Οι πάγοι λειώνουν, ο εφιάλτης άρχισε

Η θερμοκρασία χτύπησε κόκκινο. Και στην Αλάσκα η καταστροφή μόλις άρχισε.
Αυτόχθονες πληθυσμοί αναζητούν νέους, περισσότερο φιλόξενους τόπους, καθώς
λειώνουν και βουλιάζουν γύρω τους οι πάγοι.

Ο Τόνι Γουεϊόνα βγήκε στον δρόμο και στάθηκε με το βλέμμα μπροστά στη θάλασσα
Τσούκτσι, νότια του Αρκτικού Κύκλου. Ρίγησε στο ζεστό αεράκι κι αναστέναξε.
Άλλη μια από εκείνες τις θερμές μέρες που καταστρέφουν το χωριό του. «Δεν
υπάρχει αμφιβολία», ψέλλισε, «όλοι μας πρέπει να φύγουμε, δεν είμαστε ασφαλείς
πια».

Ο ίδιος συγκαταλέγεται στους 548 κατοίκους του Σισμάρεφ, στη βορειοδυτική ακτή
της Αλάσκας, οι οποίοι καλούνται σε λίγο να θέσουν σε ψηφοφορία την τύχη τους,
το αν θα εγκαταλείψουν τελικά τη γη τους. Οι αυξημένες θερμοκρασίες έχουν
λειώσει τόσο πάγο που τα σπίτια τους καταπίνονται από τη θάλασσα. Σε σύγκριση
με τους αντίστοιχους χάρτες πριν από τριάντα χρόνια, η Αλάσκα είναι σήμερα
θερμότερη κατά 1,5 βαθμό Κελσίου το καλοκαίρι και κατά 3 βαθμούς τον χειμώνα.

Για τους Εσκιμώους που κατοίκησαν την περιοχή, ο εφιάλτης ταυτίζεται με τον
κινούμενο όγκο πάγου που τώρα ένα πράγμα μπορεί να σημαίνει: η σύρτις πάνω
στην οποία έχτισαν τα σπίτια τους περιβάλλεται από νερό τούς περισσότερους
μήνες του χρόνου. Και το νερό δεν είναι πάγος. Το νερό φέρνει κύματα. Και σε
κάθε καταιγίδα το χωριό τους χάνει γη από 1,5 μέτρο μέχρι 1.500. Εκατό σπίτια
έχει το χωριό. Δεκατρία χάθηκαν από το 1998 και άλλα πέντε εκκενώθηκαν φέτος
την άνοιξη. «Όλοι θα ψηφίσουν για να φύγουμε. Δεν έχουμε επιλογή, σε κάθε
καταιγίδα χάνουμε περισσότερη γη», λέει ο Γουεϊόνα, 42 ετών. «Έχω τέσσερα
παιδιά και σε λίγο δεν θα υπάρχουν δωμάτια για να τα προφυλάξω».

Μετεγκατάσταση. Τη μετεγκατάστασή τους θα την αναλάβει το Σώμα
Μηχανικού του Στρατού και αναμένεται να κοστίσει στην Ουάσιγκτον 100
εκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με την εφημερίδα «Ντέιλι Τέλεγκραφ». Θα γίνει
προσπάθεια να αποκολληθούν τα περισσότερα ξύλινα σπίτια και να μεταφερθούν σε
άλλη τοποθεσία με ειδικά φορτηγά. Ο προορισμός τους, μέχρι πρόσφατα
τουλάχιστον, δεν είχε αποφασιστεί. Δύο περιοχές πάντως θεωρούνται
καταλληλότερες, κι αυτό για λόγους υψομετρικής διαφοράς. Η μία απέχει πέντε
μίλια, η άλλη είκοσι. Μεταφερόμενοι έτσι, μαζικά και χωρίς να διασκορπιστούν,
οι γηγενείς ελπίζουν πως θα κατορθώσουν να διατηρήσουν τον παραδοσιακό τρόπο
της ζωής τους που στηρίζεται σε δύο δραστηριότητες: κυνήγι και ψάρεμα.

Το ήρεμο θερινό τοπίο της Αλάσκας μετατρέπεται σε τοπίο καταστροφής, καθώς λειώνουν οι προαιώνιοι πάγοι από την αύξηση της θερμοκρασίας

Σύμφωνα με την Υπηρεσία για την Προστασία του Περιβάλλοντος της Ουάσιγκτον, ο
πάγος στη θάλασσα στα ανοιχτά των ακτών της Αλάσκας έχει υποχωρήσει σε ποσοστό
14% από το 1978 και, σε σχέση με τα στοιχεία από τα μέσα της δεκαετίας του
’60, έχει λεπτύνει κατά 40%. Οι κλιματικές προβλέψεις για την Αλάσκα
περιλαμβάνουν συνεχή αύξηση της θερμοκρασίας για το υπόλοιπο του 21ου αιώνα.
Οι ειδικοί επιστήμονες επισημαίνουν πως η μέση θερμοκρασία μπορεί να ανέβει
κατά 5 βαθμούς Κελσίου. «Η Αλάσκα πλήττεται από την κλιματική αλλαγή
περισσότερο από κάθε άλλη περιοχή στον κόσμο», επισήμανε πρόσφατα ο
Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Τεντ Στίβενς.

Η αγωνία. Όταν το Σισμάρεφ θα λαμβάνει και τυπικά την απόφασή του, άλλα
τέσσερα παράκτια αρκτικά χωριά θα παρακολουθούν με αγωνία. Το Μπάροου, κοντά
στα κοιτάσματα πετρελαίου, που είναι και το μεγαλύτερο, με 4.000 κατοίκους,
έχει μεγάλο πρόβλημα με τους αποχετευτικούς αγωγούς του. Το άλλοτε παγωμένο
έδαφός του έχει λειώσει σε μεγάλες εκτάσεις, με αποτέλεσμα πολλοί αγωγοί να
σπάσουν. Σαν να μην έφτανε αυτό, πνίγηκε στην κυριολεξία από κουνούπια –
έντομα που δεν ήταν καθόλου γνωστά στο Μπάροου – ύστερα από τα τελευταία
κύματα καύσωνα. Στο Ακρωτήριο της Ελπίδας η διάβρωση του εδάφους εξαπλώνεται
επικίνδυνα ενώ το Κιβαλίνα, με πληθυσμό 400 κατοίκους, το πιθανότερο σε ένα
χρόνο να έχει εξαφανιστεί από προσώπου γης.

Προβλήματα στην πανίδα

Πολικές αρκούδες. Το WWF προειδοποιεί ότι ίσως έχουν εξαφανιστεί σε 50 χρόνια

Στην ευρύτερη περιοχή το τοπίο μοιάζει με εικόνα λίγο πριν από την ολική
καταστροφή. Ό,τι έφτιαξε ο άνθρωπος εκεί απειλείται. Οι δρόμοι είναι γεμάτοι
ρωγμές και τα θεμέλια άλλων σημαντικών έργων υποδομής στο Φέρμπανκς – τη
βορειότερη αμερικανική πόλη – καταρρέουν το ένα μετά το άλλο. Μηχανικοί έχουν
σπεύσει και ελέγχουν για ρωγμές και ζημιές τον μήκους 800 μιλίων πετρελαιαγωγό
που διασχίζει την Αλάσκα.

Οι αρνητικές μεταβολές στο περιβάλλον αλυσιδωτά περνούν στην πανίδα. Με το
λειώσιμο των παγετώνων, όπου κυνηγούν οι πολικές αρκούδες, ενισχύονται οι
φόβοι που θέλουν αυτά τα άγρια ζώα να χάνονται σε 50 χρόνια από σήμερα,
σύμφωνα με πρόσφατη προειδοποίηση του Παγκόσμιου Ταμείου για τη Φύση.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η Αλάσκα ζει τεράστιες περιβαλλοντικές μεταβολές.
Το 1964, ένας σεισμός έγινε αιτία για να μετακινηθεί η πόλη Βαλντέζ ενώ μερικά
χρόνια αργότερα οι εγκαταστάσεις κονσερβοποιίας σολομού στο Μπρίστολ κόντεψαν
να καλυφθούν από τα νερά του ποταμού, όταν άλλαξε η ροή των υδάτων. «Η
μεταβολή είναι συνεχής από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου», υποστηρίζει ο Τομ
Άτκισον από το Άνκορεϊτζ, πρόεδρος του Συλλόγου για την Προστασία της Αλάσκας.
«Κάποτε βλέπαμε τα παγόβουνα από τον δρόμο. Στις μέρες μας έχουν απομακρυνθεί
τόσο, που πρέπει να συμμετάσχουμε σε αποστολή για να τα ξαναδούμε».