ΠΟΛ ΟΣΤΕΡ «Σκηνοθετεί» μία ταινία στο χαρτί

Δεδηλωμένος λάτρης του βωβού κινηματογράφου με σαφείς επιρροές αποτυπωμένες
στα βιβλία του, ο συγγραφέας Πολ Όστερ φαίνεται πως με το πρόσφατο έργο του
«Το βιβλίο των ψευδαισθήσεων» («The Book of Illusions») πέτυχε αυτό που πάντα
επιθυμούσε. «Να δημιουργήσω στον αναγνώστη την αίσθηση ότι είδε μια ταινία και
όχι ότι διαβάζει για εκείνην».

Ήρωας του μυθιστορήματος ο Έκτορας Μαν, ένας αστέρας του βωβού κινηματογράφου
που σε κάθε ταινία προκαλούσε την τύχη του. Όλες οι αναποδιές σ’ εκείνον
συνέβαιναν, αλλά δεν το έβαζε ποτέ κάτω. Η υπόθεση του μυθιστορήματος
εξελίσσεται σε δύο χρόνους. Στη μία περίοδο κυριαρχεί ο Έκτορ Μαν, στην άλλη ο
Ντέιβιντ Ζίμερ, ένας ακαδημαϊκός που αίφνης ανακαλύπτει τις ταινίες του Έκτορα
και αποφασίζει να γράψει ένα βιβλίο για αυτές. «Μια ημέρα ο Έκτορας
εξαφανίζεται. Και τούτο το γεγονός αποτελεί το μυστήριο του βιβλίου. Εβδομήντα
χρόνια μετά ο Ζίμερ μαθαίνει πως ο Έκτορας είναι ζωντανός και πως με άκρα
μυστικότητα έχει κάνει μερικές ταινίες υψηλής αισθητικής».

Το μυθιστόρημα προκάλεσε αίσθηση στον φίλο του Όστερ, τον σκηνοθέτη Χαλ
Χάρτλεϊ. Ο Πολ Όστερ διηγείται τι του είπε ο σκηνοθέτης. «Μυθιστορήματα με
κινηματογραφική γραφή, όπως το δικό σου, είναι καλύτερα από τις κανονικές
ταινίες. Μπορεί να μη βγάλεις πολλά χρήματα, αλλά οι ερμηνείες είναι καλές και
οι φωτισμοί τέλειοι»!

«Πάντα επιθυμούσα να δημιουργήσω στον αναγνώστη την αίσθηση ότι είδε μια ταινία και όχι ότι διαβάζει για εκείνην», λέει ο Πολ Όστερ, που πέτυχε τον στόχο του με το «Βιβλίο των ψευδαισθήσεων»

Ο σκηνοθέτης, λέει ο Όστερ, εξέφρασε την πεποίηθηση πως «η μεταφορά του
βιβλίου στη μεγάλη οθόνη δεν είναι αδύνατη, όμως προϋποθέτει έναν ικανότατο
σκηνοθέτη που να μπορεί να αναπαραστήσει με τρόπο πειστικό όλη αυτή την
ατμόσφαιρα των ασπρόμαυρων φιλμ του βωβού κινηματογράφου και βεβαίως έναν
χαρισματικό ηθοποιό».

Στο μυθιστόρημα ο Όστερ, αρχικώς, ήθελε να συμπεριλάβει στοιχεία από όλες τις
βωβές ταινίες που είχε κάνει ο ηθοποιός. Ωστόσο, προτίμησε να επικεντρώσει στο
φιλμ «Η κρυφή ζωή του Μάρτιν Φροστ» («The Inner Life of Martin Frost»), μια
μεταφυσική ταινία μυστηρίου, στην οποία ο ήρωας, ένας συγγραφέας, καταστρέφει
ένα έργο του για να σώσει τη ζωή της μούσας του.

Το στόρι δεν έχει βιογραφικές αναφορές ούτε στο ελάχιστο. Και τούτο το
ξεκαθαρίζει ο 55άχρονος συγγραφέας λέγοντας χαμογελαστά πως «εγώ δεν έχω μούσα
και αυτό είναι ένα πρόβλημα».

Εξαιτίας του ελλιπτικού στυλ γραφής του και της σκοτεινής ματιάς του θα
μπορούσε να θεωρηθεί μεταμοντερνιστής. Εκείνος αντιτείνει πως «είμαι ένας
περίεργα μεταλλαγμένος συγγραφέας»!

Το «μάθημα» του Μπέκετ

Ο Σάμιουελ Μπέκετ ήταν ένας από εκείνους που διεδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο
στη διαμόρφωση του τρόπου γραφής του. Ο Όστερ αναφέρεται σε ένα περιστατικό με
πρωταγωνιστές αμφότερους. «Ο Μπέκετ δυσκολευόταν να μεταφράσει στα αγγλικά το
μυθιστόρημά του “Mercier and Camier”. Του είπα πως τo είχα διαβάσει, στη
γαλλική έκδοσή τoυ, και ότι μου άρεσε πολύ. Δέκα λεπτά αργότερα και ενώ
συζητούσαμε κάτι άλλο εκείνος γυρνάει και με ρωτάει. “Αληθινά, σου άρεσε”; Ο
“θεός” μου είχε αμφιβολίες, ένιωθε ανασφάλεια. Όλοι έχουμε νιώσει το ίδιο.
Ακόμη κι ο Μπέκετ! Αυτό ήταν εμπειρία για μένα».

Επιμέλεια: Χρήστος Ιερείδης