερικανικός καπιταλισμός έχει παρακμάσει.

Η κριτική αυτή όμως, που πολλές φορές διακρίνεται από μια δόση
αντιαμερικανισμού, δεν στηρίζεται και πολύ στα στοιχεία. Βεβαίως υπάρχουν
ιστορίες εταιρικής απάτης στις ΗΠΑ. Όμως, το μόνο εύκολο είναι να
χρησιμοποιούμε εταιρικά σκάνδαλα για να φθάνουμε σε γενικότερα συμπεράσματα
και να μιλάμε για την υποτιθέμενη σαπίλα της αμερικανικής οικονομίας.

Αν μελετήσουμε προσεκτικά την αύξηση της παραγωγικότητας στις ΗΠΑ και την
Ευρώπη, θα διαπιστώσουμε ότι ο αμερικανικός καπιταλισμός παραμένει περισσότερο
ζωντανός παρά ποτέ. Η ετήσια παραγωγικότητα στις ΗΠΑ, που αυξανόταν κατά μέσον
όρο 1,6% από τις αρχές της δεκαετίας του ’70, έχει φθάσει να αυξάνεται, κατά
μέσον όρο, 2,6% μετά το 1995. Και μάλιστα, χωρίς σημάδια ότι μπορεί να υπάρξει
επιβράδυνση. Το 2002 η παραγωγικότητα αυξήθηκε κατά 4,8%, γεγονός ιδιαίτερα
σημαντικό αν αναλογιστεί κανείς ότι η παραγωγικότητα κανονικά μειώνεται σε
περιόδους οικονομικής επιβράδυνσης.

Άλλες είναι οι διαφορές

Ο Alberto Alesina είναι Καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ

Ας κοιτάξουμε τώρα την Ευρώπη: ο ετήσιος ρυθμός αύξησης της παραγωγικότητας
μειώθηκε μετά τα μέσα της δεκαετίας του ’90, φθάνοντας από το 2,5% στο 1,3%.
Το χάσμα αυτό στην παραγωγικότητα συχνά αποδίδεται στη «Νέα Οικονομία», που
έκανε την εμφάνισή της προς τα τέλη της δεκαετίας του ’90. Η αλήθεια είναι ότι
πολλές νέες τεχνολογίες αναπτύχθηκαν και πρώτα εφαρμόστηκαν στις ΗΠΑ. Αλλά η
τεχνολογία εξαπλώνεται γρήγορα: τα ίδια προγράμματα Windows είναι διαθέσιμα σε
όλες τις χώρες, περιλαμβανομένων και των ευρωπαϊκών. Άρα, πρέπει να υπάρχουν
άλλες διαφορές. Και «υποψήφιοι» παράγοντες για τις διαφορές αυτές είναι η
νοοτροπία απέναντι στη δουλειά και η εταιρική διακυβέρνηση.

Έξι χώρες του ΟΟΣΑ τα καταφέρνουν καλύτερα από τις ΗΠΑ στον τομέα της
παραγωγής ανά ώρα εργασίας: η Νορβηγία, το Βέλγιο, η Γαλλία, η Ιρλανδία, η
Ολλανδία και η Γερμανία. Όμως, η σειρά κατάταξης αλλάζει αν υπολογίσουμε το
κατά κεφαλήν ακαθάριστο προϊόν. Εκεί έρχονται πρώτες οι ΗΠΑ, ενώ η Γαλλία και
η Γερμανία πέφτουν στη 16η και την 11η θέση, αντίστοιχα. Ο λόγος που
εξετάζουμε την παραγωγή ανά άτομο, αντί για την παραγωγή ανά ώρα εργασίας,
είναι απλός: εκείνο που καθορίζει τον πλούτο μιας χώρας είναι το πόσο πολύ
εργάζεται ένα άτομο και το πόσα πολλά άτομα εργάζονται. Εκεί ακριβώς οι ΗΠΑ
ξεπερνούν την Ευρώπη. Λιγότεροι εργάζονται στην Ευρώπη, από ό,τι στις ΗΠΑ, και
εκείνοι που εργάζονται δεν εργάζονται τόσο πολύ. Οι ετήσιες ώρες εργασίας στις
ΗΠΑ είναι περίπου 1.800, στη Γαλλία περίπου 1.500 και στη Γερμανία περίπου
1.400.

Ένας λόγος που οι Ευρωπαίοι εργάζονται λιγότερο, είναι επειδή πληρώνουν
περισσότερους φόρους και οι υψηλότεροι φόροι είναι αναγκαίοι για να
υποστηρίζονται εκείνοι που δεν εργάζονται – ένας προφανής φαύλος κύκλος. Όμως,
υπάρχει κάτι βαθύτερο. Ίσως να αρέσει στους Ευρωπαίους να δουλεύουν λιγότερο
και να έχουν περισσότερο ελεύθερο χρόνο.

Η πηγή του προβλήματος

Ο Francesco Giavazzi είναι Καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Bocconi του Μιλάνου, μέλος της ομάδας οικονομικών συμβούλων του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Αυτή είναι μια συνειδητή απόφαση, αλλά από τη στιγμή που οι Ευρωπαίοι
σκέφτονται έτσι θα πρέπει να πάψουν να αναζητούν αποδιοπομπαίους τράγους για
τη χαμηλή ανάπτυξη. Η πηγή του προβλήματος δεν είναι ούτε η Ευρωπαϊκή Κεντρική
Τράπεζα ούτε το Σύμφωνο Σταθερότητας. Η Ευρώπη αναπτύσσεται λιγότερο, επειδή
οι Ευρωπαίοι εργάζονται λιγότερο. Και δεν θα πρέπει να εκπλαγούμε, αν σύντομα
οι αποκαλούμενες αναπτυσσόμενες χώρες φθάσουν την Ευρώπη, όσον αφορά το κατά
κεφαλήν εισόδημα.

Εφόσον η Ευρώπη επιθυμεί να εργάζεται λιγότερο, οφείλει να αυξήσει σημαντικά
την παραγωγικότητα, αν θέλει να συναγωνιστεί τους σκληρά εργαζόμενους
Αμερικανούς. Γι’ αυτό, οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να ελπίζουν πως το κύμα
αναδιάρθρωσης στις επιχειρήσεις, το οποίο πολλοί πίστευαν ότι αναπόφευκτα θα
ακολουθούσε τη δημιουργία της ενιαίας αγοράς, θα επεκταθεί σε όλη την
ευρωπαϊκή επικράτεια, αλλάζοντας τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι
επιχειρήσεις.

© Project Syndicate, Μάρτιος 2003

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Γ. Κανελλόπουλος