Η διεύρυνση στα χέρια τους

Ένα «ναι» ή ένα «όχι», που θα κρίνει το μέλλον της Ευρώπης, τη διεύρυνσή
της, την ένταξη νέων μελών, την αναδιοργάνωσή της, καλούνται να πουν αύριο οι
Ιρλανδοί ψηφοφόροι. Το ερώτημα τούς τίθεται για δεύτερη φορά. Δεν υπάρχουν,
όμως, περιθώρια για τρίτο δημοψήφισμα.

«Όχι στη Νίκαια»… για δεύτερη φορά ψηφίζει το Σιν Φέιν, ο πολιτικός βραχίονας του IRA

Τι ακριβώς πρόκειται να δεχθούν ή να απορρίψουν αύριο οι Ιρλανδοί στο
δημοψήφισμα;

Τη Συνθήκη της Νίκαιας, η οποία συντάχθηκε στην ευρωπαϊκή Σύνοδο Κορυφής της
Νίκαιας, τον Δεκέμβριο του 2000. Η συνθήκη αυτή αλλάζει, μεταξύ άλλων, τον
τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
περιλαμβάνει μια σειρά θεσμικών μεταρρυθμίσεων που φιλοδοξούν να προστατεύσουν
την Ε.Ε. από την παράλυση που θα μπορούσε να προκαλέσει η προβλεπόμενη για το
2004 ένταξη δέκα νέων μελών, συμπεριλαμβανομένης και της Κύπρου.

Για ποιο λόγο καλούνται να ψηφίσουν;

Η Συνθήκη της Νίκαιας πρέπει να επικυρωθεί και από τα 15 κράτη-μέλη της Ε.Ε.
προκειμένου να τεθεί σε ισχύ. Τα υπόλοιπα 14 κράτη-μέλη την έχουν ήδη
επικυρώσει. Η Ιρλανδία, όμως, είναι η μόνη χώρα που υποχρεώνεται από το
Σύνταγμά της να διεξάγει δημοψήφισμα. Διεξήγαγε, πράγματι, ένα δημοψήφισμα τον
Ιούνιο του 2001, αλλά το «όχι» επικράτησε τότε του «ναι» με 54% έναντι 46%
φέρνοντας σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση την κυβέρνηση – αύριο, λοιπόν, οι
2.900.000 Ιρλανδοί ψηφοφόροι καλούνται να προσέλθουν και πάλι στις κάλπες.

Γιατί την απέρριψαν την τελευταία φορά;

Για διάφορους λόγους. Οι ειδικοί υποστηρίζουν πως η Συνθήκη ίσως να είχε
επικυρωθεί το 2001 εάν είχαν προσέλθει περισσότεροι ψηφοφόροι – το ποσοστό της
αποχής άγγιξε το 65,2%. Πολλοί πιθανώς να υπέθεσαν ότι θα επικρατούσε ούτως ή
άλλως το «ναι», όπως άλλωστε προέβλεπαν και οι δημοσκοπήσεις.

Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, διεξήγαγε μια ιδιαίτερα χλιαρή εκστρατεία.
Αντιθέτως, το στρατόπεδο του «όχι» έδωσε τον «καλύτερο» εαυτό του και εν τέλει
κατάφερε να πείσει πολλούς ψηφοφόρους αφενός ότι μια διευρυμένη Ευρώπη θα
περιόριζε την επιρροή της Ιρλανδίας, αφετέρου ότι η χάραξη μιας κοινής
ευρωπαϊκής αμυντικής πολιτικής θα απειλούσε την παραδοσιακά ουδέτερη εξωτερική
πολιτική της χώρας.

Κρίσιμο δημοψήφισμα. Ο Ιρλανδός πρωθυπουργός, Μπέρτι Άχερν ψηφίζει «ναι»

Ποιοι λένε «όχι» στη Νίκαια;

Οι Πράσινοι. Το Σιν Φέιν, ο πολιτικός βραχίονας του IRA. Και ένα συγκεχυμένο
αμάλγαμα πολιτικών σχηματισμών, στους κόλπους των οποίων συναντά κανείς από
ευρωπαϊστές, εθνικιστές και ειρηνιστές έως ρατσιστές και νεοναζιστές. Ο πιο
ακραίος εκπρόσωπός του είναι ίσως ο Τζάστιν Μπάρετ, ο ηγέτης της ισχυρής
πλατφόρμας για το «όχι» στη Νίκαια. Παλαιότερα, ήταν γνωστός για τις
εκστρατείες του εναντίον των αμβλώσεων. Σήμερα επικεντρώνει τα πυρά του στους
μετανάστες. Και πριν από λίγο καιρό, αποκαλύφθηκε ότι έχει συμμετάσχει
επανειλημμένως σε συγκεντρώσεις ενός γερμανικού ακροδεξιού κόμματος…

Τι έχει αλλάξει από πέρυσι;

Κατ’ αρχάς, αυτή τη φορά η ιρλανδική κυβέρνηση δεν άφησε τίποτε στην τύχη. Ο
πρωθυπουργός Μπέρι Άχερν χαρακτήρισε το δημοψήφισμα πιο σημαντικό ακόμα και
από εκείνο που σήμανε την ένταξη της Ιρλανδίας στην Ε.Ε., το 1973. Υπουργοί
αναπτύχθηκαν σε κάθε γωνιά της χώρας προκειμένου να προωθήσουν τη Συνθήκη. Το
βασικό μήνυμα που προσπάθησαν να περάσουν είναι πως η Ιρλανδία επωφελήθηκε
σημαντικά από την ένταξή της στην Ε.Ε. Έχει δεχθεί, άλλωστε, από τις Βρυξέλλες
περισσότερη οικονομική βοήθεια από ό,τι οποιοδήποτε άλλο κράτος-μέλος. Τώρα,
λοιπόν, είναι η σειρά της να διασφαλίσει ότι οι δέκα υποψήφιες χώρες της
Ανατολικής και της Νότιας Ευρώπης θα έχουν τις ίδιες ευκαιρίες.

Οι περισσότερες εφημερίδες, οι επιχειρηματικές και εργατικές οργανώσεις, ακόμη
και η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία έχουν βαλθεί να κινητοποιήσουν τους πολίτες,
αναμένεται λοιπόν μεγαλύτερη συμμετοχή. Η Ε.Ε. φρόντισε να καθησυχάσει με
ανακοίνωσή της τους Ιρλανδούς ότι η παραδοσιακή ουδετερότητα της χώρας τους θα
γίνει σεβαστή. Ο ρυθμός ανάπτυξης της ιρλανδικής οικονομίας έχει επιβραδυνθεί,
και όπως λέει χαρακτηριστικά ένας πρώην σύμβουλος του Άχερν, «όταν εντείνεται
η οικονομική αβεβαιότητα, οι άνθρωποι τείνουν να ψηφίζουν υπέρ της ασφάλειας».

Από την άλλη πλευρά, η δημοτικότητα της ιρλανδικής κυβέρνησης έχει μειωθεί,
και οι αναλυτές φοβούνται ότι πολλοί ψηφοφόροι θα χρησιμοποιήσουν το
δημοψήφισμα προκειμένου να εκφράσουν τη δυσαρέσκειά τους. Τα γραφεία
στοιχημάτων δίνουν στο «ναι» πιθανότητες έξι προς ένα, έναντι του «όχι» – αλλά
τις ίδιες πιθανότητες έδιναν και πέρυσι. Σύμφωνα με την τελευταία δημοσκόπηση,
το «ναι» υπερτερεί του «όχι» με 42% έναντι 29%. Ένα 13% των ψηφοφόρων, ωστόσο,
δηλώνει ακόμα αναποφάσιστο. Και ένα 10% δηλώνει ότι δεν θα ψηφίσει.

Το μεγάλο ερώτημα

Μπορεί να προχωρήσει κανονικά η διεύρυνση της Ε.Ε. αν η Ιρλανδία πει
«όχι»;

Το μόνο βέβαιο είναι ότι σε μια τέτοια περίπτωση η διεύρυνση θα καθυστερήσει
για μήνες, μπορεί ακόμα και χρόνια, με όσους κινδύνους συνεπάγεται αυτό. Η
Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ομολογήσει πως δεν υπάρχει «Σχέδιο Β»: «Οι συνέπειες
ενός “όχι” δεν μπορεί να προβλεφθούν», εξήγησε ο εκπρόσωπός της.

Πληροφορίες θέλουν την Επιτροπή να ζητεί (στην περίπτωση μιας πλειοψηφίας του
«όχι») από το ιρλανδικό Κοινοβούλιο να υιοθετήσει ένα ψήφισμα με το οποίο θα
στηρίζει τη διεύρυνση. Κάποιοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι οι μεταρρυθμίσεις που
περιλαμβάνει η Συνθήκη της Νίκαιας (η οποία εκπνέει στα τέλη του έτους εφόσον
δεν επικυρωθεί) μπορεί να ενταχθούν στην μελλοντική συνθήκη της ένταξης, άλλοι
ότι το έργο της προετοιμασίας για τη διεύρυνση μπορεί να ανατεθεί στη
Συνέλευση για το Μέλλον της Ευρώπης. Δεν είναι όμως βέβαιο ότι οι δύο αυτές
λύσεις στέκουν νομικά.

Επιπλέον, ένα «όχι» στο δημοψήφισμα, και η καθυστέρηση που θα προκαλέσει
(ακόμη και για τέσσερα χρόνια μιλούν κάποιοι), θα πλήξει τόσο τις οικονομίες
των υποψήφιων χωρών όσο και το λαϊκό έρεισμα που έχει η ένταξη στις χώρες
αυτές. Και το ευρώ δεν θα μείνει ανεπηρέαστο, προειδοποιούν οι αναλυτές.