Από τους αρχείους στους αχρείους

Χωρίς όμως αμφιβολία, η μανιώδης συλλογή αντικειμένων με όποια δικαιολογία,
είτε συναισθηματική είτε ιστορική είτε επιστημονική είτε – γιατί όχι; –
οικονομική, μου φαίνεται πως χρήζει μιας ψυχιατρικής διάγνωσης.

Δεν αναφέρομαι στους γνωστούς λόγους που μερικοί αξιόλογοι, αλλά και ανώνυμοι
συνάνθρωποι συγκροτούν συλλογές. Άλλοι συλλέγουν και ταξινομούν γραμματόσημα,
άλλοι σπιρτόκουτα, άλλοι οικόσημα, άλλοι αχηβάδες, άλλοι κούκλες, παλιές
φωτογραφίες, πλάκες γραμμοφώνου, σπάνια βιβλία, παιδικά ηλεκτρικά παιχνίδια,
μπαστούνια, τράπουλες κ.ά. Και αυτοί οι συλλογείς κι όταν είναι πάμπλουτοι και
ξοδεύουν πάνω από τις δυνάμεις τους για να αποκτήσουν το σπάνιο αντικείμενο
που θα καταστήσει μοναδική τη συλλογή τους, όταν ταξιδεύουν στην άκρη του
κόσμου για να το αναζητήσουν, όταν φτάνουν να δωροδοκούν, να παρανομούν, να
υπεξαιρούν για να συμπληρώσουν τα ελλείποντα, τα κενά της συλλογής τους,
άρρωστοι είναι. Ωραίοι, ίσως, άρρωστοι. Δον Κιχώτες πιθανόν, αλλά και ο Δον
Κιχώτης, ωραίος τρελός ήταν.

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως σε πολλούς τέτοιους ωραίους τρελούς οφείλουμε
σπάνιες αρχαιολογικές συλλογές, που έγιναν αργότερα κοινό, δημόσιο κτήμα.
Σκέπτομαι π.χ. τον Μπενάκη, τoν Τεριάντ, τους Σταθάτους κ.ά.

Δεν αναφέρομαι σ’ αυτές τις περιπτώσεις. Αναφέρομαι, επ’ ευκαιρία γνωστών
πρόσφατων αποκαλύψεων, στην άρρωστη ροπή κάποιων που συγκροτούν αρχεία της
προσωπικής ή της συλλογικής τους δράσης, με μοναδικό κριτήριο την υστεροφημία
ή τη μελλοντική τους δικαίωση ή, ακόμη, και εκδίκηση.

Μπορώ να αντιληφθώ, π.χ., τη ματαιοδοξία ενός καλλιτέχνη, ενός συγγραφέα να
διασώσει τα τεκμήρια της αποδοχής του από τους συγκαιρινούς του, τα πειστήρια
της αξίας του, τα διαβατήριά του προς το άδηλον μέλλον.

Ο Θεοτοκάς, π.χ., είχε επιμεληθεί το προσωπικό του αρχείο με τέτοιον ζήλο,
διασώζοντας ακόμη και την πρώτη του σχολική τσάντα, έως και τα αποκόμματα
εφημερίδων στις στήλες αλληλογραφίας, όπου με διάφορα ψευδώνυμα υπερασπιζόταν
το έργο ή τις πράξεις του… Θεοτοκά! Ο Καβάφης, ο Σεφέρης με άκρα επιμέλεια,
σε ειδικούς φακέλους ταξινομούσαν τα τεκμήρια που θα θεμελίωναν στο μέλλον
μέσω των μελετητών του έργου τους τις προθέσεις τους, τις κρυφές τους
επιθυμίες, τις απαρέσκειές τους και τις αδυναμίες τους, καθώς και όσα θα
βοηθούσαν στην καλύτερη εικόνα της προσωπικότητάς τους.

Το αρχείο ενός πολιτικού, ενός συνδικαλιστή, ενός εκπαιδευτικού, κυρίως
ενός γλωσσολόγου, ενός λαογράφου (που διασώζουν πολύτιμες πληροφορίες από
δράσεις, ενέργειες, απόρρητες στον καιρό τους αποφάσεις, προφορικό ή οπτικό
υλικό, προγράμματα, εγκυκλίους, διατάγματα, βαθμολογίες) έχουν την αξία τους
και η αξιοποίησή τους είναι απαραίτητη για να γραφούν τα χρονικά ή, ακόμη, και
οι επιμέρους «ιστορίες» του μέλλοντος.

Από τα αρχεία μιας οικογένειας εμπόρων στην εποχή των ορλωφικών, ο φίλος
καθηγητής Βασίλης Κρεμμυδάς συγκρότησε και ερμήνευσε δισεπίλυτα προβλήματα του
εμπορίου της Μεσογείου, κατά τον 18ο και τον 19ο αιώνα.

Τα αρχεία ενός προξένου κατά την Τουρκοκρατία φωτίζουν μύριες όσες πλευρές των
σχέσεων μιας ξένης δύναμης με τους Έλληνες και τους κατακτητές τους, σχέσεις
εμπορικές, κοινωνικές, ηθικές, εκπαιδευτικές, πολιτιστικές.

Έως εδώ, καλά! Αλλά αρχείο μιας τρομοκρατικής οργάνωσης! Ποια αρρώστια μπορεί
να ταλαιπωρούσε αυτές τις αλαζονικές εγκληματικές φύσεις, ώστε να
συγκεντρώνουν και να ταξινομούν κάθε τεκμήριο της δράσης τους; Φωτογραφίες,
video, δισκέτες, προκηρύξεις, χειρόγραφα, διαγράμματα, σχέδια δράσεως, στόχους
εκτελέσεων, περούκες, μουστάκια, γάντια, περίστροφα, κοντόκανες καραμπίνες.

Ένας άνθρωπος που διασώζει τα τεκμήρια της δράσης του, ένας αγωνιστής,
ένας καλλιτέχνης, ένας έμπορος, θέλει να αφήσει αγαθή μνήμη, ακόμη κι όταν
έχει στο παρόν αμφισβητηθεί το έργο του, φιλοδοξεί το αρχείο του να φωτίσει τα
αίτια και τις αφορμές των πράξεών του, να γκρεμίσει λανθασμένες κρίσεις, να
αποδείξει την αλήθεια, τέλος πάντων.

Τι ήθελαν στο μέλλον να αποδείξουν οι καθοδηγητές και οι εκτελεστές μιας
τρομοκρατικής οργάνωσης; Γιατί να καμαρώνουν οι κληρονόμοι τους, τα παιδιά
τους; Ας υποθέσουμε πως ξέφευγαν από την τελευταία παγάνα της εξουσίας, ας
υποθέσουμε πως, ύστερα από χρόνια, κι όταν θα είχαν πια εκλείψει ή θα είχαν
εγκαταλείψει τη δράση, αν, τότε, ανακαλύπτονταν οι γιάφκες τους, τι ανέμεναν,
τι προσδοκούσαν; Ποια εύσημα διεκδικούσαν για λογαριασμό τους, τι δόξα θα
κατέλειπαν στα παιδιά τους. Θαρρώ πως τα μόνα που θα τους αναγνωρίζονταν θα
ήταν ακριβώς αυτά: η αλαζονεία, το θράσος και η κυνικότητα. Η έπαρση πως
αναστάτωσαν μιαν ολόκληρη κοινωνία, πως τρομοκράτησαν μερικούς ανθρώπους που
είχαν φωτογραφήσει ή προκηρύξει, πως σχεδίαζαν με σχολαστικότητα τα
«χτυπήματά» τους, πως μπόρεσαν να κρατήσουν μυστική τη μικρή τους ομαδούλα και
αλώβητη.

Ναι, κάπου το αρχείο τους θα ήταν πολύτιμο. Στο μελλοντικό Μουσείο της
Εγκληματικότητας, στο πιθανόν τμήμα της Τρομοκρατικής Εγκληματικότητας. Θα
έπαιρναν τα τεκμήρια της εγκληματικής τους δράσης θέση δίπλα στον Λαντρί, τον
Ντίλιγκερ, τον Ντουφτ και Μπασενάουερ. Οι προκηρύξεις τους θα εκτίθονταν δίπλα
στα χειρόγραφα των διάσημων εκβιαστών, των πλαστογράφων, των ληστών που
ζητούσαν λίτρα, των ανωνυμογράφων.

Τα δειλά αυτά ανθρωπάρια που κρύβονταν πίσω από ιδέες, τις οποίες άλλοι
υπερασπίζονταν φωναχτά, συχνά μπροστά σ’ ένα απόσπασμα εκτελέσεων, ζούσαν
απαλλοτριώνοντας (τι λέξη!) τις καταθέσεις των μεροκαματιάρηδων (μη μου πείτε
πως έβαλαν τη γάτα τους να κλάψει οι θεσμικοί καταθέτες των Τραπεζών, επειδή
λήστεψαν ένα δισεκατομμυριοστό του τρισεκατομμυρίου οι γενναίοι αυτοί
κουκουλοφόροι!) για να την περνούν ζωή και κότα ζωγραφίζοντας αγίους ή
κατασκευάζοντας μπαγλαμάδες ή ψαρεύοντας!!

Αλλά, τι λέω; Μια ζωή οι ψευτοδιανοούμενοι αναρχοτροτσκιστές, χαραμοφάηδες δεν
ήταν; Περιφέρονταν στα κοσμικά σαλόνια, άλλαζαν κουτορνίθια ερωμένες που
ηδονίζονταν και γαργαλιόντουσαν με το λέγειν τους, ζούσαν κυρίως εις βάρος
γυναικών ή ξεκοκάλιζαν πατρικές κληρονομιές.

Έπαιζαν πιάνο, έκαναν συλλογή πινάκων ζωγραφικής και υπερασπίζονταν μέχρι το
ανώτατο δικαστήριο το δικαίωμά τους να βάφουν όπως θέλουν το σπίτι τους, ενώ
εκτελούσαν εν ψυχρώ, κτηνωδώς, κάθε άνθρωπο που είχε αντίθετη γνώμη απ’ αυτούς
ή που υπερασπιζόταν με νόμιμο τρόπο τις ιδέες του, την ιδιοκτησία του ή την
πολιτική του ένταξη.

Αρχειομαρξιστές, δηλαδή καλβινιστές της πολιτικής, ιδεοκάπηλοι, αγιογδύτες και
θεομπαίχτες, τσανακογλείφτες των σαλονιών και ματάκηδες των πεζοδρομίων, δεν
έχουν άλλο φετίχ από τα τεκμήρια της εγκληματικής τους δράσης.

Αρχείοι που κατάντησαν αχρείοι, αφού κατά τον Θουκυδίδη αχρείος, άχρηστος,
είναι κάθε πολιτικώς απράγμων, όποιος μη μετέχων στα κοινά, ιδιωτεύει, ο
idiot. Και, πιο αχρείος, όποιος ιδιωτεύει ως δολοφόνος ανυπεράσπιστων.