Η σημασία της ένταξης της Κύπρου

Χωρίς αμφιβολία ή υπερβολές, η ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση
(Ε.Ε.) συνιστά ιστορικό γεγονός. Η Ελλάδα χρησιμοποίησε ευρηματικά, σταθερά
και με συνέπεια μια «πολιτική διασυνδέσεων» αξιοποιώντας γι’ αυτό δυναμικά το
ενωσιακό πλαίσιο. Η «πολιτική των διασυνδέσεων» δεν θα είχε όμως πετύχει εάν η
Ελλάδα δεν είχε βελτιώσει εντυπωσιακά τη θέση της στο θεσμικό σύστημα της
Ένωσης. Εάν δεν είχε, με άλλα λόγια:

(α) προσχωρήσει στο ενιαίο νόμισμα – ευρώ,

(β) καταστεί ένας αξιόπιστος συντελεστής στο περιφερειακό σύστημα με
τις πρωτοβουλίες της για την αντιμετώπιση των προβλημάτων με την Τουρκία και
τη σταθεροποίηση των Βαλκανίων,

(γ) εγκαταλείψει τη στείρα και αδιέξοδη αντι-ενοποιητική πολιτική των
σταθερών «όχι» και άσκοπων «βέτο».

Καθοριστικές συνέπειες

Η ένταξη της Κύπρου (που τυπικά θα πραγματοποιηθεί την 1η Μαΐου 2004) θα έχει
καθοριστικές συνέπειες σε πέντε τουλάχιστον «περιοχές»:

α. Επίλυση του κυπριακού προβλήματος: Ανεξάρτητα από την τύχη του
«σχεδίου Ανάν» (όλοι ευχόμαστε να καταλήξει σε επιτυχία) η συμμετοχή της
Κύπρου στην Ένωση θα δημιουργήσει τη δυναμική, λογική και χημεία που τελικά θα
επιφέρει – τυπικά ή άτυπα – την ενότητα στη Μεγαλόνησο και τη συνύπαρξη των
δύο κοινοτήτων. Τα οφέλη της ένταξης (οικονομικά, θεσμικά και πολιτικά) είναι
τόσο σημαντικά για τους Τουρκοκυπρίους που δεν μπορούν να τα αγνοήσουν για
σημαντικό χρονικό διάστημα. Έτσι, και ανεξάρτητα από τις αγκυλώσεις
ξεπερασμένων ηγεσιών (π.χ. Ντενκτάς), η δυναμική αυτή θα επιβάλει την υπέρβαση
των προβλημάτων του παρελθόντος και την επίλυση του προβλήματος. Εξάλλου, τώρα
που η Κύπρος είναι πλέον στην Ένωση, η ελληνοκυπριακή πλευρά μπορεί να
αισθάνεται πολιτικά και ψυχολογικά περισσότερο ασφαλής για να αποδεχθεί
λύσεις/ρυθμίσεις/διευθετήσεις που θα οδηγήσουν στη λύση.

β. Εξομάλυνση ελληνοτουρκικών σχέσεων: Εκτίμησή μου είναι ότι η ένταξη
της Κύπρου ανατρέπει τις «παραμέτρους του αδιεξόδου» στις ελληνοτουρκικές
σχέσεις. Η δυναμική δηλαδή της κυπριακής ένταξης θα «εκχυλίσει» και θα
συμπεριλάβει την Τουρκία και τις ελληνοτουρκικές σχέσεις στην προοπτική του
χρόνου. Από την άποψη αυτή, είναι σημαντικό ότι με τις αποφάσεις της
Κοπεγχάγης δημιουργείται μια θετικότερη προοπτική για την ένταξη της Τουρκίας
στην Ένωση. Για πρώτη φορά υπάρχει η ρεαλιστική προοπτική, εάν η Τουρκία
κριθεί ότι πληροί τις προϋποθέσεις, να αρχίσουν «χωρίς καθυστέρηση» ενταξιακές
διαπραγματεύσεις (αρχές 2005). Η προοπτική αυτή, σε συνάρτηση με την κυπριακή
ένταξη, δημιουργεί την «εξίσωση της οριστικής εξομάλυνσης των εξωτερικών
σχέσεων». Η Τουρκία μέχρι το 2004 θα πρέπει να εκπληρώσει επίσης τις
«προϋποθέσεις του Ελσίνκι» για ειρηνική διευθέτηση των διαφορών με ενδεχόμενη
παραπομπή τους στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.

γ. Σταθεροποίηση της ευρύτερης περιοχής: Η ένταξη της Κύπρου φέρνει την
«ενοποιητική λογική και πρότυπο» στην περιοχή της Ν.Α. Ευρώπης, Βαλκανίων,
κ.λπ. Αυτό συνιστά τη σοβαρότερη πολιτική προϋπόθεση για τη σταθεροποίηση της
ευρύτερης περιοχής σε βάσεις δημοκρατικών αξιών και συνεργασίας. Η
«συγκρουσιακή χημεία» που κυριαρχούσε για αιώνες μπορεί τώρα να δώσει τη θέση
της στη «συνεργασιακή λογική».

δ. Ενίσχυση της Ελλάδας στην Ε.Ε.: Είναι προφανές και δεν χρήζει
ανάλυσης ότι η συμμετοχή της Κύπρου στην Ένωση ισχυροποιεί και την Ελλάδα στην
Ε.Ε. Δεν πρόκειται βεβαίως Ελλάδα και Κύπρος να συμπτύξουν «άξονα» στην Ένωση.
Αυτά είναι ξεπερασμένα πράγματα. Αλλά και μόνο το γεγονός ότι μια άλλη
χώρα-μέλος (Κύπρος) που κατανοεί τα προβλήματα της περιοχής θα συμμετέχει στην
Ένωση, συνιστά ενισχυτικό παράγοντα για την Ελλάδα.

ε. Ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Με την κυπριακή ένταξη η Ε.Ε.
έρχεται ως φυσική παρουσία στο χώρο της Αν. Μεσογείου και Μ. Ανατολής. Οι
γεωστρατηγικές συνέπειες της εξέλιξης αυτής είναι προφανείς και σημαντικές.

Χωρίς «ρωγμές»

Όλες οι παραπάνω ευεργετικές συνέπειες της ένταξης θα υλοποιηθούν στο βάθος
του χρόνου και εφόσον φυσικά δεν υπάρξουν εξωτερικές ανατροπές ή παρεμβάσεις
που να προκαλέσουν «ρωγμές», ενοποιητική λογική (π.χ. ανατροπές στην Τουρκία).
Αλλά η ενσωμάτωση της περιοχής της Ν.Α. Ευρώπης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η
εμπέδωση της σταθερότητας και η εγκαθίδρυση σχέσεων συνεργασίας συνιστούν
«επένδυση για την κοινωνική ανασυγκρότηση» της περιοχής και βεβαίως της
Ελλάδας. Εάν δηλαδή, ως αποτέλεσμα της υπέρβασης της συγκρουσιακής δυναμικής,
απελευθερωθούν πόροι από τις στρατιωτικές δαπάνες, τότε η Ελλάδα (αλλά και η
Τουρκία) μπορούν να επενδύσουν αποφασιστικά στη βελτίωση της κοινωνικής
ευημερίας και στην οικοδόμηση ενός περισσότερο αποτελεσματικού «κράτους
πρόνοιας». Μελέτες έχουν δείξει ότι όταν μια χώρα δαπανά το 5% του ΑΕΠ της σε
αμυντικές δαπάνες, δεν μπορεί να έχει το επιθυμητό πρότυπο κοινωνικού κράτους.
Η Ελλάδα δαπανά το 5% και η λοιπή Ένωση 2% μόνο σε μέσο όρο. Είναι προφανές
συνεπώς ότι η ένταξη της Κύπρου συνιστά και μακροχρόνια επένδυση στην
κοινωνική προοπτική της χώρας.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος
του Ελληνικού Κέντρου Ευρωπαϊκών Μελετών (ΕΚΕΜ)