Το στοίχημα κατά της παραοικονομίας

Σε μια επιχείρηση-αρετή της ελληνικής οικονομίας φιλοδοξεί να αποδυθεί το
υπουργείο Οικονομίας, το τελευταίο διάστημα, εξαγγέλλοντας την πρόθεσή του να
κλείσει τα παράθυρα των νόμων που αφήνουν περιθώρια παράτυπης ή απλώς
αντιπαραγωγικής δράσης σε οικονομικούς παράγοντες και να δώσει κίνητρα για μια
υγιή παραγωγική δραστηριότητα.

Η νόμιμη φοροδιαφυγή μέσω των off shore εταιρειών, η εκροή κεφαλαίων στο
εξωτερικό, η παραπληροφόρηση των επενδυτών μέσω της εμφάνισης πλαστών
στοιχείων στις λογιστικές καταστάσεις των εταιρειών, έχουν μπει στο στόχαστρο
νομοθετημάτων που ετοιμάζει το υπουργείο. Και παρότι τα κίνητρα του κ. Νίκου
Χριστοδουλάκη είναι, βεβαίως, και ιδιοτελή – με την έννοια ότι αποσκοπεί,
μεταξύ άλλων, στη συγκέντρωση περισσότερων φόρων – δεν μπορεί κανείς παρά να
επικροτήσει τις συγκεκριμένες πρωτοβουλίες.

Πλην, όμως, οι καλές προθέσεις δεν αρκούν. Για να έχει νόημα, η επιχείρηση
αυτή πρέπει να αποβεί στο τέλος αποτελεσματική. Και η παραοικονομία κάθε
είδους έχει αποκτήσει τόσο βαθιές ρίζες στην Ελλάδα, που δύσκολα θα μπορέσει
να ξεριζωθεί, αν η προσπάθεια δεν γίνει με εξαντλητικά μελετημένο τρόπο. Έχει,
επομένως, σημασία να λάβει το επιτελείο του κ. Χριστοδουλάκη υπόψη τις
παρατηρήσεις και τις ανησυχίες που ήδη διατυπώνονται από τους άμεσα
ενδιαφερομένους, αν θέλει να καταλήξει σε κάποια αποτελέσματα και όχι απλώς να
κερδίσει πρόσκαιρες εντυπώσεις.

Δεν είναι έτοιμες

Πρώτα απ’ όλα, η καθιέρωση των διεθνών λογιστικών προτύπων στην Ελλάδα από
1/1/2003, πριν ακόμη αυτά καταστούν υποχρεωτικά σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης,
έχει ήδη προκαλέσει προβληματισμό σε επιχειρήσεις και κυρίως σε τράπεζες, που
υποστηρίζουν ότι δεν είναι ακόμη έτοιμες να τα εφαρμόσουν.

Όσο κι αν η διεθνής συγκυρία, με τα σκάνδαλα της Enron και των άλλων
επιχειρήσεων που ακολούθησαν, ανέδειξε τη σημασία της μεγαλύτερης διαφάνειας
στη λογιστική απεικόνιση των μεγεθών των επιχειρήσεων, δεν πρέπει αυτή να
παρασύρει σε βεβιασμένες ενέργειες, υποστηρίζουν παράγοντες της αγοράς.

Η επισήμανση αυτή έχει, μάλιστα, ιδιαίτερη σημασία τώρα, που το Χρηματιστήριο
βρίσκεται σε πολύ κακή περίοδο. Αν η προσαρμογή στα διεθνή λογιστικά πρότυπα
έχει ως αποτέλεσμα να εμφανίσουν κάποιες εταιρείες λογιστικά στοιχεία
απογοητευτικά για τους επενδυτές, η μετοχή τους μπορεί να δεχθεί πλήγμα. Ένα
πλήγμα, το οποίο ίσως και να είναι άδικο, δεδομένου ότι θα οφείλεται σε αλλαγή
των κανόνων βάσει των οποίων απεικονίζονται τα μεγέθη τους και όχι στην ουσία.
Για τις τράπεζες, για παράδειγμα, αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι οι νέοι
κανόνες θα τους επιβάλουν να καταγράφουν τις μελλοντικές δεσμεύσεις τους για
το ασφαλιστικό των υπαλλήλων τους, κάτι που θα οδηγήσει σε επιδείνωση των
εμφανιζόμενων αποτελεσμάτων τους, χωρίς να έχει μεσολαβήσει κάτι σε σύγκριση
με τα ισχύοντα σήμερα.

Ο έλεγχος των ελεγκτών

Σε ό,τι αφορά τα μέτρα για τον έλεγχο των ελεγκτών, με τη νέα ανεξάρτητη αρχή
που δημιουργείται, υπάρχουν επίσης ερωτήματα και επιφυλάξεις ως προς τη
δυνατότητά της να λειτουργεί αποτελεσματικά. Όπως χαρακτηριστικά λέγεται, για
να μπορέσει μια ανεξάρτητη αρχή να ελέγχει διεθνείς κολοσσούς, όπως είναι οι
γνωστοί ελεγκτικοί οίκοι, πρέπει να διαθέτει η ίδια αστέρια πρώτου μεγέθους
στο λογιστικό επάγγελμα. Τέτοια αστέρια, όμως, ακόμη κι αν μπορέσει να τα
εντοπίσει, δεν θα μπορέσει – πιθανώς – να τα ανταμείψει η νέα αυτή αρχή. Το
αποτέλεσμα, πολύ πιθανώς, θα είναι η δημιουργία ενός ακόμη οργάνου που θα
συντηρεί κάποια στελέχη, προερχόμενα πιθανότατα από το κατεστημένο του κλάδου.
Άρα, η προσπάθεια θα είναι άκαρπη.

Ο επαναπατρισμός κεφαλαίων

Σε ό,τι αφορά τον επαναπατρισμό των κεφαλαίων που έχουν τοποθετηθεί στο
εξωτερικό, αμφισβητείται η ίδια η σημασία του, δεδομένου ότι, ακόμη κι αν
επιστρέψουν τα κεφάλαια, δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι θα τοποθετηθούν σε
επενδύσεις. Αν απλώς τοποθετηθούν σε τράπεζες, προς τι η προσπάθεια; Για να
αυξηθεί η ρευστότητά τους; Αν η φιλοδοξία του υπουργείου είναι να γίνουν
επενδύσεις, το μέτρο πρέπει να συνδυασθεί με απαλλαγή από το πόθεν έσχες. Αλλά
ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι οι κατέχοντες
αυτά τα κεφάλαια θα υποκύψουν στις σειρήνες του κ. Χριστοδουλάκη και θα
επιλέξουν να τα τοποθετήσουν στην Ελλάδα.

Καλή είναι, επομένως, η επιχείρηση-αρετή, αλλά χρειάζεται και μελετημένες
κινήσεις και συνεννόηση με την αγορά και τους άμεσα ενδιαφερομένους, για να
έχει κάποια αποτελέσματα, έστω και οριακά. Διαφορετικά, όχι μόνο δεν θα
αποφέρει καρπούς, αλλά θα προκαλέσει και παρενέργειες, κυρίως στο
Χρηματιστήριο. Οπότε, δεν θα έχει καμία πλέον σημασία αν οι προθέσεις ήταν αγαθές.