Διαστάσεις Ο δυναμισμός του Αλ Τζαζίρα

Σε αυτόν τον πόλεμο μεταξύ (ολίγων) Δυτικών και (πολλών) Αράβων, οι πρώτοι
διακρίνονται για τη συντριπτική τεχνολογική τους υπεροχή. Οι δεύτεροι, όμως,
νικούν στον πόλεμο της επικοινωνίας.

«Βλέποντας τη χρήση που κάνετε, από σήμερα τέρμα οι πληροφορίες, απαίσια ασπόνδυλα» (του Αλτάν, από το «Εσπρέσσο»)

Φρίκη και αποτροπιασμό, διαβάζουμε, αισθάνθηκε ο Τόνυ Μπλαιρ από τις εικόνες
των νεκρών Βρετανών στρατιωτών, που μετέδωσε το Αλ Τζαζίρα. Την οργή του για
την παραβίαση της Συνθήκης της Γενεύης εξέφρασε πριν από μερικές ημέρες και ο
Ντόναλντ Ράμσφελντ, με αφορμή τη μετάδοση των εικόνων με τους Αμερικανούς
αιχμαλώτους. Οι ηγέτες της αμερικανοβρετανικής συμμαχίας ανησυχούν προφανώς
για το «σύνδρομο του Βιετνάμ», για την απήχηση, δηλαδή, που μπορεί να έχουν
τέτοιες εικόνες στην κοινή τους γνώμη. Από την άλλη πλευρά, οι εικόνες νεκρών
και αιχμαλώτων, σε όποιο στρατόπεδο και αν ανήκουν, δεν ταιριάζουν με την
ιδεολογία του γρήγορου, εύκολου και «καθαρού» πολέμου που είχε καλλιεργηθεί
τους τελευταίους μήνες.

Υπάρχει, όμως, και ένα άλλο σημείο, το οποίο δεν υπογραμμίζεται αρκετά, λέει
στον Νουβέλ Ομπζερβατέρ ο Γάλλος ερευνητής και συγγραφέας Ντομινίκ
Βολτόν, ειδικός για τα μέσα ενημέρωσης. Οι δυτικές ευαισθησίες δεν ταυτίζονται
κατ’ ανάγκη με τις αραβικές. Εμάς τους Δυτικούς μας ενοχλεί να βλέπουμε έναν
άνθρωπο τραυματισμένο ή νεκρό, οι Άραβες όμως δεν έχουν και τόσο μεγάλο
πρόβλημα. Αντίθετα, υπάρχουν πράγματα που εμάς μας αφήνουν αδιάφορους, αλλά
εκείνους τους εξοργίζουν. Το να βλέπουν, για παράδειγμα, πομπές αμερικανικών
αρμάτων να διασχίζουν αραβικά εδάφη, το θεωρούν βιασμό της ταυτότητας και του
πολιτισμού τους.

Η διαφορά από τον προηγούμενο Πόλεμο του Κόλπου είναι ότι στον δυτικό κόσμο
δεν υπάρχει πλέον το ενημερωτικό μονοπώλιο που είχε κυριαρχήσει τότε. Οι
Ευρωπαίοι δημοσιογράφοι όχι μόνο δεν αντιμετωπίζουν τα αμερικανικά μέσα
ενημέρωσης ως παράδειγμα, αλλά παίρνουν όλο και περισσότερο τις αποστάσεις
τους από αυτά. Η δυναμική είσοδος του Αλ Τζαζίρα στο παιχνίδι άλλαξε τις
ισορροπίες, παρασύροντας τους ανταγωνιστές του σε μια πιο σφαιρική, πιο
ανοιχτή και, εν τέλει, πιο τίμια ενημέρωση. Ακόμη και το CNN, που παρουσίαζε
αρχικά τον πόλεμο ως μια σειρά συνεντεύξεων Τύπου, αναγκάστηκε να προσαρμοστεί
στα νέα δεδομένα: η κωμική εικόνα του γέρου αγρότη με το απηρχαιωμένο
ντουφέκι, ο οποίος πανηγύριζε επειδή έριξε το Απάτσι, παρουσιάστηκε ταυτόχρονα
στο CNN και στο Αλ Τζαζίρα

Αλλά και οι ίδιοι οι Ιρακινοί δεν τα πάνε καθόλου άσχημα, με δεδομένο μάλιστα
ότι χρησιμοποιούν τα κλασικά εργαλεία επικοινωνίας. Το θέμα του σωσία – ή των
σωσιών – του Σαντάμ είναι ενδεικτικό. Για έναν Δυτικό είναι αδιανόητο να έχει
ο πρόεδρος Μπους έναν σωσία να τον αντικαθιστά σε διάφορες δημόσιες
εκδηλώσεις. Αφήνοντας να διαρρεύσει αυτή η πληροφορία, και εκμεταλλευόμενο τη
δυσπιστία που έχουν ούτως ή άλλως οι Δυτικοί πολίτες για τις κυβερνήσεις τους,
το ιρακινό καθεστώς σπέρνει τη σύγχυση στον αντίπαλο. Και εξουδετερώνει το
κυριότερο προπαγανδιστικό του όπλο.