Ο Τουμάι ζούσε πριν από 7 εκ. χρόνια

Είχε φαρδύ μέτωπο και πεπλατυσμένο πρόσωπο. Είχε το μέγεθος ενός σύγχρονου
κοινού χιμπαντζή και ανάλογο κρανιακό όγκο, αλλά μικρά δόντια, όπως εκείνα των
ανθρωποειδών. Περπατούσε στα δυο του πόδια. Πριν από έξι με επτά εκατομμύρια
χρόνια.

Το κρανίο, που ανακάλυψε μια ομάδα Γάλλων παλαιοντολόγων με επικεφαλής τον
Μισέλ Μπρινέ, σε μία έρημο του Τσαντ, στην αφρικανική ήπειρο, είναι το
παλαιότερο απολίθωμα που έχει βρεθεί ποτέ. Και το πιο εντυπωσιακό απολίθωμα
που έχει βρεθεί εδώ και δεκαετίες. Διότι η ηλικία του, τα χαρακτηριστικά του
και η τοποθεσία όπου εντοπίστηκε θέτουν σε αμφισβήτηση πολλά «δεδομένα» γύρω
από την εξέλιξη των προγόνων μας.

Ελπίδα ζωής

Το κρανίο ανακαλύφθηκε στην πραγματικότητα πριν από έναν χρόνο, τον Ιούλιο του
2001. Κρατήθηκε όμως, μέχρι χθες, μακριά από τη δημοσιότητα. «Βαφτίστηκε» από
τους επιστήμονες, όπως αποκαλύπτει και η επιθεώρηση «Nature» στο σημερινό της
τεύχος, Τουμάι – στην αφρικανική διάλεκτο Γκοράν, σημαίνει «ελπίδα ζωής».
Ανήκει σε ένα είδος που ουδέποτε είχε απαντηθεί – ονομάστηκε Sahelantropus
tchadensis. Και είναι ένα εκατομμύριο χρόνια παλαιότερο από το πιο παλαιό
απολίθωμα ανθρωποειδούς που έχει εντοπιστεί ποτέ. «Πρόκειται για ένα
σημαντικότατο εύρημα», δήλωσε ο Νταν Λίμπερμαν, καθηγητής Ανθρωπολογίας στο
Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. «Στην πραγματικότητα, θα χρειαστεί να περάσουν
πολλά χρόνια μέχρι να καταλάβουμε πόσο σημαντικό είναι». Και αυτό διότι ο
Τουμάι υποχρεώνει τους επιστήμονες να αναθεωρήσουν την ιστορία της ανθρώπινης
εξέλιξης από διάφορες πλευρές.

Χιμπαντζής και άνθρωπος

Κατ’ αρχήν, ο Τουμάι φαίνεται να έζησε σε μία πολύ κρίσιμη περίοδο, τότε που η
ανθρώπινη γενεαλογία διαχωρίστηκε από τους ανθρωποειδείς πιθήκους. Βάσει των
γενετικών στοιχείων που είχαν στα χέρια τους, οι επιστήμονες εκτιμούσαν ότι ο
διαχωρισμός αυτός συνέβη πριν από 5 με 7 εκατομμύρια χρόνια. Η εμφάνιση του
Τουμάι, ωστόσο, μπορεί να «ωθήσει» αυτή την ημερομηνία προς τα πίσω. «Δεν
περιμέναμε να βρούμε κάτι τέτοιο», δήλωσε ο Μπέρναρντ Γουντ, από το
Πανεπιστήμιo Τζορτζ Ουάσινγκτον. «Αν κοιτάξεις το κρανίο από πίσω, μοιάζει με
χιμπαντζή. Αν το κοιτάξεις από μπροστά, μοιάζει με απολίθωμα ανθρωποειδούς
ηλικίας, το πολύ, δύο εκατομμυρίων ετών».

Ο Αυστραλοπίθηκος

Στην πραγματικότητα, όπως επισημαίνει και ο Λίμπερμαν, το πρόσωπο του Τουμάι
«είναι πολύ πιο σύγχρονο από εκείνο του Αυστραλοπίθηκου και αυτό πραγματικά με
εκπλήσσει». Ποιος είναι ο Αυστραλοπίθηκος; Μα η διάσημη Λούσι, ο ηλικίας
τριάμισι εκατομμυρίων ετών γυναικείος σκελετός, στο μέγεθος ενός μικρού
χιμπαντζή, που ανακαλύφθηκε στην Αιθιοπία το 1975. Το κρανίο της υποδήλωνε μία
μετάβαση από τον πίθηκο στον άνθρωπο. Τα χαρακτηριστικά των ποδιών και των
αστραγάλων της έδειχναν ότι περπατούσε στα δύο πόδια.

Η τάφρος

Η ανακάλυψη του Τουμάι, όμως, θέτει σε αμφισβήτηση και μία άλλη επιστημονική
θεωρία που θέλει τους προγόνους του ανθρώπου να εξελίχθηκαν στην ανατολική
πλευρά της Αφρικανικής Τεκτονικής Τάφρου, και τους πιθήκους να εξελίχθηκαν στα
δυτικά.

Η απομονωμένη αυτή τάφρος σχηματίστηκε πριν από οκτώ εκατομμύρια χρόνια. Στα
ανατολικά της, το κλίμα έγινε πιο ξηρό, και τα δάση μετατράπηκαν σε σαβάνα. Με
τα λιγοστά δένδρα που απέμειναν, οι επιστήμονες πιστεύουν ότι οι πρόγονοι του
ανθρώπου δεν είχαν άλλη επιλογή εκτός από το να αρχίσουν να περπατούν στα δύο
τους πόδια, ώστε να βλέπουν πάνω από τα χορτάρια. Δυτικά της τάφρου, η
βλάστηση παρέμεινε πλούσια. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι οι πίθηκοι
παρέμειναν, εκεί, στα δένδρα, και δεν κατάφεραν να εξελιχθούν. Ο Τουμάι, όμως,
έζησε, σύμφωνα με τους ειδικούς, σε ένα περιβάλλον με νερό, πλούσιο σε χλωρίδα
και πανίδα – κροκόδειλους, φίδια και χελώνες. Όπως δήλωσε λοιπόν ο Αμερικανός
παλαιοντολόγος Τιμ Γουάιτ, η ανακάλυψή του ισοδυναμεί με «ένα παράθυρο που
άνοιξε ξαφνικά στο (συγκεχυμένο) παρελθόν μας».