Ο Ναπολέων νίκησε στο Βατερλώ

Μετά το Βατερλώ, οι Βρετανοί άρχισαν να σκιαγραφούν τον Ναπολέοντα ως έναν
τερατώδη μπουφόνο που κάποτε υπήρξε στην Ιστορία. Ύστερα από δύο αιώνες, μία
τηλεοπτική μίνι σειρά προκαλεί θύελλα στη Γαλλία. Μήπως έχει αρχίσει η
αποκατάστασή του;

«Ο Ναπολέων μετά την παραίτησή του». Από πίνακα του Ντελακρουά (1846)

Γεγονός είναι πως πάλι στο προσκήνιο βρίσκεται η μορφή του Κορσικανού. Ο
Ναπολέων οπωσδήποτε θα ήταν ενθουσιασμένος αν μπορούσε να γνωρίζει πως θα
γινόταν αστέρας πρώτου μεγέθους πάλι, στις αρχές του 21ου αιώνα.

Επί δύο αιώνες οι Γάλλοι εξακολουθούν να ενθουσιάζονται με τον θρύλο, αλλά
ταυτόχρονα νιώθουν αμφιβολίες για τον άνθρωπο. Το Παρίσι τιμά μέχρι υπερβολής
με λεωφόρους και δρόμους που έχει δώσει τα ονόματα για να τιμήσει τους
στρατηγούς του Ναπολέοντα, τη στρατιά του, τις νίκες του, τις συμφωνίες του,
ούτε ένας μεγάλος δρόμος όμως ή μια πλατεία δεν έχει αφιερωθεί στον
αυτοκράτορα. Υπάρχει μόνον ένας στενός δρομάκος στην Αριστερή Όχθη που
αποκαλείται «rue Bonaparte».

Η ιστορία. Τελικά, ο δούκας του Ουέλινγκτον νίκησε στη μάχη του
Βατερλώ, τον Ιούνιο του 1815. Ή τουλάχιστον ο Ναπολέων Βοναπάρτης κατάφερε να
τη χάσει πληγώνοντας έτσι ανεπανόρθωτα τη φήμη του ως στρατιωτικής ιδιοφυΐας,
υπογράφοντας ταυτόχρονα την καταδίκη του να περάσει τα τελευταία έξι χρόνια
της ζωής του σε έναν μεγάλο βράχο στα Νότια του Ατλαντικού.

Ο Ναπολέων όμως, ήταν ένα θαυμάσιος προπαγανδιστής του εαυτού του, όσο και σε
πολλές περιπτώσεις μεγάλος στρατηγός. Γνώριζε πως η πιο σπουδαία μάχη που είχε
να δώσει ήταν για τη θέση του στην Ιστορία.

Ήταν λοιπόν ο Ναπολεόνε ντι Μπουοναπάρτε, ο Κορσικανός με τις ιταλικές
καταβολές, ο Αυτοκράτορας της Γαλλίας, και για ένα μικρό διάστημα κυρίαρχος
στην Ευρώπη, ένας διεστραμμένος δεσπότης ή ένας τραγικός ήρωας;

Μία υπερπαραγωγή που άρχισε να προβάλλεται με τη μορφή μίνι σειράς από το
Δεύτερο κανάλι της δημόσιας γαλλικής τηλεόρασης με κόστος παραγωγής που
ξεπερνάει τα 25 εκατομμύρια στερλίνες (η ακριβότερη γαλλική τηλεοπτική
παραγωγή όλων των εποχών), αναλύει την εκδοχή του «τραγικού ήρωα».

«Ο Ναπολέων», όπως είναι ο τίτλος της σειράς, σκηνοθετήθηκε από τον Καναδό Ιβ
Σιμονό, που ζει και εργάζεται στο Χόλιγουντ. Στην τηλεοπτική εκδοχή τού
Βοναπάρτη, χρησιμοποιήθηκαν 150 ηθοποιοί, 1.500 κομπάρσοι, 4.500 κοστούμια,
ενώ ηχογραφήθηκε μία γαλλόφωνη και μία αγγλόφωνη κόπια.

Οι ηθοποιοί που συμμετέχουν δημιουργούν μία εντυπωσιακή παρέλαση: ο Τζον
Μάλκοβιτς είναι ο ραδιούργος υπουργός Εξωτερικών Ταλεϋράνδος, ο Ζεράρ
Ντεπαρτιέ (που είναι επίσης συμπαραγωγός) υποδύεται τον διευθυντή της
αστυνομίας Φουσέ. Η Ισαμπέλα Ροσελίνι είναι θαυμάσια παίζοντας την εύθραυστη
σύζυγο του Ναπολέοντα, Ζοζεφίνα. Ο Κένεθ Μπράνα έχει έναν μικρό ρόλο
υποδυόμενος τον Τσάρο, ενώ η Ανούκ Εμέ είναι η δηλητηριώδης μητέρα του
αυτοκράτορα, Λετίτσια. Ο Τζον Κλιζ είναι ο δούκας του Ουέλινγκτον.

Ο ρόλος. Τον Ναπολέοντα υποδύεται ο Κριστιάν Κλαβιέ, ένας ηθοποιός που
ώς τώρα ήταν γνωστός για τους κωμικούς του ρόλους. Στον ρόλο του αυτοκράτορα,
είναι άλλοτε πειστικός και άλλοτε όχι. Ένας από τους αιρετικούς Γάλλους
ιστορικούς, ο Ροζέρ Καραντινί, πρόσφατα δημοσίευσε τη σκοτεινή πλευρά του
Ναπολέοντα. Με τρόπο όμως τόσο ακραίο που δεν πείθει. Τον χαρακτηρίζει
«οπορτουνιστή χωρίς αρχές που καταλήγει παρανοϊκός μεγαλομανής».

Η αντιδιαμετρική άποψη – του Ναπολέοντα ως ήρωα και οραματιστή – δίνεται στο
τετράτομο έργο του δημοφιλούς ιστορικού και συγγραφέα Μαξ Γκαλό. Το μεγαλύτερο
μέρος της βιογραφίας του Ναπολέοντα είναι γραμμένο σε πρώτο πρόσωπο. Οι εχθροί
του Ναπολέοντα, είναι εχθροί του Μαξ Γκαλό.

Η τηλεοπτική σειρά βασίζεται στην τετράτομη βιογραφία που έγραψε ο Γκαλό, αλλά
στο σενάριο υπάρχει μεγαλύτερη ισορροπία. Για να αντιμετωπιστούν τα έξοδα της
σειράς, θα έπρεπε να βρεθούν αγοραστές και στο εξωτερικό.

Ποιος είναι αλήθεια ο πραγματικός Βοναπάρτης;

Παραμένει ωστόσο το ερώτημα: Ποιος είναι ο πραγματικός Ναπολέων; Ο
αναγνωρισμένος ως ειδικός στην κοινωνία των Γάλλων ακαδημαϊκών Ζαν Τουλάρντ,
θεωρεί την τηλεοπτική σειρά «πολύ μαλακή απέναντι στον αυτοκράτορα. Αλλά και η
άποψη του Καραντινί ως προς τον θρύλο τού Ναπολέοντα, είναι πάλι
παραπλανητική. Ο Ναπολέων, σύμφωνα με τον Τουλάρντ, ίσως να μην ήταν η
μεγαλύτερη στρατιωτική φυσιογνωμία που έζησε ποτέ, αλλά κατόρθωσε να
μετασχηματίσει την πολεμική υπόθεση στα τέλη του 18ου αιώνα, εγκαταλείποντας
την αριστοκρατική – σχεδόν αθλητική – θεώρηση του τρόπου διεξαγωγής των
πολεμικών επιχειρήσεων, που έως τότε διεξάγονταν.

Οι μάχες των Γάλλων, τότε, δεν ήταν κατακτητικές, αλλά για την επιβίωση.
Βρετανοί, Αυστριακοί, Ρώσοι και Πρώσοι είχαν αποφασίσει να τελειώνουν με το
πείραμα της Γαλλικής Επανάστασης και την κυριαρχία της Γαλλίας, που τότε ήταν
η μεγαλύτερη οικονομική και πολιτική δύναμη στον κόσμο.

Έτσι ο Ναπολέων έπρεπε να ηττηθεί, να εξοριστεί και να πεθάνει. Σαράντα
χιλιάδες βιβλία, περισσότερες από 100 κινηματογραφικές ταινίες και τώρα μία
μίνι τηλεοπτική σειρά, δείχνουν ποιος ήταν ο πραγματικός νικητής στο Βατερλώ.

Επιμέλεια: Κώστας Μπετινάκης