Μουσεία χωρίς τοίχους, μουσεία για όλους

Η Εικονική Πραγματικότητα προσφέρει στα μουσεία μια πρώτης τάξεως (και χαμηλού κοστολογίου) δυνατότητα να προβάλλουν σε οικουμενικό κοινό, τα εκθέματα ή το εκπαιδευτικό υλικό τους, όπως ήδη κάνει το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού (http: //www. ime.gr)

Οι συλλογές έργων τέχνης και τα μουσεία ταιριάζουν γάντι με τις κοινωνίες
χωρίς σύνορα. Όχι δεν το λέμε μόνο όσοι πιστεύουμε στην παγκοσμιοποίηση, αλλά
η Ιστορία και μάλιστα η ελληνική! Στον Μεγαλέξανδρο και στους επιγόνους του
οφείλονται οι πρώτες μεγάλες συγκεντρώσεις καλλιτεχνημάτων από διαφορετικές
χώρες και στεγασμένες σε ένα κοινό κτίριο, με ειδικούς μελετητές και
παρουσιαστές. Και Έλληνας υπήρξε ο πρώτος ιστορικός της τέχνης, ο Ξενοφών του
5ου π.Χ. αιώνα, αφού αυτός πρωτοδημοσίευσε καταλόγους καλλιτεχνημάτων με
συγκροτημένους περιγραφικούς όρους.

Αυτά βρήκαμε μεταξύ πολλών άλλων περιπλανώμενοι στο Διαδίκτυο, για να κάνουμε
στο κοινό της στήλης την ετήσια αναφορά, παράδοση που ξεκινήσαμε πολύ πριν από
το 1995 όταν τα PC/Windows έκαναν το Ίντερνετ καθημερινή υπόθεση για τον
καθένα. Οι νέες ηλεκτρονικές δυνατότητες υιοθετούνται εν τω μεταξύ αστραπιαία,
καθώς η διεθνής οικονομική ύφεση επιβάλλει στροφή σε φθηνά κοστολόγια.

Λέγοντας επικοινωνία ας επισημάνουμε ότι ο όρος δεν περιλαμβάνει απλώς τη
«συνεννόηση», αλλά και οτιδήποτε άλλο μεταβιβάζει ένα ερέθισμα που υιοθετεί ο
παραλήπτης. Στον χώρο της τέχνης και των μουσείων, επικοινωνία δεν είναι απλώς
η θέαση των έργων στους εκθεσιακούς χώρους, αλλά και οι σχετικές ιστοσελίδες
στο Διαδίκτυο, το CD ROM με οθόνη αφής ή στο κομπιούτερ του φιλότεχνου με
αναπαραστάσεις εικονικής πραγματικότητας, καθώς και τα μουσειακά σουβενίρ από
τα πωλητήρια. Οι κτιριακές εγκαταστάσεις ενός Μουσείου δεν είναι παρά σαν τα
κεντρικά γραφεία μιας πολυεθνικής εταιρείας. Εκεί είναι το μάνατζμεντ (όχι
υποχρεωτικά πάντως) αλλά οι δυνητικοί καθημερινοί επισκέπτες είναι απ’ όλον
τον υπόλοιπο κόσμο, κι ανάμεσά τους χιλιάδες που αγοράζουν CD ROM, αφίσες,
εκθεσιακούς καταλόγους, καλλιτεχνικά αντικείμενα με γνωστές υπογραφές, ακόμα
και ταξιδιωτικά εισιτήρια ή κρατήσεις ξενοδοχείων. Η μεγάλη έκθεση ARTCITIES
OF EUROPE στο Βερολίνο, όπου συμμετέχει κάθε χρόνο ο Δήμος της (γεμάτης από
μουσεία) Ρόδου και το ΥΠΠΟ, αυτό τον ρόλο παίζει.

Τι θα μπορούσαμε να κάνουμε περισσότερο σ’ αυτή την κατεύθυνση;
Ευκαιρίες υπάρχουν, αλλ’ όχι και οι σωτήριες νοοτροπίες. Το ΥΠΠΟ έχει
εξασφαλίσει κοινοτικά χρηματοδοτικά προγράμματα που τρέχουν και οι επικεφαλής
(όπως π.χ. η κ. Μπελεζίνη) είναι πρόθυμοι και εξυπηρετικοί. Υπάρχει και το
πρόγραμμα «Κοινωνία της Πληροφορίας» που είναι μια χρυσή ευκαιρία για
εκσυγχρονισμό. Μόνο που το πρώτο που θα πρέπει να εξασφαλίζεται δεν είναι το
εάν μια πρόταση «ακούγεται σοβαρή και σύγχρονη», αλλά το εάν έχει περαιτέρω
βιωσιμότητα και εάν ανταποκρίνεται σε συνθήκες ελεύθερου ανταγωνισμού. Αλλιώς,
ναι μεν θα εξασφαλισθεί η απορρόφηση κοινοτικών πόρων, αλλά θα χάνεται η
ευκαιρία για μακροπρόθεσμα έσοδα από τη διεθνή καθιέρωση των φορέων που
ενεργούν βάσει μελέτης βιωσιμότητας, όπως π.χ. το Μπενάκη ή το Κυκλαδικό.
Είμαστε ο τόπος που θα μπορούσε να έχει τα περισσότερα και τα ελκυστικότερα
μουσεία στον κόσμο, φυσικά ή ηλεκτρονικά, εάν κάποτε ο κρατικός κλοιός γύρω
τους ήταν λιγότερο σφικτός και εάν το μάρκετινγκ πάψει να θεωρείται «κακιά
λέξη».

Ίσως τη μεγαλύτερη ευθύνη έχουν οι Έλληνες αρχαιολόγοι και ιστορικοί
της τέχνης. Μαθημένοι σε μια νοοτροπία του 19ου αιώνα που θεωρεί το κράτος ως
επί γης διαχειριστή του Θεού και τα μουσεία απόλυτη ιδιοκτησία του, ούτε
ψάχνουν ούτε θέλουν να ακούσουν για μη κρατικοδίαιτες απασχολήσεις. Χιλιάδες
είναι σήμερα οι ανεπάγγελτοι πτυχιούχοι και περιμένουν διορισμό, αντί να
πρωταγωνιστήσουν σε μια αγορά με τεράστιες προοπτικές. Χρειάζεται επειγόντως
επιμόρφωση στον νέο τρόπο σκέψης και δράσης. Δύο επικείμενα παγκόσμια συνέδρια
ίσως βοηθήσουν, το Museums and the Web (Μάρτιος 2003, Τορόντο) και το
Digital Art History? Exploring Practice in a Network Society
(Βρετανική Ακαδημία, Λονδίνο, 14-15 /11/2002). Στον κόμβο «Εναλλακτικά
Επαγγέλματα για Ιστορικούς Τέχνης» προσφέρονται χίλιες δύο ιδέες.

Όσοι αλλάξουν νοοτροπία, εκτός από βοήθεια στον ίδιο τον εαυτό τους θα
προσφέρουν πολλά και στα ελληνικά μουσεία, είτε με φυσικούς είτε με
ηλεκτρονικούς τοίχους.

Δείτε στο Ίντερνετ

Συμπόσιο ιντερνετικών μουσειακών πρακτικών ( Λονδίνο) στο: http: //www.chart.ac.uk/index.htm

Συμπόσιο Τορόντο στο: http: //www.archimuse.com/mw2003/

Ιδέες για μουσειακό μάρκετινγκ, στο http: //www.museummarketingtips.com/links/links-newswire.html

Επεκτείνοντας την Κοινότητα του Ψηφιακού Μουσείου, στο www.fno.org/museum/museweb

Εναλλακτικές επαγγελματικές κατευθύνσεις για Ιστορικούς Τέχνης, στο http: //www.nd.edu/~crosenbe/jobs.html

Εικονικά Μουσεία, στο http: //www.virtualfreesites.com/museums.html

Πρόγραμμα «Πολιτισμός» του ΥΠΠΟ, στο http: //www.culture.gr/2/index-gr.html