Πρόσωπα «Ο άνθρωπος εις διπλούν»

Ζοζέ Σαραμάγκου: Υποχρεώνω την ιστορία να κολλήσει στον τίτλο, είτε το θέλει είτε όχι

Την Πέμπτη κυκλοφόρησε το καινούργιο βιβλίο του νομπελίστα πορτογάλου
συγγραφέα. Ξαναβρήκε, λέει, την έμπνευση, που τον είχε εγκαταλείψει την
περυσινή χρονιά: «Αισθανόμουν άβολα πέρυσι επειδή δεν είχα καμιά ιδέα για
βιβλίο, όχι γιατί έπρεπε να γράψω ένα, αλλά επειδή το ήθελα. Αλλά προς τα τέλη
Οκτωβρίου η γυναίκα μου μού είπε να μην ανησυχώ, είχα γίνει τόσο ανυπόφορος
ώστε, δεν μπορεί, κάποια ιδέα έπρεπε να διαμορφωνόταν». Πράγματι, «Ο άνθρωπος
εις διπλούν» (Ο Homem Duplicado) κυκλοφόρησε την Πέμπτη στην Πορτογαλία από
τις Εκδόσεις Caminho σε 80.000 αντίτυπα – ρεκόρ σε μια χώρα με λίγο
περισσότερους από 10 εκατομμύρια κατοίκους. Πενήντα χιλιάδες αντίτυπα θα
κυκλοφορήσουν ταυτόχρονα στη Βραζιλία, ενώ η ισπανική μετάφραση θα εκδοθεί τον
Ιανουάριο και η ιταλική την άνοιξη.

Τα βιβλία του Σαραμάγκου, του πρώτου πορτογάλου συγγραφέα που τιμήθηκε, το
1998, με Νόμπελ, έχουν μεταφραστεί σε 25 γλώσσες. Έγραψε το πρώτο βιβλίο του
το 1947, αλλά χρειάστηκε να περιμένει 35 χρόνια για να καθιερωθεί από τη
διεθνή κριτική – όταν κυκλοφόρησε «Η χρονιά που πέθανε ο Ρικάρντο Ρέις», ένα
από τα καλύτερα μυθιστορήματά του. Τα βιβλία του συνδυάζουν μαγικό ρεαλισμό με
τσουχτερά πολιτικά σχόλια και εκτεταμένες αναφορές στην Ιστορία της
Πορτογαλίας. Ο μυθιστοριογράφος, ο οποίος είναι μέλος του Πορτογαλικού
Κομμουνιστικού Κόμματος, σχολιάζει επίσης από τα μέσα ενημέρωσης πολιτικά και
κοινωνικά ζητήματα.

Το καινούργιο βιβλίο του Σαραμάγκου επικεντρώνει στο θέμα της ταυτότητας: Ένας
καθηγητής της Ιστορίας νοικιάζει μια βιντεοταινία και διαπιστώνει βλέποντάς
την πως υπάρχει στον κόσμο ένας άλλος άνδρας όμοιος σε όλα όμοιος μ’ εκείνον.
«Όπως μου συμβαίνει πάντα, βρήκα τον τίτλο και έπρεπε μετά να επινοήσω την
ιστορία», εξηγεί ο πορτογάλος νομπελίστας. «Συνήθως οι συγγραφείς γράφουν ένα
βιβλίο και βασανίζονται μετά να βρουν έναν τίτλο. Εγώ υποχρεώνω την ιστορία να
κολλήσει στον τίτλο, είτε το θέλει είτε όχι».

Ο Σαραμάγκου γεννήθηκε στις 16 Νοεμβρίου 1922 σε μια οικογένεια ακτημόνων
χωρικών και έφτασε με τους γονείς του στη Λισαβώνα σε ηλικία δύο χρόνων. Το
1991, λίγο μετά την έκδοση του «Κατά Ιησού Ευαγγελίου», εγκαταστάθηκε στα
Κανάρια Νησιά με τη σύζυγό του Πιλάρ, πρώην ισπανίδα ανταποκρίτρια στην
Πορτογαλία, για να διαμαρτυρηθεί κατά της λογοκρισίας που υπέστη από την τότε
κεντροδεξιά κυβέρνηση της Λισαβώνας. Το μυθιστόρημα είχε προκαλέσει
αντιδράσεις επειδή παρουσίαζε έναν ανθρώπινο Ιησού, ο οποίος είχε ερωτικές
σχέσεις με τη Μαρία Μαγδαληνή. Η κυβέρνηση της εποχής είχε αποσύρει το
μυθιστόρημα από τον κατάλογο των πορτογαλικών έργων που ήταν υποψήφια για το
Ευρωπαϊκό Βραβείο Λογοτεχνίας του 1992.