Χρήσιμη για όλους μια Τουρκία με ευρωπαϊκή προοπτική

Ο κόσμος του Ισλάμ, από τη μια, και ο κόσμος που δεν ανήκει στο Ισλάμ, από την
άλλη, φαίνεται να έχουν εμπλακεί σε έναν πόλεμο μίσους, αφού ακόμη και οι πιο
συντηρητικοί από τις δύο πλευρές βλέπουν ότι οι πολιτικές και πολιτισμικές
διαφορές είναι τόσο μεγάλες ώστε δεν μπορεί να γεφυρωθούν.

Η απαισιόδοξη αυτή οπτική γωνία είναι πράγματι τραγική και θα μπορούσε
πραγματικά να εξελιχθεί σε εφιάλτη. Και, ενώ συμβαίνουν όλα αυτά, η Ευρώπη
παζαρεύει την πιθανή είσοδο της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι διεργασίες
και το αποτέλεσμά τους θα έχουν ξεχωριστή σπουδαιότητα για ολόκληρο τον κόσμο.

Ήδη από τη δεκαετία του ’60 άρχισαν να ακούγονται μεμονωμένες φωνές στη Δυτική
Ευρώπη, πως η Τουρκία θα μπορούσε μια ημέρα να γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής
Κοινότητας. Όμως, δεν πραγματοποιήθηκαν ουσιώδη βήματα προς αυτή την
κατεύθυνση, καθώς η Ευρώπη τακτικά – και είχε δίκιο – επεσήμαινε πως η Τουρκία
είχε αποτύχει να εκπληρώσει συγκεκριμένους όρους για να εξεταστεί η
υποψηφιότητά της, ειδικά όσον αφορά τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και
την εφαρμογή των νόμων.

Ακόμη περισσότερο, όμως, υπάρχει μια γενικότερη ανησυχία, σχετικά με το αν η
Ευρώπη θα αποδεχτεί τελικά την Τουρκία, μια ισλαμική κοινωνία, κάτω από τη
σκέπη της, κάτω από οποιεσδήποτε προϋποθέσεις. Στην Ευρώπη υπάρχει ισχυρός
αντιισλαμισμός, που αντικατοπτρίζει 1.000 χρόνια αντιπαλότητας, πολέμου και
πολιτισμικών συγκρούσεων. Πολλοί Τούρκοι φοβούνται ότι η χώρα παρέμεινε τόσον
καιρό έξω από την Ευρωπαϊκή Ένωση, όχι για πολιτικούς λόγους, αλλά επειδή η
Ευρώπη ήταν πάντοτε εχθρική απέναντι στις ισλαμικές κοινωνίες.

Ο Ζισκάρ Ντ’ Εστέν

Ο Jeffrey Sachs είναι Καθηγητής Οικονομικών και διευθυντής του Earth Institute στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Columbia

Τώρα, που η Ευρωπαϊκή Ένωση θα διευρυνθεί προς Ανατολάς, δεν είναι παράξενο
που αρχίζουν να βγαίνουν ξανά στην επιφάνεια παλιά πάθη. Ο Γάλλος πρώην
πρόεδρος Βαλερί Ζισκάρ Ντ’ Εστέν, που σήμερα κατέχει ηγετική θέση στην Ε.Ε.,
ανέφερε πρόσφατα ότι «η Τουρκία δεν είναι ευρωπαϊκή χώρα» και πως ενδεχόμενη
αποδοχή της από την Ευρωπαϊκή Ένωση θα είναι «το τέλος της Ευρώπης». Οι
υπέρμαχοι της εισόδου της Τουρκίας στην Ε.Ε., είπε, είναι «εχθροί της
Ευρωπαϊκής Ένωσης».

Ως υποστηρικτής της ένταξης της Τουρκίας στην Ε.Ε., πιστεύω ότι ο Ζισκάρ έκανε
λάθος. Όμως, αναγνωρίζω ότι οι θέσεις του εκφράζουν μια γενικότερη ιδεολογία,
ακόμη κι αν αυτή η ιδεολογία δεν είναι η επικρατέστερη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Πριν από αρκετά χρόνια, και άλλες σημαντικές ευρωπαϊκές προσωπικότητες
διατύπωναν την άποψη πως η Ευρώπη είναι μια χριστιανική κοινωνία και,
επομένως, δεν θα μπορούσε ποτέ να δεχτεί στους κόλπους της μια ισλαμική χώρα.

Η Τουρκία, όμως, έδειξε πρόσφατα ότι είναι διατεθειμένη να ακολουθήσει
δημοκρατικές διαδικασίες, καθώς διεξήγαγε εκλογές παρά τη βαθιά οικονομική
κρίση. Ο νέος πρωθυπουργός, Αμπντουλάχ Γκιουλ, δήλωσε αμέσως ότι πρώτη του
προτεραιότητα είναι να ενταχθεί η χώρα στην Ε.Ε.

Αν η Ευρώπη προχωρήσει σε σοβαρές διαπραγματεύσεις με την Τουρκία για το θέμα
της εισόδου της στην Ε.Ε., τα αποτελέσματα θα είναι θετικά και για τις δύο
πλευρές, αλλά και για τον υπόλοιπο κόσμο. Μια τέτοια κίνηση θα υποχρέωνε την
Τουρκία να συνεχίσει να αναβαθμίζει τους θεσμούς της, ώστε να επικρατήσουν
παντού το δίκαιο και ο νόμος. Από μία Τουρκία με σταθερούς θεσμούς θα
μπορούσαν να ωφεληθούν η Βόρεια Αφρική και η Μέση Ανατολή.

Το «βραβείο» της υποψηφιότητας

Κάθε υποψηφιότητα τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια, όπως της Πορτογαλίας και
της Ισπανίας πριν από το 1986, αλλά και – πρόσφατα – των πρώην κομμουνιστικών
χωρών, έδειξε ότι μπορεί να επιτευχθεί ο εκσυγχρονισμός, τουλάχιστον στην
πολιτική ζωή. Το «βραβείο» της υποψηφιότητας για ένταξη στην Ε.Ε. βοήθησε
πολλές χώρες να ενισχύσουν τους θεσμούς τους και το ίδιο θα μπορούσε να συμβεί
και στην Τουρκία.

Σε πολιτικό επίπεδο, η υποψηφιότητα της Τουρκίας για ένταξη στην Ευρωπαϊκή
Ένωση θα έχει τεράστιες συνέπειες. Η θεωρία των φανατικών ισλαμιστών ότι η
Δύση βρίσκεται ενάντια στον ισλαμισμό θα αποδεικνυόταν λανθασμένη. Η Τουρκία
θα μπορούσε να αποτελέσει μια ισχυρή «γέφυρα», για τις ασταθείς κοινωνίες της
Κεντρικής Ασίας, από το Αζερμπαϊτζάν έως το Κιργιστάν, χώρες που κινδυνεύουν
να αποσταθεροποιηθούν, λόγω του πολέμου ενάντια στην τρομοκρατία και της
διαμάχης για τον έλεγχο του πετρελαίου και άλλων φυσικών πόρων.

Αρκετοί έσπευσαν να αποστασιοποιηθούν από τις δηλώσεις του Ζισκάρ. Τώρα, η
Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αναλάβει δράση, δείχνοντας την καλή της πίστη σε
αυτή την ιστορική ευκαιρία να ενταχθεί η Τουρκία στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

© Project Syndicate, Νοέμβριος 2002

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Γ. Κανελλόπουλος