Βαβέλ ή υπερδύναμη;

Πού οδηγείται η Ευρωπαϊκή Ένωση μετά την Κοπεγχάγη; «Μετά τη διεύρυνση
πρέπει να ακολουθήσει και θα ακολουθήσει η εμβάθυνση της Ένωσης», είπε ο
καγκελάριος Σρέντερ μετά τον ιστορικό εναγκαλισμό των Δέκα από τους Δεκαπέντε.
Εύκολο να το λέει κανείς.

Το προσεχές διάστημα έως και το 2004 θα είναι η τελευταία ευκαιρία να
ισχυροποιήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση τους θεσμούς της. Διαφορετικά, όπως λέει ο
πολιτικός αναλυτής Πολ Τέιλορ, μπορεί να κινδυνεύσει από την ίδια μοίρα που
βρήκε στο παρελθόν τις μεγάλες αυτοκρατορίες, από την ελληνική και τη ρωμαϊκή
μέχρι τις μεγάλες αποικιακές δυνάμεις του δεκάτου ενάτου αιώνα και τη
Σοβιετική Ένωση: από την υπερβολική επέκταση. Πολλά θα εξαρτηθούν από το
Σύνταγμα που θα προτείνει ο Ζισκάρ Ντ’ Εστέν, από το αν θα υπάρξει συναίνεση
για την εμβάθυνση των θεσμών ή αν οι χώρες-μέλη θα διστάσουν στα μισά του
δρόμου.

Οι περισσότερες χώρες, ιδιαίτερα εκείνες που μετέχουν στη ζώνη του ευρώ, έχουν
ταχθεί υπέρ της εμβάθυνσης, με αποφάσεις που θα λαμβάνονται κατά πλειοψηφία,
ακόμη και σε ευαίσθητα ζητήματα όπως η φορολογία, η μετανάστευση και η
εξωτερική πολιτική. Όμως, από την άλλη μεριά, η Βρετανία επιμένει στη
διατήρηση του βέτο σε αυτά τα ζητήματα. Όσοι πιστεύουν στην εμβάθυνση των
ευρωπαϊκών θεσμών και στην πολιτική ολοκλήρωση υποστηρίζουν ότι η Βρετανία,
ένας αμερικανικός «δούρειος ίππος», σκοπίμως προωθεί τη διεύρυνση, ώστε η
Ένωση να περιοριστεί απλώς σε ένα χώρο ελεύθερων συναλλαγών. Οι μικρότερες
χώρες είναι υπέρ μιας ομοσπονδιακής Ευρώπης με ισχυρή Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ώστε
να αποτραπεί ένα διευθυντήριο των «μεγάλων». Οι μεγαλύτερες χώρες θέλουν
περισσότερες εξουσίες, ανάλογες με το οικονομικό ειδικό βάρος τους και τη
στρατιωτική τους ισχύ. Πώς, όμως, μπορεί να γίνει σεβαστή η αρχή της ισοτιμίας
των χωρών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν υπάρχουν τόσες ανισότητες στην
οικονομική και στρατιωτική τους ισχύ; Ίσως η αβεβαιότητα για τον μελλοντικό
χαρακτήρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκφράζεται καλύτερα στην άποψη που διατύπωσε ο
πολιτικός αναλυτής Πολ Τέιλορ με την ευκαιρία του τουρκικού αιτήματος. «Το
ζήτημα δεν είναι τι είδους Τουρκία θα μπορέσει να ενταχθεί στην Ένωση», είπε ο
Τέιλορ, «αλλά τι είδους Ένωση θα μπορέσει να εντάξει την Τουρκία».

ΟΙ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ

1. Το μεγάλο πλεονέκτημα της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι βέβαια
ο οριστικός ενταφιασμός του Τείχους. Η είσοδος των δέκα νέων χωρών, που
αποτελούν ένα αρκετά ομοιογενές «μπλοκ», θα μετατοπίσει το κέντρο βάρος προς
τη «Μεσευρώπη», λειτουργώντας ενοποιητικά. Θα επεξεργαζόμαστε από κοινού τις
προτεραιότητες της εξωτερικής μας πολιτικής, θα καθορίζουμε μια κοινή πολιτική
για τη μετανάστευση, ίσως μια μέρα να φθάσουμε να χρησιμοποιούμε και το ίδιο
νόμισμα.

2. Με τη διεύρυνση δημιουργείται μια τεράστια αγορά, όπου θα είμαστε σε
θέση να πουλάμε τα προϊόντα μας στις αγορές των άλλων με τους ίδιους κανόνες.
Οι χώρες που θα ενταχθούν στην ευρωπαϊκή οικογένεια μπορεί να είναι φτωχότερες
από τα σημερινά μέλη (τα ΑΕΠ τους αντιστοιχούν σε 30%-50% του ΑΕΠ της
Ευρωπαϊκής Ένωσης), αλλά ο ρυθμός ανάπτυξης των περισσοτέρων από αυτές υπερέβη
πέρυσι το 4%, σε σύγκριση με το 2,6% της Ε.Ε.

3. Τα νέα μέλη θα προσκομίσουν νέες ιδέες για τη δημοκρατία και την
αντιπροσώπευση, συμβάλλοντας στη συζήτηση για τους θεσμούς και το Σύνταγμα.
Στην Εσθονία, για παράδειγμα, ο προϋπολογισμός της κυβέρνησης είναι on line,
19 πρωτοβουλίες πολιτών έχουν τα τελευταία χρόνια μεταφραστεί σε νόμους, ενώ
οι πολίτες μπορούν να πληρώνουν το πρόστιμο για παρκάρισμα ή το εισιτήριο του
λεωφορείου με ένα απλό μήνυμα μέσω του κινητού τους.

4. Θα μπορέσει η «μεγάλη Ευρώπη» να γίνει μια υπερδύναμη ικανή να
απειλήσει την αμερικανική παντοδυναμία; Στον στρατιωτικό τομέα, κάτι τέτοιο
είναι αδύνατον. Η διεθνής πολιτική περιλαμβάνει όμως πολλές ακόμη παραμέτρους.
Αν η διευρυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση αποκτήσει ιδεολογική και πολιτιστική συνοχή,
και συνεχίσει να διεκδικεί την αυτονομία της απέναντι στον αμερικανικό
παράγοντα (όπως έδειξε και στην Κοπεγχάγη), οι ισορροπίες μπορεί να αλλάξουν.

ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ

1. Η παραδοσιακή «ατμομηχανή» της ευρωπαϊκής οικονομικής ανάπτυξης – ο
γαλλογερμανικός άξονας – έχει ακινητοποιηθεί. Κάποτε, ο άξονας βασιζόταν στην
ισχυρή γερμανική οικονομία και την ισχυρή γαλλική πολιτική ηγεσία. Σήμερα δεν
υπάρχει ούτε το ένα ούτε το άλλο για να τραβήξει τον συρμό – και το κόστος –
της διεύρυνσης.

2. Οι δέκα νέες χώρες θα πρέπει να αρχίσουν να προετοιμάζονται για την
ένταξή τους στο ευρώ αμέσως μετά το 2004. Όμως δεν υπάρχει ελπίδα να τα
καταφέρουν παραπάνω από μια-δυο μέχρι το τέλος της δεκαετίας.

3. Οι νέες χώρες μπαίνουν σήμερα, αλλά οι θεσμοί που θα διοικούν τη
διευρυμένη κοινότητα θα αποφασιστούν το προσεχές έτος. Η Ευρώπη βάζει δηλαδή
το κάρο πριν από το άλογο.

4. Η Βρετανία ηγείται μιας ομάδας χωρών που θέλουν να διατηρήσουν το
βέτο σε ευαίσθητα ζητήματα όπως η φορολογία, η μετανάστευση και η εξωτερική
πολιτική.

5. Πώς θα εξομαλυνθούν οι διαφορές; Αν τελικά ενταχθεί η Τουρκία, τα 68
εκατομμύρια των κατοίκων της θα έχουν το 20% τού μέσου κατά κεφαλήν ευρωπαϊκού
εισοδήματος. Ο μισθός ενός υπαλλήλου των Βρυξελλών είναι 22 φορές μεγαλύτερος
από τον μισθό ενός υπαλλήλου της Εσθονίας.

6. Η διεύρυνση θα οδηγήσει στην αποκέντρωση εις βάρος της εμβάθυνσης.
Πώς είναι δυνατόν θεσμοί που δημιουργήθηκαν για έξι, να μπορούν να
λειτουργήσουν επαρκώς για είκοσι πέντε;

7. Η νέα ευρωπαϊκή Βαβέλ θα εκφράζεται με 21 διαφορετικές γλώσσες. Όσοι
δεν μπορούσαν να συνεννοηθούν όταν μιλούσαν 11 γλώσσες, πώς θα μπορέσουν να
συνεννοηθούν με είκοσι μία;