Δρόμοι

Γερνάμε…

… γρήγορα, γερνάμε πολύ. Η διάρκεια ζωής στις ανεπτυγμένες χώρες
παρατείνεται κατά δυόμισι χρόνια κάθε δεκαετία τα τελευταία 150 χρόνια. Είναι
αυτός λόγος για να τα βάψουμε μαύρα ή για να το γιορτάσουμε; Για την ώρα, μάς
έχει κυριεύσει πανικός. Πώς θα συντηρήσουμε έναν τόσο γερασμένο πληθυσμό; Από
ευλογία, η «τρίτη ηλικία» έγινε πρόβλημα. Οι ηλικιωμένοι είναι εξαρτημένοι από
τους νεώτερους. Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής σημαίνει μείωση του εργατικού
δυναμικού. Άρα, όσο πληθαίνουν οι ηλικιωμένοι, τόσο πιο δυσβάσταχτο βάρος
γίνονται για τους εργαζομένους.

Το επιχείρημα…

… που «εξηγεί» αυτόν τον πανικό είναι η σχέση συνταξιούχων και εργαζομένων.
Ο λόγος εργαζομένων/συνταξιούχων (δηλαδή οι εργαζόμενοι που αναλογούν σε κάθε
συνταξιούχο και που με τις κρατήσεις τους μπορεί το Ταμείο να πληρώνει τις
συνταξιοδοτικές παροχές) μικραίνει απειλητικά. Μήπως, όμως, είναι
παραπλανητικό; Πρώτον, δεν λαμβάνει υπόψη την αύξηση της παραγωγικότητας της
εργασίας. Υπολογίζεται, λέει ο συγγραφέας Φιλ Μάλαν στο περιοδικό «Σπάικντ»,
πως το 2030 ένας εργαζόμενος θα κάνει τη δουλειά δύο σημερινών. Και δεύτερον,
εκατομμύρια άνθρωποι που βρίσκονται σήμερα σε ηλικία εργασίας δεν εργάζονται
(στις ανεπτυγμένες χώρες το ποσοστό τους ανέρχεται τουλάχιστον σε 25%). Το
ποσοστό της απασχόλησης είναι 50% στην Ιταλία, 60% στη Γερμανία και τη Γαλλία
και 75% στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία. Τα αίτια αυτών των διαφορών δεν έχουν καμιά
άμεση σχέση με την τρίτη ηλικία, αλλά με τις συνθήκες στις συγκεκριμένες
αγορές εργασίας.

Η ιδέα…

… ότι η γήρανση του πληθυσμού φέρνει μείωση του εργατικού δυναμικού είναι
αβάσιμη. Οι άνθρωποι που βγαίνουν στη σύνταξη δεν αλλάζουν από τη μια μέρα
στην άλλη: δεν μεταλλάσσονται ξαφνικά από παραγωγικούς σε άχρηστους και
εξαρτημένους πολίτες. Ακόμη και σήμερα, πολλοί συνταξιούχοι εξακολουθούν να
εργάζονται – χαρά στο κουράγιο τους. Και όπως το προσδόκιμο ζωής εκτιμάται πως
θα εξακολουθήσει να αυξάνεται, ο αριθμός τους διαρκώς θα αυξάνεται – να τους
έχει ο Θεός καλά. Ο φόβος μπροστά στην τρίτη ηλικία δεν έχει σχέση με εμάς,
αλλά με το αποτυχημένο έργο πολλών κυβερνήσεων. Οι περισσότερες ανεπτυγμένες
χώρες απέτυχαν να προσαρμοστούν στην παράταση της διάρκειας ζωής των ανθρώπων.
Ένα δεν μας έχουν πει ακόμη οι πολιτικοί: Θα προτιμούσαν άραγε να πεθαίνουμε
νωρίτερα, προκειμένου να πετύχουν στο έργο τους;

Μια αιτία…

… της αποτυχίας είναι πως αυτές οι χώρες δεν τα κατάφεραν να δώσουν
ευκαιρίες εργασίας σε όλους εκείνους που την έχουν ανάγκη. Μια άλλη αιτία, που
δεν είναι άσχετη με την προηγούμενη, είναι η υπογεννητικότητα στις
ανεπτυγμένες χώρες, που μακροπρόθεσμα αλλοιώνει τη σχέση
εργαζομένων/συνταξιούχων. Αν όλοι είχαν δουλειά, θα είχαμε και εισόδημα, θα
είχαμε και φόρους για να συντηρούμε τα «περήφανα γηρατειά» – που κάποτε μάς
συντήρησαν και αυτά – αντί να τα πετάμε στα σκουπίδια.