Η σκόνη σταματά το σύννεφο που φέρνει τη βροχή

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες… διώχνουν τις βροχές από την Αθήνα. Οι μετεωρολόγοι
προβληματίζονται για τη δυσμενή επίδραση που έχουν τα εργοτάξια του 2004 στο
κλίμα του Λεκανοπεδίου.

Η λέξη-κλειδί είναι τα σωματίδια σκόνης. «Πρόκειται για πολύ μικρά σωματίδια,
τα οποία πάντα υπήρχαν στην ατμόσφαιρα και τα εισπνέαμε. Μόνο που τώρα
υπάρχουν σε πολύ μεγαλύτερη ποσότητα λόγω των δεκάδων μικρών και μεγάλων έργων
που γίνονται αυτή την στιγμή στην Αθήνα» εξηγεί ο κ. Χρήστος Ρεπαπής,
διευθυντής του Κέντρου Ερεύνης Φυσικής της Ατμόσφαιρας της Ακαδημίας Αθηνών.
Στην Κηφισίας, στην Αγία Παρασκευή, στην παραλιακή λεωφόρο οι μηχανές
δουλεύουν στο φουλ. Ταυτόχρονα, η ατμόσφαιρα επιβαρύνεται από μεγάλες
ποσότητες σκόνης όσο ποτέ άλλοτε.

Από τη στιγμή μάλιστα που τα σωματίδια σκόνης περιλαμβάνονται πλέον στις
κατηγορίες ρύπων που μετρούν τα ειδικά μηχανήματα των υπηρεσιών του υπουργείου
Περιβάλλοντος η μεγάλη συγκέντρωση σκόνης σε περιοχές που κατασκευάζονται
μεγάλα έργα επιβεβαιώνεται και από τα επίσημα στοιχεία. Σύμφωνα με τις
μετρήσεις του ΥΠΕΧΩΔΕ στην Αγία Παρασκευή καταγράφηκαν 47 ημέρες μέσα στο 2001
όταν ο αριθμός των σωματιδίων ανά κυβικό μέτρο αέρα υπερέβη το όριο που έχει
θεσπίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση (70 μg/m3). «Είναι η περιοχή όπου διεξάγονται
ταυτόχρονα τρία μεγάλα έργα: επέκταση της Αττικής Οδού, επέκταση του Μετρό και
κατασκευή του Προαστιακού Σιδηροδρόμου» όπως εξηγεί ο κ. Ρεπαπής.

Στο Μαρούσι ξεπέρασε το όριο. Εξάλλου και οι μετρήσεις που
περιλαμβάνονται στην τελευταία έκθεση παρακολούθησης ποιότητας του αέρα από
την Υπηρεσία Περιβάλλοντος του καινούργιου αεροδρομίου όσο και σχετική έρευνα
που πραγματοποίησαν από κοινού το Πανεπιστήμιο της Αθήνας και το Αριστοτέλειο
Θεσσαλονίκης πιστοποιούν τη μεγάλη συγκέντρωση σωματιδίων στην περιοχή. Στο
Μαρούσι, περιοχή κατασκευής ολυμπιακών σταδίων, 77 ημέρες το 2001 η
συγκέντρωση των σωματιδίων ξεπέρασε το όριο (στοιχεία ΥΠΕΧΩΔΕ). Στην ευρύτερη
περιοχή του Πειραιά ο αντίστοιχος αριθμός ήταν 68 ημέρες. Αντίθετα στο
Παγκράτι, π.χ., άλλοι ρύποι παρουσιάζουν υψηλές τιμές, τα σωματίδια σκόνης
όμως που καταγράφονται είναι πολύ λίγα.

Συγκεντρωτικά, πέρσι, μετρήθηκαν από τα όργανα του ΠΕΧΩΔΕ κατά μέσο όρο στο
Λεκανοπέδιο 68 ημερήσιες υπερβάσεις των προτεινόμενων ορίων ασφαλείας, αριθμός
διπλάσιος από αυτόν που θέσπισε η Ευρωπαϊκή Ένωση με ισχύ από 1.1.2005. Με
άλλα λόγια, κάθε έξι ημέρες (για την ακρίβεια κάθε 130 ώρες), η μία
παρουσιάζει υψηλές συγκεντρώσεις αιωρούμενων σωματιδίων στην ατμόσφαιρα. Και
τα δημόσια έργα θα διαρκέσουν άλλα δυο χρόνια…

«Μέχρι τώρα μιλούσαμε για τις επιπτώσεις των σωματιδίων στη ρύπανση του
περιβάλλοντος. Ωστόσο, σύμφωνα με πρόσφατες επιστημονικές μελέτες, φαίνεται
ότι η αστική και βιομηχανική ρύπανση επηρεάζουν τον καιρό, το μικροκλίμα μιας
περιοχής» εξηγεί ο επιστημονικός συνεργάτης του Αστεροσκοπείου Αθηνών,
μετεωρολόγος Κώστας Λαγουβάρδος. «Η ρύπανση είναι πράγματι μία από τις αιτίες
της αλλαγής του κλίματος, όχι όμως και η μοναδική. Πράγματι, ο καιρός
εμφανίζεται πιο «τρελός» στις περιοχές που έχουν εντονότερο πρόβλημα ρύπανσης.
Είναι πολύ λογικές οι μελέτες που αναζητούν τη σχέση ανάμεσα στα δύο»
συμπληρώνει ο κ. Ρεπαπής.

Περιορίζονται οι βροχοπτώσεις. «Συγκεκριμένα, η σκόνη που υπάρχει στην
ατμόσφαιρα μπορεί να περιορίσει τις βροχοπτώσεις στις “ρυπασμένες” περιοχές»
λέει ο κ. Λαγουβάρδος. «Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι οι βροχοπτώσεις
ελαττώνονται λόγω της ρύπανσης. Απλά ενώ οι συνθήκες υγρασίας και αστάθειας θα
μπορούσαν να δώσουν βροχή πάνω από την συγκεκριμένη “ρυπασμένη” περιοχή,
τελικά δεν δίνουν βροχή και οι εμπλουτισμένες σε υγρασία αέριες μάζες δίνουν
την βροχή κάπου αλλού κατά την πορεία τους».

«Σε μία καθαρή, χωρίς σκόνη, ατμόσφαιρα, και για την δημιουργία βροχής,
απαιτούνται περίπου 1 εκατομμύριο σταγονίδια κανονικού μεγέθους, τα οποία θα
συγκρουσθούν και θα συνενωθούν σε μία σταγόνα βροχής ικανού μεγέθους ώστε να
φτάσει στο έδαφος. Σε μία «ρυπασμένη» με μεγάλες συγκεντρώσεις αιωρούμενων
σωματιδίων ατμόσφαιρα τα σωματίδια αυτά προκαλούν τη δημιουργία πολύ
μεγαλύτερου αριθμού, αλλά και πολύ μικρότερων σε μέγεθος σταγονιδίων μέσα στα
νέφη από ό,τι συνήθως» εξηγεί η μετεωρολόγος κ. Βάσω Κοτρώνη.

«Έτσι, λοιπόν, τα αρχικά σταγονίδια είναι πολύ μικρότερα σε μέγεθος από ό,τι
αν η ατμόσφαιρα ήταν καθαρή και οι πιθανότητες σύγκρουσης και συννένωσής τους
είναι πολύ μικρότερες και δεν σχηματίζονται σταγόνες βροχής» συμπληρώνει η
ίδια. «Τα μικρότερα σταγονίδια παγοποιούνται με πιο αργό ρυθμό σε
παγοκρυστάλλους περιορίζοντας επίσης και το χιόνι». Όπως λέει και ο καθηγητής
κ. Ρεπαπής «τα «άρρωστα» σύννεφα χάνουν την ικανότητά τους να φέρνουν βροχή ή,
όταν φέρνουν βροχή, έπειτα από μια συγκεκριμένη διαδικασία, αυτή έχει τη μορφή
καταιγίδας, καταστροφικής τις περισσότερες φορές». Τι μας θυμίζει αυτό
άραγε…

«Βέβαια, θα πρέπει να σημειωθεί ότι τα παραπάνω ισχύουν κυρίως για νέφη μικρού
χρόνου ζωής και όχι για εκτεταμένα νεφικά συστήματα» επισημαίνει ο κ.
Λαγουβάρδος. Τέτοια νέφη παρουσιάζονται συχνά στο Λεκανοπέδιο. «Παλαιότερες
μελέτες είχαν δείξει ότι η εκπομπή σωματιδίων στην ατμόσφαιρα μπορεί και να
αυξήσει την βροχόπτωση, αλλά αυτό ισχύει για την εκπομπή στην ατμόσφαιρα
μεγάλων σε μέγεθος σωματιδίων».

ΡΥΠΑΝΣΗ

Επηρεάζει και τον καιρό

Τις επιπτώσεις από τη σημαντική αυτή σχέση μεταξύ ρύπανσης και βροχόπτωσης και
τα επιστημονικά αποτελέσματα επιβεβαιώθηκαν πρόσφατα από ερευνητές της NASA
και του Πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ. Η μελέτη στηρίχθηκε στην ανάλυση
δορυφορικών δεδομένων που συνελέγησαν στα πλαίσια του πειράματος Tropical
Rainfall Measuring Mission (TRMM). Από τις μελέτες στον ελλαδικό χώρο δεν
έχουν ακόμη εξαχθεί επίσημα συμπεράσματα. «Πρέπει να μετρήσουμε το ύψος της
βροχής, την ποσότητα και τη συχνότητα και να τα συγκρίνουμε με άλλες χρονιές,
για να βγάλουμε τα αναγκαία συμπεράσματα» λέει ο κ. Ρεπαπής. Και συμπληρώνει
ότι η σκόνη μπορεί να επηρεάσει τον καιρό προς διάφορες κατευθύνσεις. «Να
μειώσει την ακτινοβολία, να συντείνει σε συμπύκνωση υδρατμών ή να επιφέρει
θολούρα στην ατμόσφαιρα. Βέβαια, όλα αυτά είναι αναστρέψιμα». Αυξημένες
συγκεντρώσεις των ιδιαίτερα επικίνδυνων αιωρούμενων σωματιδίων ΡΜ10 στην
ατμόσφαιρα εντοπίζονται όμως εκτός από το Λεκανοπέδιο της Αθήνας και στις
άλλες μεγάλες πόλεις της χώρας.

Το συμπέρασμα αυτό προκύπτει από τις μετρήσεις 14 σταθμών καταγραφής
αιωρούμενων σωματιδίων (ΡΜ10) που εγκατέστησε το ΠΕΡΠΑ για πρώτη φορά το 2001,
στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη, στην Πάτρα, στο Ηράκλειο, στη Λάρισα και στον
Βόλο.