Καθυστερεί η ανάκαμψη της αμερικανικής οικονομίας

Προς ποια κατεύθυνση κινείται η παγκόσμια οικονομία; Κάθε καλή είδηση, που
έδειχνε ότι η αμερικανική ύφεση πλησιάζει στο τέλος της, ακολουθούσε μια κακή
είδηση, που έδειχνε το αντίθετο. Η νομισματική πολιτική της Ομοσπονδιακής
Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών αντανακλά αυτή τη αντιφατικότητα: ούτε αυξάνει
αλλά ούτε και μειώνει τα επιτόκια. Αντίθετα, διατηρεί μια «ουδέτερη» στάση.
Επιπλέον, τα σκαμπανεβάσματα της χρηματιστηριακής αγοράς αποτελούν μια
παρόμοια ένδειξη αβεβαιότητας. Η συζήτηση που γίνεται για την αμερικανική
οικονομία, δεν προσφέρει μεγάλη βοήθεια, καθώς έχει επικεντρωθεί σε μια
λανθασμένη ερώτηση: πότε άρχισε και πότε τερματίσθηκε η ύφεσή της; Τυπικά, οι
υφέσεις ορίζονται από το αν το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν έχει συρρικνωθεί.
Αυτό, όμως, που είναι σημαντικότερο, είναι το χάσμα μεταξύ των δυνατοτήτων της
αμερικανικής οικονομίας και της πραγματικής απόδοσης.

Με αυτούς τους όρους, η απόδοση της αμερικανικής οικονομίας είναι πιθανότερο
να παραμείνει σε χαμηλά επίπεδα. Οι αυξήσεις στην παραγωγικότητα σημαίνουν ότι
ο εν δυνάμει ετήσιος αναπτυξιακός ρυθμός της είναι σήμερα μεταξύ 3,5% και 4%.
Έχουν γίνει μεγάλες αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο διορθώνουμε το ΑΕΠ με βάση
τις μεταβολές των τιμών. Έτσι, αυτό που μετράμε ως ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 4%
αντιπροσωπεύει σήμερα πολύ μικρότερο ποσοστό.

Ακόμη και όταν η αμερικανική οικονομία αναπτύσσεται με ρυθμό 0,5%, μια διαφορά
3% σε μια οικονομία μεγέθους 10 τρισεκατομμυρίων δολαρίων σημαίνει απώλεια
οικονομικού προϊόντος 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων – ένα μεγάλο ποσό με βάση
οποιοδήποτε ορισμό. Η διαφορά αυτή σημαίνει, επίσης, αύξηση της ανεργίας. Με
δεδομένη την τεράστια διαφορά, η αμερικανική οικονομία θα πρέπει να εμφανίσει
ρυθμούς ανάπτυξης μεγαλύτερους από τον μακροπρόθεσμο μέσο όρο, προκειμένου να
εκμεταλλευθεί πλήρως τους πόρους της.

Ακόμη και με τους εκπληκτικά υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης που εμφάνισε η
αμερικανική οικονομία στο πρώτο φετινό τρίμηνο, οι περισσότεροι αναλυτές
προβλέπουν ότι για το σύνολο του 2002 οι ρυθμοί ανάπτυξης θα είναι χαμηλότεροι
– και με διαφορά – από τους μακροπρόθεσμους μέσους όρους. Αυτό σημαίνει ότι η
ανεργία θα αυξηθεί.

Η εξήγηση

Ο Joseph Stiglitz είναι κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, έχει διατελέσει επικεφαλής του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων του πρώην προέδρου των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον και επικεφαλής οικονομολόγος και αντιπρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας

Υπάρχει μια απλή εξήγηση γι’ αυτό που συμβαίνει στην αμερικανική οικονομία. Η
ύφεση του 2001 συνδυάστηκε με τη μείωση των αποθεμάτων των επιχειρήσεων και τη
μείωση των επενδύσεων. Η μείωση των αποθεμάτων των επιχειρήσεων έχει
ολοκληρωθεί. Η μείωση των επενδύσεων – το αποτέλεσμα των υπερεπενδύσεων σε
υψηλή τεχνολογία και τηλεπικοινωνίες, στους κλάδους που ήταν οι σημαντικότεροι
στην αναπτυξιακή έκρηξη της δεκαετίας του ’90 – μπορεί να διαρκέσει πολύ
περισσότερο. Σε αυτό το σημείο υπάρχει πλεόνασμα παραγωγικού δυναμικού – όπως
στα δίκτυα οπτικών ινών που παραμένουν ανενεργά και τα οποία θα περιμένουν
πολύ μέχρι να ενεργοποιηθούν. Η μείωση των επιτοκίων δεν οδήγησε και δεν θα
οδηγήσει τις επιχειρήσεις στην απόφαση να επενδύσουν περισσότερο σε αυτούς
τους κλάδους.

Τα καλά – και τα κακά – νέα είναι ότι ο ρυθμός των τεχνολογικών αλλαγών σε
αυτούς τους κλάδους είναι επαρκώς ταχύς, με αποτέλεσμα μεγάλος όγκος αυτού του
εξοπλισμού να γίνει άχρηστος πριν τεθεί σε λειτουργία. Αυτό θα έχει σαν
αποτέλεσμα νέες επενδύσεις να αρχίσουν να πραγματοποιούνται γρηγορότερα. Στο
μεταξύ, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν πρέπει να προσδοκούν κάποια ανακούφιση από
πιθανή αύξηση των εξαγωγών, με δεδομένη την επιβράδυνση της παγκόσμιας
οικονομίας και των καταναλωτικών δαπανών. Τυπικά, μια ανάκαμψη της κατανάλωσης
βοηθά στην αναζωογόνηση και της οικονομίας. Η κατανάλωση, όμως, διατηρήθηκε σε
υψηλά επίπεδα, βοηθώντας την οικονομία να σταθεί στα πόδια της, καθώς
μειώνονταν οι επενδύσεις. Κατά συνέπεια, δεν θα πρέπει να υπάρχουν προσδοκίες
για περαιτέρω αύξησή της.

Κίνδυνοι

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα πρέπει, εκτός από τον έλεγχο του πληθωρισμού, να έχει στόχο και την τόνωση της ανάπτυξης, σημειώνει ο νομπελίστας Joseph Stiglitz

Υπάρχουν κίνδυνοι για επιδείνωση της κατάστασης. Με τον ρυθμό αποταμίευσης των
Αμερικανών να βρίσκεται σε σχετικά χαμηλά επίπεδα, είναι πολύ πιθανό η
κατανάλωση να επιστρέψει σε πιο λογικά επίπεδα. Επιπλέον, κάποιο μέρος των
λιανικών πωλήσεων το 2001 αντανακλά αγορές προϊόντων που θα είχαν ματαιωθεί
για φέτος αν δεν υπήρχαν οι μεγάλες προσφορές προς τους καταναλωτές για την
αγορά αυτοκινήτων. Ακόμη και οι δαπάνες των Αμερικανών για την αγορά νέων
αυτοκινήτων έχουν κάποιο όριο κορεσμού.

Επιπλέον, το υψηλό επίπεδο υπερδανεισμού επηρεάζει πλέον και τα αμερικανικά
νοικοκυριά. Η απότομη επιδείνωση της δημοσιονομικής κατάστασης της
αμερικανικής οικονομίας σημαίνει ότι τα μακροπρόθεσμα επιτόκια έχουν μειωθεί
ελάχιστα, παρά το γεγονός ότι τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια έχουν φθάσει σε χαμηλά
επίπεδα-ρεκόρ. Η αυξανόμενη ανεργία έχει προσθέσει έναν βαθμό οικονομικής
ανασφάλειας και μπορεί να οδηγήσει στην περαιτέρω εξασθένηση της κατανάλωσης.
Το ύψος-ρεκόρ των στρατιωτικών δαπανών είναι η μοναδική μεγάλη πηγή ανάπτυξης,
αλλά, παρά το γεγονός ότι αυτού του είδους οι δαπάνες είναι απαραίτητες και
πράγματι τονώνουν βραχυπρόθεσμα την οικονομία, δεν ενισχύουν μακροπρόθεσμα την
ανταγωνιστικότητα και την ισχύ της.

Η Ευρώπη

Ενώ αρχικά η Ευρώπη πίστεψε ότι η οικονομία της ήταν τόσο ισχυρή που θα της
επέτρεπε να βγει αλώβητη από την επιβράδυνση της αμερικανικής οικονομίας, τώρα
περιμένει μια αμερικανική ανάκαμψη, προκειμένου να λύσει τα δικά της
αναπτυξιακά προβλήματα. Πιστεύω ότι αυτή είναι μια επικίνδυνη στρατηγική. Αν
δεν έρθει σύντομα η ανάκαμψη της αμερικανικής οικονομίας, η Ευρώπη θα πρέπει
να δράσει μόνη της, χρησιμοποιώντας τα τυπικά εργαλεία της νομισματικής και
δημοσιονομικής πολιτικής. Η απειλή, σήμερα, δεν είναι ο πληθωρισμός, αλλά η
ανεργία. Είναι η ανεργία και η οικονομική αβεβαιότητα που δημιουργούν την
ξενοφοβία και ενισχύουν τα ακροδεξιά κινήματα σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή
ήπειρο.

Δυστυχώς, τα χέρια της Ευρώπης είναι μερικώς δεμένα, από μια κεντρική τράπεζα
η οποία επικεντρώνει τις προσπάθειές της στον έλεγχο του πληθωρισμού και από
ένα Σύμφωνο Σταθερότητας το οποίο περιορίζει τον ρόλο των δημοσιονομικών
δαπανών ως μέτρο τόνωσης της οικονομίας. Η πρόκληση θα είναι η αναθεώρηση
αυτών των περιορισμών. Η προοπτική διατηρήσιμης μακροπρόθεσμης ανάπτυξης και
κοινωνικής δικαιοσύνης απαιτεί οι νέοι θεσμοί της Ευρώπης να αποκτήσουν τη
δέουσα ευελιξία και την πρόθεση να επανακαθορίσουν τους ρόλους τους, καθώς
αντιμετωπίζουν νέα προβλήματα.

(c) Project Syndicate, Ιούλιος 2002