ΡΙΤΣΑΡΝΤ ΝΤΟΛ «50 από τις χημικές ουσίες του τσιγάρου προκαλούν καρκίνο στα ζώα»

Ρίτσαρντ Ντολ. Ο επιστήμονας που απέδειξε πρώτος τη σχέση του τσιγάρου με τον καρκίνο μιλάει στα «ΝΕΑ»

Η ελληνική κοινωνία διχάζεται. Ακόμα μία φορά. Η αιτία; Το κάπνισμα. Και τα
νέα μέτρα που εξήγγειλε η κυβέρνηση. Οι καπνιστές ωρύονται. Βγαίνουν σε talk
shows, γράφουν στις εφημερίδες, καβγαδίζουν στις παρέες τους. Οι μη καπνιστές
τρίβουν τα χέρια τους νοερά και σκάνε χαμόγελα. Τα επιχειρήματα
διασταυρώνονται. Η ατμόσφαιρα είναι ηλεκτρισμένη από στατιστικές και
διεκδικήσεις «χαμένων βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Και οι δύο πλευρές
πιστεύουν πως έχουν δίκιο. Για να βρω ποια είναι η αλήθεια στρέφομαι στον
άνθρωπο που πρωτοξεκίνησε όλη αυτή τη φασαρία.

Τον Sir Richard Doll, τον διεθνώς αναγνωρισμένο 89χρονο Άγγλο επιστήμονα,
επίτιμο καθηγητή της Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, ο οποίος ήταν ο
πρώτος που απέδειξε τη σχέση μεταξύ καπνίσματος και καρκίνου του πνεύμονα.

Γιατί κάπνιζαν

«Αποφάσισα να ερευνήσω αν πραγματικά αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο κάπνιζαν
οι άνθρωποι. Ζήτησα, λοιπόν, από τους γιατρούς με τους οποίους συνεργαζόμουν
να ρωτήσουν τους ασθενείς τους γιατί κάπνιζαν. Ούτε ένας δεν απάντησε από
ευχαρίστηση. Όλοι είπαν πως δεν μπορούσαν να το σταματήσουν». Σήμερα βέβαια
υπάρχουν πολλά προϊόντα, υποκατάστατα νικοτίνης, που μπορούν να βοηθήσουν τον
καπνιστή να σταματήσει. Αρκεί να το θέλει. Αλλά για να το θέλει πρέπει πάνω
απ’ όλα να αναγνωρίσει τη βλαπτικότητα του καπνού. Πώς λοιπόν βλάπτει τον
οργανισμό μας ο καπνός; «Ο καπνός από τσιγάρο», μου εξηγεί υπομονετικά,
«περιέχει 4.000 διαφορετικές χημικές ουσίες. Ήδη έχουμε αποδείξει ότι 50 από
αυτές προκαλούν καρκίνο στα ζώα. Όταν λοιπόν εισπνέουμε καπνό συμβαίνουν
πάμπολλα πράγματα μέσα μας. Για παράδειγμα, οι χημικές ουσίες που
εμπεριέχονται στα σταγονίδια καπνού μεταφέρονται στη βλεννογόνο των βρόγχων
μας και αντιδρούν με τους πυρήνες των κυττάρων. Μερικές από αυτές προκαλούν
τέτοια ζημιά ώστε να προκληθεί μετάλλαξη του κυττάρου και να δημιουργηθεί
καρκίνος. Αυτός είναι ένας τρόπος. Υπάρχουν πολλοί. Βλέπεις, τα χημικά αυτά
δεν σταματούν στα πνευμόνια μόνο, αλλά “ταξιδεύουν” σε όλο το σώμα μας. Γι’
αυτό προκαλείται καρκίνος της ουροδόχου κύστεως ή του ήπατος, εμφύσημα,
καρδιαγγειακές παθήσεις και άλλα».

Κι εγώ κάπνιζα

Όμως ο Sir Richard είναι αισιόδοξος. Κάποτε, και για 19 ολόκληρα χρόνια,
κάπνιζε και ο ίδιος 20 τσιγάρα την ημέρα. Αλλά με το που άρχισαν να
καταφθάνουν τα αποτελέσματα της ίδιας του της έρευνας το ‘κοψε… μαχαίρι. Και
όχι μόνο αυτός αλλά και πολλοί Άγγλοι. Στην Αγγλία τώρα μόνο το ένα τρίτο των
ανδρών και γυναικών ηλικίας από 35 έως 69 χρόνων καπνίζουν. Η πτώση είναι
δραματική. Τι συμβουλή θα έδινε λοιπόν στους Έλληνες τους θεριακλήδες; «Να
κατανοήσουν ότι ποτέ δεν είναι αργά για να κόψει κανείς το κάπνισμα»,
αποφαίνεται κατηγορηματικά. Ο κίνδυνος καρκίνου του πνεύμονα για κάποιον που
θα σταματήσει το τσιγάρο πριν από τα 35 του χρόνια επιστρέφει στο ίδιο επίπεδο
με κάποιον που δεν κάπνισε ποτέ. Επίσης έχει αποδειχθεί ότι αν κάποιος
σταματήσει ακόμα και ύστερα από 40 χρόνια καπνίσματος έχει περισσότερες
πιθανότητες να ζήσει περισσότερο από κάποιον που δεν θα το κόψει ποτέ.

Είναι δικαίωμά τους

Οι μη καπνιστές μιλούν για τους κινδύνους του παθητικού καπνίσματος. Οι
καπνιστές παραπονιούνται για τον «εξοστρακισμό» τους από κλειστούς δημόσιους
χώρους. Πόσο βλαβερό είναι το παθητικό κάπνισμα; «Το ρίσκο μη καπνιστών να
πεθάνουν από καρκίνο του πνεύμονα επειδή εκτίθενται σε καπνούς», αναφέρει ο
Sir Richard, «είναι σχετικά μικρό. Το θέμα, όμως, δεν είναι εκεί. Έχει να
κάνει με το αναφαίρετο δικαίωμα του ανθρώπου να επιλέξει αν θέλει να αναπνέει
καθαρό αέρα ή όχι». Μήπως λοιπόν ο σεβασμός του ενός πολίτη προς τον άλλον
είναι εκείνο που θα βοηθήσει στην εξεύρεση μιας σωστής λύσης; Αυτής που θα
προνοεί για τις ανάγκες και των καπνιστών και των μη;

11.000 Έλληνες πεθαίνουν κάθε χρόνο από το κάπνισμα

Σύμφωνα με τα τελευταία αποτελέσματα της έρευνας που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο
British Medical Journal από τον Sir Richard και τον συνάδελφό του καθηγητή Sir
Richard Peto, από τους 53.000 άνδρες όλων των ηλικιών που πεθαίνουν κάθε χρόνο
στην Ελλάδα οι 11.000 πεθαίνουν από νόσους που σχετίζονται με το κάπνισμα,
συνήθως καρκίνο (ποσοστό περίπου 20%). Για το άμεσο μέλλον, έως το 2005, οι
προβλέψεις είναι πιο ενθαρρυντικές. Από τους 57.000 άνδρες που θα πεθαίνουν
κάθε χρόνο, 12.000 θα πεθάνουν από ασθένειες που προκαλούνται από το κάπνισμα.

Μα γιατί συνεχίζουμε να καπνίζουμε στην Ελλάδα; «Πρώτον», αποφαίνεται ο Sir
Richard, «γιατί αποκτήσατε τη συνήθεια πολύ αργότερα από εμάς στην Αγγλία.
Χρειάζεται να μεσολαβήσουν τουλάχιστον μερικές δεκαετίες για να δούμε σε όλο
τους το μεγαλείο τις βλαβερές συνέπειες. Τώρα τις αντικρύζει και η Ελλάδα.
Επίσης φταίνε κι οι Έλληνες γιατροί οι οποίοι παραμένουν μανιώδεις καπνιστές.

Πώς πείσθηκαν

Στην Αγγλία οι γιατροί πείσθηκαν από την αρχή. Πώς; Όταν κάναμε την έρευνα,
τους ζητήσαμε να μας περιγράψουν τις συνήθειές τους σχετικά με το κάπνισμα.
Μέσα σε λίγα χρόνια ήμασταν σε θέση να αποδείξουμε ότι εκείνοι οι γιατροί που
κάπνιζαν διέτρεχαν τον κίνδυνο να πεθάνουν από καρκίνο του πνεύμονα. Ενώ οι μη
καπνίζοντες δεν υπέφεραν ποτέ από αυτή την ασθένεια.

Έτσι, αξιολογώντας τα αποτελέσματα των συναδέλφων τους, πείσθηκαν αμέσως και
συμβούλευσαν σωστά και τους ασθενείς τους. Τέλος, τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης.
Από το 1970 και μετά στην Αγγλία σταμάτησαν οι διαφημίσεις τσιγάρων. Τον
περασμένο Φεβρουάριο που ήμουν στη Βαρσοβία σ’ ένα συνέδριο όλες οι ευρωπαϊκές
χώρες που ανήκουν στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας συμφώνησαν να απαγορεύσουν
τις διαφημίσεις τσιγάρων.

Με εξαίρεση τη Γερμανία. Η Ελλάδα βρίσκεται στον σωστό δρόμο, αφού από το 2003
θα απαγορεύσει διαφημίσεις προϊόντων καπνού».