Τον σκότωσαν γιατί φορούσε στολή

Η δολοφονία του Στίβεν Σόντερς έβαλε σε προβληματισμό τις διωκτικές αρχές
για τον τρόπο με τον οποίο η 17Ν επέλεγε τους στόχους της, ενώ προκάλεσε
συναγερμό στους Ευρωπαίους διπλωμάτες. Η εμπλοκή των Βρετανών στο θέμα της
τρομοκρατίας στην Ελλάδα είχε και μια πρόσθετη διάσταση: το σφοδρό ενδιαφέρον
του Λονδίνου να πουλήσει τανκς στην Ελλάδα. Δύο αθέατες πτυχές της έρευνας για
τη 17Ν στο απόρρητο ημερολόγιο για την τρομοκρατία.

«ΑΚΑΛΥΠΤΟΙ» ΣΤΟΥΣ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΕΣ

«Σε παρακολουθώ και δεν έχεις πάρει χαμπάρι…»

Μετά τη δολοφονία του Στίβεν Σόντερς επικράτησε μεγάλη νευρικότητα στις πρεσβείες χωρών της Ε.Ε. στην Αθήνα. Επί είκοσι χρόνια, οι Ευρωπαίοι διπλωμάτες είχαν μείνει με την εντύπωση ότι η 17Ν είχε ως στόχο τους Αμερικανούς…

Τις εβδομάδες μετά τη δολοφονία του Στίβεν Σόντερς επικράτησε μεγάλη
νευρικότητα στις πρεσβείες χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Αθήνα. Επί είκοσι
χρόνια, οι Ευρωπαίοι διπλωμάτες είχαν μείνει με την εντύπωση ότι η 17Ν είχε ως
στόχο τους Αμερικανούς. Η ρουκέτα κατά της οικίας του Γερμανού πρέσβη Χάιντς
Κούνα, το 1999, είχε κλονίσει κάπως αυτή την εντύπωση. Ωστόσο, ο ψυχολογικός
αντίκτυπος της ρουκέτας ήταν διαφορετικός από μια δολοφονία εξ επαφής.

Οι ευρωπαϊκές πρεσβείες άρχισαν να αξιολογούν τα μέτρα ασφάλειας στα κτίρια
και το επίπεδο επαγρύπνησης των διπλωματών. Τα κενά, συνήθως, φαίνονται στην
πράξη. Μια πρεσβεία μεγάλης χώρας μετακάλεσε αστυνομικούς από το εξωτερικό.
Ένας από αυτούς ανέλαβε κάποια μέρα να παρακολουθήσει το νούμερο δύο της
διπλωματικής αποστολής. Όταν ο τελευταίος έφθασε στην πρεσβεία από το σπίτι
του, ο αστυνομικός τον πλησίασε και του είπε: «Σε παρακολουθώ εδώ και μισή ώρα
και δεν έχεις καταλάβει τίποτε. Θα μπορούσα να σου έχω επιτεθεί και δεν θα
ήξερες από πού σου ήρθε». Όλα αυτά, ενώ οι ανώτεροι Ευρωπαίοι διπλωμάτες είχαν
ειδοποιηθεί να είναι προσεκτικοί και να παρατηρούν τι συμβαίνει γύρω τους όταν
κυκλοφορούν στην Αθήνα.

Αν οι Ευρωπαίοι ήταν ανύποπτοι, δεν συνέβαινε το ίδιο με τους Αμερικανούς. Οι
Αμερικανοί διπλωμάτες φρόντιζαν να μην καταφθάνουν στην εργασία τους ή να
αναχωρούν από αυτήν σταθερή ώρα. Κλιμάκια της Αντιτρομοκρατικής με πολιτικά
περνούσαν πριν ή μετά τις διαδρομές τους, ώστε να μπορεί να εντοπισθεί
προκαταβολικά η παρουσία τσιλιαδόρων. Δεν είναι τυχαίο ότι εδώ και περισσότερο
από δέκα χρόνια δεν έχει πληγεί Αμερικανός αξιωματούχος στην Αθήνα. Ο
τελευταίος ήταν ο Ρόναλντ Στιούαρτ, το 1991. Εκπαιδευμένοι να εντοπίζουν την
παρακολούθηση και «πονηρεμένοι», οι Αμερικανοί ήταν πλέον δύσκολοι στόχοι.
Έπειτα από ένα διάβημα του πρέσβη Μπερνς στο υπουργείο Δημόσιας Τάξης έκλεισε
και η οδός Μακεδόνων, παραπλεύρως της πρεσβείας, για το κοινό, ενώ η περιοχή
της Πλατείας Μαβίλη αστυνομοκρατούνταν.

Από το φθινόπωρο του 2000 και μετά, πάντως, οι Ευρωπαίοι πήραν τα μέτρα τους.
Παραλλήλως, η επισκόπηση δράσης της 17Ν, στην οποία βασίστηκε η έκθεση
ΕΛ.ΑΣ.-Σκότλαντ Γιαρντ, ανέδειξε το «προφίλ» δράσης της οργάνωσης.
Εντοπίστηκαν οι περιοχές όπου αυτή προτιμούσε να δρα, όπως η Λεωφόρος Κηφισίας
από το Υγεία ώς τη Φιλοθέη και το Κολωνάκι, οι ώρες και οι τρόποι διαφυγής και
αστυνομικές δυνάμεις αναπτύχθηκαν ανάλογα. Για ένα διάστημα υπήρχαν ζεύγη
αστυνομικών στο ρεύμα καθόδου της Κηφισίας ανά πενήντα μέτρα. Συγχρόνως, οι
αρχές έσπαγαν το κεφάλι τους για να εντοπίσουν τον επόμενο στόχο.

Σε αυτό βοήθησε η ανάλυση της επιλογής στόχων από την 17Ν. Οι αναλυτές
διαπίστωσαν ότι η οργάνωση αρεσκόταν να «παρεμβαίνει» στην επικαιρότητα, με
κριτήριο την ειδησεογραφία. Έτσι, το καλοκαίρι του 2001 οι αρχές φοβούνταν
χτύπημα στην ιταλική πρεσβεία ή σε Ιταλό διπλωμάτη, στον απόηχο των γεγονότων
της Γένοβας. Η υπόθεση αυτή δεν δικαιώθηκε από τις εξελίξεις. Η Γένοβα έπεσε
στο μέσον του καλοκαιριού. Ακόμη και η 17Ν πήγαινε διακοπές.

Τελικώς, οι εν Αθήναις Ιταλοί δεν κινδύνευσαν. Ίσως θεωρήθηκαν ευκαταφρόνητος
στόχος. Ακόμη και την άνοιξη του 2002, όταν οι αρχές εντόπισαν κινήσεις
αναγνώρισης χώρου γύρω από τρία πρόσωπα, όλα ήταν Έλληνες, και μάλιστα
τρανταχτοί στόχοι. Και σε αυτήν όμως την περίπτωση, η φύλαξη των προσώπων
αυτών και ο ακροβολισμός αστυνομικών στις διαδρομές τους καθιστούσε δύσκολο
ένα χτύπημα. Εξ ου και προτιμήθηκαν τελικά τα εκδοτήρια εισιτηρίων της Hellas
Flying Dolphins στον Πειραιά, σε σχέση πάντως με την επικαιρότητα των ημερών,
δηλαδή την απεργία των ναυτεργατών.

Τρομοκρατία και… τανκς

Οι Βρετανοί ήθελαν διακαώς να πουλήσουν στην Αθήνα άρματα μάχης «Τσάλεντζερ». Η προγραμματισμένη αγορά φαίνεται ότι επηρέασε τη συμπεριφορά των Βρετανών. Ο Τόνι Μπλερ υποσχέθηκε κάθε βοήθεια στον Κώστα Σημίτη την ημέρα της δολοφονίας του Σόντερς. Τελικώς, η Ελλάδα επέλεξε το γερμανικό Λέοπαρντ (φωτό) την άνοιξη του 2002…

Γιατί χτυπήθηκε ο Σόντερς από την 17Ν; Το ερώτημα απασχόλησε Έλληνες και
ξένους τις πρώτες ώρες μετά τη δολοφονία, τον Ιούνιο του 2000. Ο «μύθος» για
την εκ των έσω πληροφόρηση της οργάνωσης, που υποτίθεται ότι «είχε παντού
πλοκάμια», έκανε κάποιους να σκεφτούν τα τανκς. Γιατί τα τανκς; Γιατί η βασική
αποστολή του Σόντερς στην Ελλάδα ήταν η εκπροσώπηση των βρετανικών συμφερόντων
στην αγορά μαμούθ αρμάτων μάχης που προγραμμάτιζε η Ελλάδα. Οι Βρετανοί ήθελαν
διακαώς να πουλήσουν στην Αθήνα το «Τσάλεντζερ» της Βίκερς. Με την προσφορά
αυτή ασχολούνταν μέχρι την τελευταία στιγμή ο Σόντερς. Εν αντιθέσει με τα
αεροπλάνα και τα πλοία, οι αγορές τανκς είναι όλο και λιγότερες διεθνώς και ο
ανταγωνισμός είναι αβυσσαλέος. Γερμανοί, Αμερικανοί και Γάλλοι ήταν οι βασικοί
ανταγωνιστές των Βρετανών.

Το «Τσάλεντζερ» δεν ήταν το καλύτερο από τα διαγωνιζόμενα άρματα. Το άρμα αυτό
θεωρείται λίγο «μπον πουρ λ’ οριάν» και είχε αγοραστεί από το Ομάν. Ωστόσο, οι
Βρετανοί έκαναν κάθε προσπάθεια, αν μη τι άλλο, γιατί η εταιρεία παραγωγής,
Βίκερς, κινδύνευε να χρεοκοπήσει αν δεν έπαιρνε το συμβόλαιο. Όλοι περίμεναν
την προκήρυξη για να δουν τις απόψεις της 17Ν για το θέμα των τανκς. Αντ’
αυτού, ήρθε μια προκήρυξη για τον υποτιθέμενο ρόλο του Σόντερς στους
βομβαρδισμούς του Κοσόβου, το περιεχόμενο της οποίας ουδέποτε επιβεβαιώθηκε.
Τι είχε συμβεί; Πηγές με γνώση των ερευνών επισημαίνουν ότι «κάποιος στήθηκε
απέξω κι εντόπισε τον Σόντερς γιατί ο στρατιωτικός ακόλουθος μιας πρεσβείας
είναι ο μόνος που φοράει τη στολή του». Για τους τρομοκράτες, ο Σόντερς ήταν
ένας εύκολος και αφύλακτος ξένος στόχος. Από εκεί και πέρα, εγράφη μια
προκήρυξη-προκάτ για την ενοχοποίηση και δυσφήμησή του. Άλλωστε, η 17Ν
φρόντιζε για τον «στιγματισμό» των θυμάτων της και ο Βρετανός δεν αποτέλεσε
εξαίρεση.

Βοήθεια

Μπορεί να μην αναφερόταν τίποτε για τα τανκς στην προκήρυξη, αλλά η
προγραμματισμένη αγορά φαίνεται ότι επηρέασε τη συμπεριφορά των Βρετανών. Ο
Τόνι Μπλερ υποσχέθηκε κάθε βοήθεια στον Κώστα Σημίτη στην τηλεφωνική τους
επικοινωνία την ημέρα της δολοφονίας του Σόντερς. Πράγματι, οι Βρετανοί
βοήθησαν τις ελληνικές αρχές. Πέρα όμως από τα επιχειρησιακά, το Λονδίνο έδωσε
την έξωθεν καλή μαρτυρία στην Αθήνα, σε μια φάση που οι Αμερικανοί
αντιμετώπιζαν ακόμη με μεγάλη δυσπιστία την κυβέρνηση Σημίτη στο θέμα της
τρομοκρατίας. Άλλωστε, ένα από τα ατού του «Τσάλεντζερ» δεν ήταν οι τεχνικές
του προδιαγραφές, αλλά οι πολύ καλές ελληνο-βρετανικές σχέσεις στο διάστημα
2000-2002. Τελικώς, η Ελλάδα επέλεξε το γερμανικό Λέοπαρντ την άνοιξη του
2002. Ωστόσο, η οργή του Μπλερ έδωσε την εντύπωση ότι η Αθήνα είχε
καλλιεργήσει προσδοκίες σε υπερβολικό βαθμό.