ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οι διασπαστές της Ευρώπης

Οι διαιρεμένες πολιτείες της Ευρώπης! Ίσως, αυτή η ειρωνική παραδοχή της
γαλλικής εφημερίδας «Liberation» να αποτυπώνει πολύ επιτυχημένα το ολέθριο
αποτέλεσμα της διασπαστικής διακήρυξης των 8 ευρωπαϊκών κρατών. Όμως, ας
αποκρυπτογραφήσουμε νηφάλια τις πολλαπλές παρενέργειες που προκάλεσε η
απαράδεκτη αυτή κίνηση.

Κατ’ αρχήν, η πρωτοβουλία τούτη έπληξε ανεπανόρθωτα τον συντεταγμένο θεσμικό
τρόπο, με τον οποίο εκφράζονται οι απόψεις της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Έτσι, η
δημοσιοποίηση της επιστολής πραγματοποιήθηκε, δυστυχώς, δύο ημέρες μετά την
απόφαση του Συμβουλίου Υπουργών Εξωτερικών με την οποία αποδοκιμαζόταν μία
μονομερής στρατιωτική επέμβαση στη Βαγδάτη («Guardian», 30.1.2003).

Επιπλέον, η προκείμενη πρωτοβουλία των «8» λειτούργησε εξ αντικειμένου
αποδιαρθρωτικά για το ενιαίο μέλλον της Ευρώπης, γιατί ακριβώς ενεργοποιήθηκε
την ίδια ώρα που οι 105 εκπρόσωποι των χωρών της Ηπείρου ανίχνευαν συστηματικά
στη συντακτική συνέλευση την μελλοντική της πολιτική δομή (αν θα υπάρχει
ευρωπαϊκό σύνταγμα κ.λπ.). Αν αυτό δεν αποτελεί θεσμική γελοιοποίηση των
διεργασιών ενοποίησης της Ευρώπης, τότε τι άλλο συνιστά;

Όμως, ταυτόχρονα τίθεται κι ένα ουσιαστικό πρόβλημα πολιτικής αντιπροσώπευσης.
Ποιον αντιπροσωπεύει λ.χ. ο Τ. Μπλερ που υπογράφει αυτή την επιστολή, όταν το
85% των Βρετανών αντιτίθεται ρητά σε μια στρατιωτική επέμβαση χωρίς τη
συναίνεση του Συμβουλίου Ασφαλείας; («Die Welt», 31.1.2003). Ποιον εκπροσωπούν
οι 8 πρωθυπουργοί, όταν το 82% της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών έχει μια
ξεκάθαρη αντιπολεμική προσέγγιση;

Αυτό το γεγονός υποδηλώνει ανενδοίαστα τη φθορά των δυτικών συστημάτων της
κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, γιατί η εξουσία ασκείται «μόνο από τα πάνω και
όχι από τα κάτω». Έτσι, είναι δυνατόν την κρίσιμη πολιτική επιλογή για τον
πόλεμο να την λαμβάνουν 8 απομονωμένοι πρωθυπουργοί, που δεν αφουγκράζονται
την κοινωνική τους βάση; Μ’ αυτό τον τρόπο απαξιώνεται η συνολική έννοια της
πολιτικής. Πάντως, η ευρωπαϊκή κοινωνία των πολιτών είναι ειρηνόφιλη και
ενωμένη και διεκδικεί τον δικό της αυτόνομο ρόλο στη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού
γίγνεσθαι.

Όμως, πάνω από όλα η ολέθρια επιστολή των «8» εξασφάλισε στον Αμερικανό
πρόεδρο μια ηθική νομιμοποίηση για τις πολεμικές του επιλογές. Τι εννοώ; Όπως
έλεγε ο Clausewitz, απαραίτητος όρος για τη νίκη είναι η ηθική ενότητα των
εμπλεκόμενων δυνάμεων. Όμως, η μονομερής στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ δεν
έβρισκε αυξημένη αποδοχή ούτε στην αμερικανική κοινωνία. Μάλιστα, η κακή
οικονομική κατάσταση δεν επέτρεπε στον Μπους να επενδύσει πολιτικά μόνο στον
πατριωτισμό των Αμερικανών. Δυστυχώς, η επιστολή των «8» ενίσχυσε ηθικά την
αδύνατη εικόνα του Αμερικανού προέδρου.

Επιπλέον, δεν πρέπει να υποβαθμίζουμε την ποιοτική σημασία της διασπαστικής
διακήρυξης των «8». Γιατί; Όπως τονίζουν οι Negri-Hardt (Η αυτοκρατορία,
2002), η μετάβαση από τον ιμπεριαλισμό στην αυτοκρατορία σημαίνει ουσιαστικά
ότι η νέα αυτοκρατορική δύναμη, δηλαδή οι ΗΠΑ, θέλουν να εγκαθιδρύσουν μια
καινούργια μορφή παγκόσμιας επικυριαρχίας. Επομένως, η Αμερική προσπαθεί να
εκκολάψει μια μεταλλαγμένη δομή διεθνούς έννομης τάξης, στην οποία τα Ηνωμένα
Έθνη δεν θα έχουν πια τον λειτουργικό ρόλο που διαδραμάτιζαν στη μεταπολεμική
εποχή. Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, το δικαίωμα της επέμβασης θα ενεργοποιείται
μονομερώς από την αυτοκρατορική υπερδύναμη, εν ονόματι κάποιων ανώτερων ηθικών
αρχών ( όπως θα τις οριοθετεί η ίδια ).

Κατά συνέπεια, η ευρωπαϊκή συνηγορία για τη διαχείριση της υπόθεσης του Ιράκ
από τον ΟΗΕ εκφράζει ευρύτερα μια ιδεολογική αντίθεση στην καινούργια μορφή
παγκόσμιας επικυριαρχίας, που προσπαθούν να επιβάλουν οι ΗΠΑ. Αυτό δεν
κατανόησαν οι «8» (άσχετα αν ο Μπλερ ήθελε να πλήξει τον γαλλογερμανικό άξονα
κ.λπ.) Γι’ αυτόν τον λόγο ο Κ. Σημίτης πρέπει να διερευνήσει τις πιθανότητες
σύγκλησης μιας εκτάκτου συνόδου κορυφής, για να εξετάσει αυτό το κρίσιμο
ζήτημα.

Ποιο είναι το συμπέρασμα απ’ όλα αυτά; Πρέπει να αντισταθούμε απέναντι στο
παρόν (όπως έλεγε ο Deleuze) για να αποτρέψουμε την αυτοκρατορική ηγεμονία των
ΗΠΑ! Διαφορετικά θα αναφωνήσουμε γρήγορα αυτό που έγραφε ο Θουκυδίδης μετά την
πανωλεθρία των Αθηναίων στη σικελική εκστρατεία: «…ουδέν έστι ότι ουκ
απώλετο» (δεν υπάρχει τίποτα που να μην χάθηκε)!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ