[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

Ο πόλεμος διαλύει μια σειρά από μύθους και εμπεδωμένες υποθέσεις. Ο
πρώτος μύθος που διαλύεται είναι ότι τα δημοκρατικά συστήματα δεν προσφεύγουν
στον πόλεμο. Τελικά προσφεύγουν εάν ανατρέπονται βασικές ισορροπίες από την
υπερβολική συγκέντρωση δύναμης σε κάποια χέρια. Ή εάν για οποιονδήποτε λόγο το
κομματικό σύστημα δεν λειτουργεί ή δεν έχει διαμορφωμένες θέσεις και έτσι η
εξωτερική πολιτική πέφτει θύμα – απάγεται – από ομάδα φανατικών (των
αναρίθμητων think-tanks που εδρεύουν στην Ουάσιγκτον). Στην περίπτωση των ΗΠΑ
συντρέχουν σωρευτικά όλοι οι παραπάνω λόγοι. Ουσιαστικά, η εξωτερική πολιτική
τους σήμερα διαμορφώνεται όχι από δημοκρατικά εκλεγμένους policy-makers, αλλά
από ομάδα εξωθεσμικών παραγόντων με έδρα τα «κέντρα ερευνών» και διασυνδέσεις
με διάφορα οικονομικά συμφέροντα.

Μια άλλη υπόθεση που φωτίζει ο πόλεμος είναι ότι «εξαγωγή δημοκρατίας» με τα
όπλα δεν γίνεται. Οι αμερικανικές δυνάμεις αντιμετωπίζονται από τους Ιρακινούς
όχι ως «ελευθερωτές» – όπως σαφώς περίμεναν – αλλά ως «εισβολείς». Έτσι,
υπάρχουν ελάχιστες προϋποθέσεις για την οικοδόμηση δημοκρατικού συστήματος και
μάλιστα ομοσπονδιακού τύπου μετά την πτώση του Σαντάμ. «Εξαγωγή δημοκρατίας»
μπορεί να γίνει, αλλά μόνο με δημοκρατικά μέσα – διαδικασίες. Και αυτό ακριβώς
κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση: «εξάγει δημοκρατία» με δημοκρατικό τρόπο (μέσω της
διεύρυνσης, των κριτηρίων αιρεσιμότητας κ.λπ.).

Ένας άλλος μύθος που επίσης διαλύει ο πόλεμος αναφέρεται στην επικείμενη
«σύγκρουση των πολιτισμών» (θεωρίες S. Huntington, κ.ά.), ιδιαίτερα μεταξύ της
Δύσης και του Ισλάμ. Πράγματι, κάποια σύγκρουση πολιτιστικών αντιλήψεων
φαίνεται να βρίσκεται σε εξέλιξη. Όμως αυτή δεν είναι μεταξύ Δύσης και Ισλάμ,
αλλά μεταξύ Ευρώπης, αφ’ ενός, και Ηνωμένων Πολιτειών αφ’ ετέρου. Ορισμένοι
αναλυτές (R. Kagan, λ.χ.) μιλούν για «πολιτιστικό χάσμα» ανάμεσα στις δύο
πλευρές του Ατλαντικού.

Τέλος, ο πόλεμος ανατρέπει εδραιωμένες αντιλήψεις για τον ρόλο συγκεκριμένων
κρατών, όπως π.χ. της Τουρκίας, της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας κ.ά. Όλοι σχεδόν
περίμεναν ότι ο πόλεμος θα ενισχύσει τον ρόλο της Τουρκίας. Συμβαίνει ακριβώς
το αντίθετο (λόγω και των τραγικών λαθών που διαπράττει η ίδια η Τουρκία).

Ο Π. Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και
πρόεδρος του Ελληνικού Κέντρου Ευρωπαϊκών Μελετών (ΕΚΕΜ).