Ρaul Samuelson Θα έχει «κάρβουνο» ώς το 2004 η αμερικανική ατμομηχανή

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

Ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η αμερικανική δημοκρατία μπορεί να φαίνεται
λίγο σύνθετος σε έναν παρατηρητή. Αυτό, όμως, συμβαίνει, επειδή υπάρχουν δύο
διαφορετικά παζλ που πρέπει να ενωθούν, για να αποκτήσει κανείς μια
ολοκληρωμένη εικόνα για τον τρόπο λειτουργίας της. Τα δύο αυτά παζλ είναι η
πολιτική και η οικονομία.

Στον τομέα της πολιτικής, το θέμα είναι ποιες θα είναι οι αντιδράσεις
του πρόεδρου Μπους σε σχέση με έναν πόλεμο στο Ιράκ – τη στιγμή, μάλιστα, που
η Βόρειος Κορέα έχει βάλει μπροστά πρόγραμμα για να αποκτήσει πυρηνικά όπλα –
σε μια χρονική περίοδο, που μετά τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 ο
κίνδυνος για τρομοκρατικές επιθέσεις από την Αλ Κάιντα είναι αυξημένος;

Όσον αφορά την οικονομία, από την άλλη πλευρά, χωρίς καμιά σχεδόν
προειδοποίηση – και ενώ έχει την πλειοψηφία στο Κογκρέσο – ο Μπους προωθεί ένα
νέο πρόγραμμα. Μάλιστα, το πρόγραμμα αυτό προωθείται από ένα νέο οικονομικό
επιτελείο στον Λευκό Οίκο, αφού ο πρόεδρος αποφάσισε να απολύσει τους
προηγούμενους αρχιτέκτονες της οικονομικής του πολιτικής, τον υπουργό
Οικονομικών Paul Ο’ Neill και τον σύμβουλο Lawrence Lindsey.

Όταν ο Μπους και η σύμβουλος επί θεμάτων Εθνικής Ασφάλειας, Κοντολίζα Ράις,
πήραν την εξουσία στον Λευκό Οίκο, έδειχναν ότι θα ακολουθούσαν πολιτική που
θα είχε στοιχεία απομονωτισμού για τις ΗΠΑ. Δύο χρόνια μετά, όμως, οι Ηνωμένες
Πολιτείες έχουν ανοίξει δύο διαφορετικά μέτωπα: Από τη μία υπάρχει η σχεδόν
σίγουρη επέμβαση στο Ιράκ και από την άλλη δημιουργείται μια συνεχώς
αυξανόμενη ένταση με τη Βόρειο Κορέα, η οποία θέλει να αποκτήσει πυρηνικά
όπλα, για να εκβιάζει ολόκληρο τον κόσμο.

Ο Ο’ Neill και ο Lindsey δεν απολύθηκαν επειδή είχαν διαφορετικές απόψεις από
τον πρόεδρο, αλλά επειδή δεν κατάφεραν να «πουλήσουν» σωστά την πολιτική του.
Για κάποιες αποφάσεις που φαίνονται χαοτικές, όμως, υπάρχουν εξηγήσεις. Μέχρι
σήμερα το αμερικανικό εκλογικό σώμα υποφέρει ακόμη από το σκάσιμο της φούσκας,
η οποία έφερε μεγάλες απώλειες στις αγορές, πολλές απολύσεις, δεκάδες άσχημα
αποτελέσματα και κάποιες χρεοκοπίες.

Οι ψηφοφόροι ξεχνούν εύκολα. Όχι, όμως, τόσο εύκολα, ώστε να μην υπολογίζουν
ότι όσο στην κυβέρνηση ήταν οι δημοκρατικοί η οικονομία πήγαινε πολύ καλύτερα.
Μπορεί το εκλογικό σώμα να ενώνεται υπό τον πρόεδρο Μπους, όταν ο τελευταίος
προσπαθεί να εξασφαλίζει την ασφάλεια των ΗΠΑ, αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι
«εγκέφαλοι» στον Λευκό Οίκο δεν ανησυχούν πως το εκλογικό σώμα – στο τέλος –
θα κατηγορήσει τον πρόεδρο που η αμερικανική οικονομία δεν πάει καλά.

Υπάρχει και ένα άλλο σημείο το οποίο πρέπει να προσεχθεί: Η νίκη στην εκλογική
αναμέτρηση του 2000 για την προεδρία σημειώθηκε με τόσο μικρή διαφορά, που το
οικονομικό πρόγραμμα των Ρεπουμπλικάνων – σε ό,τι αφορά τη μείωση στη
φορολογία, η οποία στοχεύει να ικανοποιήσει περισσότερο τον επιχειρηματικό
κλάδο αυξάνοντας τα κέρδη του – δεν ήταν δυνατόν να λάβει την τελική του
μορφή, πριν περάσει κάποιο χρονικό διάστημα. Έτσι, αυτό θα γίνει μεταξύ του
2005 και του 2010.

Η «ατμομηχανή» των ΗΠΑ

Ας μην επικεντρωθούμε, όμως, στο πώς εκλαμβάνουν το νέο οικονομικό πρόγραμμα η
Γουώλ Στρητ ή οι επιχειρηματίες. Το ερώτημα που τίθεται, πλέον, είναι αν το
οικονομικό πρόγραμμα, όπως αυτό εγκρίθηκε από το Κογκρέσο, θα προστατέψει τις
ΗΠΑ και τον υπόλοιπο κόσμο από τον κίνδυνο να εμφανιστεί το φαινόμενο του
«διπλού πάτου» στην οικονομία. Η εκτίμησή μου είναι ότι από σήμερα μέχρι τον
Νοέμβριο του 2004 η οικονομική πολιτική, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, θα είναι
τέτοια, ώστε να επιτρέπει στην αμερικανική «ατμομηχανή» να προχωρεί μπροστά με
αρκετά μεγάλη ταχύτητα.

Αυτό είναι και το πιο σημαντικό για όλες τις κατηγορίες εισοδημάτων στις ΗΠΑ.
Επίσης, η πολιτική αυτή προσφέρει κάποια εξασφάλιση για την παγκόσμια
οικονομία: η Αμερική θα εξακολουθήσει να εισάγει τα προϊόντα παραγωγών από την
Ευρώπη, την Ασία και τη Λατινική Αμερική, σε ένα χρονικό διάστημα που οι
«ατμομηχανές» της Γερμανίας και της Ιαπωνίας κινούνται πολύ αργά.

Το μέλλον

Επιπλέον, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως το μέλλον έχει μεγαλύτερη σημασία από το
παρόν και επομένως μια καλή πολιτική πρέπει να υπολογίζει προβλήματα που
μπορεί να αντιμετωπιστούν μετά το 2004. Μετά το αύριο υπάρχει πάντοτε ένα άλλο
αύριο. Πρέπει πάντα να έχουμε υπόψη μας ότι ο πρόεδρος Μπους και ο πρόεδρος
της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ, Άλαν Γκρίνσπαν, μπορούν να κινηθούν
διαφορετικά από τους επικεφαλής των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι κεντρικές
τράπεζες της Γαλλίας, της Ιταλίας και της Γερμανίας δεν έχουν, πια, τη δύναμη
να πράττουν ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν σε κάθε χώρα χωριστά. Έτσι,
για παράδειγμα, ενώ η Γερμανία χρειάζεται να λάβει μέτρα τέτοια, ώστε να
περιορίσει την ανεργία, η οποία ξεπερνά πλέον το 10%, δεν μπορεί να το κάνει
ελεύθερα, επειδή δεν της το επιτρέπουν οι κανόνες που ισχύουν στην Ε.Ε.
Ειδικότερα, υπάρχουν περιορισμοί για το ύψος του ελλείμματος ως ποσοστό επί
του ΑΕΠ. Επιπλέον, η αυστηρότητα στον καθορισμό της νομισματικής ισοτιμίας,
είχαν προειδοποιήσει οικονομολόγοι, θα έφερνε άλλου είδους προβλήματα, όπως
αυτά που αντιμετωπίζονται με τη διακίνηση του χρυσού.

Δεν υπάρχει τρόπος να κερδίσουμε κάτι χωρίς κανέναν απολύτως κόπο. Όμως, μόνο
το μέλλον θα δείξει αν οι θυσίες που πρέπει να γίνουν, θα είναι μεγαλύτερες –
τελικά – από τα οφέλη που θα αποκτηθούν.

© Tribune Media Services International, 2002