Μισό δισεκατομμύριο Αμερικανοί!

Οι δυνάμεις της δημογραφίας διαφέρουν στην Αμερική και την Ευρώπη. Αν
συνεχιστεί η σημερινή τάση, επισημαίνει το έγκυρο βρετανικό περιοδικό
«Εκόνομιστ», η θέση της Αμερικής στον κόσμο θα αλλάξει θεμελιωδώς.

«Η ιστορία δύο κοιλιών»: Έγκυος η Αμερική, γέρος και κοιλαράς ο Ευρωπαίος

Επί 50 χρόνια, η Αμερική και οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης κατατάσσονταν μαζί
στις πλούσιες χώρες, καθώς μοιράζονταν τα ίδια θεμελιώδη δημογραφικά
χαρακτηριστικά: σταθερούς πληθυσμούς, χαμηλή γονιμότητα που μειωνόταν
περαιτέρω, αυξανόμενο αριθμό ηλικιωμένων. Αλλά στη δεκαετία του 1980, οι δύο
πλευρές άρχισαν να αποκλίνουν.

Η αμερικανική απογραφή του 2000 προκάλεσε σοκ. Αποδείχθηκε πως ο πληθυσμός
αυξανόταν ταχύτερα απ’ όσο είχε προβλεφθεί όταν έγινε η απογραφή του 1990. Και
σήμερα είναι αναμφίβολο ότι ένα χάσμα αρχίζει να ανοίγει ανάμεσα στις ΗΠΑ και
την Ευρώπη. Ο ρυθμός γονιμότητας αυξάνεται στις ΗΠΑ. Στην Ευρώπη μειώνεται. Ο
πληθυσμός της Αμερικής σύντομα θα γίνει νεώτερος. Της Ευρώπης γερνάει. Αν τα
πράγματα δεν αλλάξουν ουσιαστικά, η τάση αυτή θα επιταχυνθεί στις ερχόμενες
δεκαετίες. Έως το 2040 και πιθανόν νωρίτερα, η Αμερική θα ξεπεράσει την Ευρώπη
σε πληθυσμό.

Το 1950, η Δυτική Ευρώπη είχε πληθυσμό ακριβώς διπλάσιο από τις Ηνωμένες
Πολιτείες: 304 εκατομμύρια έναντι 152 εκατομμυρίων. Αμφότερες οι πλευρές του
Ατλαντικού είδαν τον πληθυσμό τους να αυξάνεται κατά την περίοδο του «μπέιμπι
μπουμ», μετά να αυξάνεται βραδύτερα έως τα μέσα της δεκαετίας του 1980. Ακόμη
και τώρα, ο πληθυσμός της Ευρώπης παραμένει κατά τουλάχιστον 100 εκατομμύρια
μεγαλύτερος απ’ ό,τι της Αμερικής.

Στη δεκαετία του 1980 ωστόσο, κάτι παράξενο άρχισε να συμβαίνει. Ο
αμερικανικός ρυθμός γονιμότητας – ο μέσος αριθμός παιδιών που μπορεί να
περιμένει μια γυναίκα πως θα αποκτήσει στη διάρκεια της ζωής της – άρχισε
ξαφνικά να αυξάνει. Από το 1960 έως το 1985, ο αμερικανικός ρυθμός γονιμότητας
μειωνόταν ταχύτερα απ’ ό,τι ο ευρωπαϊκός, στο 1,8, ελαφρώς κάτω από εκείνον
της Ευρώπης και πολύ κάτω από το λεγόμενο «επίπεδο αντικατάστασης» του 2,1 (ο
ρυθμός που απαιτείται για να διατηρηθεί σταθερός ο πληθυσμός). Στη δεκαετία
του 1990, η γονιμότητα στις ΗΠΑ είχε αυξηθεί και πάλι και είχε φθάσει λίγο
κάτω από το επίπεδο του 2,1.

Ουδείς γνωρίζει ακριβώς το γιατί. Εν μέρει η ανάκαμψη οφείλεται στην υψηλότερη
από τον μέσο όρο γονιμότητα μεταξύ των μεταναστών. Αλλά ο ρυθμός γονιμότητας
αυξήθηκε και μεταξύ των λευκών και μαύρων που είχαν γεννηθεί στις ΗΠΑ. Η
εξέλιξη αυτή είναι πολύ ασυνήθιστη. Σχεδόν όλες οι χώρες του κόσμου είδαν τα
ποσοστά γονιμότητάς τους να μειώνονται στη δεκαετία του 1990 και όσο πιο
πλούσια ήταν η χώρα τόσο μεγαλύτερη ήταν η μείωση. Η Αμερική ήταν εξαίρεση.

Στο μεταξύ η γονιμότητα της Ευρώπης συνεχίζει να μειώνεται. Ήταν λίγο κάτω από
1,9 στα μέσα της δεκαετίας του 1980 και τώρα είναι κάτω από 1,4 και η μείωση
αναμένεται να συνεχιστεί τουλάχιστον άλλα δέκα χρόνια. Σε μερικές χώρες –
Ισπανία, Ιταλία και Ελλάδα – ο ρυθμός γονιμότητας έπεσε στο 1,1 ώς 1,3.

Το εντυπωσιακό με τον ρυθμό γονιμότητας της Αμερικής δεν είναι οι αυξομειώσεις
του, αλλά το γεγονός ότι αυξήθηκε τόσο πολύ. Και το εντυπωσιακό με τον
ευρωπαϊκό ρυθμό είναι ότι μειώθηκε τόσο, σε επίπεδο πολύ κατώτερο εκείνου της
Αμερικής. Έως το 2040, σύμφωνα με τις προβλέψεις, ο πληθυσμός της Αμερικής θα
ξεπεράσει αυτόν της Ευρώπης. Σύμφωνα με άλλη εκτίμηση, αυτό θα συμβεί πριν από
το 2030. Αν οι προβλέψεις αποδειχθούν ορθές, ο πληθυσμός της Ευρώπης το 2050
θα είναι 360 εκατομμύρια και θα μειώνεται. Της Αμερικής θα είναι 550
εκατομμύρια και θα αυξάνεται. Με άλλα λόγια, η Αμερική θα είναι διπλάσια απ’
ό,τι τώρα. Η Ευρώπη θα είναι μικρότερη. Επίσης, σύμφωνα με τον Μπιλ Φρέι του
Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν, η μέση ηλικία στην Αμερική το 2050 θα είναι τα
36,2 χρόνια. Στην Ευρώπη θα είναι τα 52,7. Με 400 έως 550 εκατομμύρια
πλούσιους καταναλωτές, η αμερικανική αγορά θα είναι σίγουρα ακόμη
σημαντικότερη για τις ξένες εταιρείες απ’ ό,τι σήμερα. Και αν συμβεί αυτό, οι
αμερικανικές επιχειρηματικές πρακτικές θα κυριαρχήσουν ακόμη περισσότερο στον
κόσμο. Βέβαια οι προβλέψεις για περίοδο 50 ετών είναι πολύ κατά προσέγγιση.
Αλλά οι αριθμοί είναι σε κάθε περίπτωση εντυπωσιακοί.