ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το αγοραίο ιδεώδες της εκπαίδευσης

«Να αναγνωρισθούν οι ανάγκες της οικονομίας, ως καθοριστικός
παράγων για τη διαμόρφωση των εκπαιδευτικών υπηρεσιών»

(ΣΕΒ, Η Πρόσκληση της απασχόλησης, 28 Φεβρουαρίου 2001)

Κύριο σημείο τομής τόσο της Διακήρυξης της Μπολόνιας όσο και της Συνόδου της
Πράγας είναι η άμεση και χωρίς παρεκκλίσεις προσαρμογή της Ανώτατης
Εκπαίδευσης στις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας, η οποία επιβάλλει τη
γρήγορη και μαζική χορήγηση πρακτικών και άμεσα αναλώσιμων επαγγελματικών
εφοδίων, με παράλληλη δραστική μείωση του κόστους των ευρωπαϊκών
πανεπιστημιακών σπουδών μέσω της υιοθέτησης των δύο κύκλων σπουδών.

Με διπλωματικά ευέλικτη γλώσσα διατυπώνονται ως αδήριτες αναγκαιότητες οι
καθαρά οικονομικές επιλογές που διαμορφώνουν μία ενιαία πολιτική για την
Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Για τον μη γνώστη των γλωσσικών κωδίκων, του ειδικού
λεξιλογίου και του γενικότερου πνεύματος στα οποία συντάσσονται πλέον τα
επίσημα κείμενα για την εκπαίδευση, ελληνικά και ξένα, η διακήρυξη της
Μπολόνιας και της Πράγας θα μπορούσε να εκληφθεί ως ένα εγχειρίδιο
μάρκετινγκ για μαθητευόμενους πωλητές.

Οι λέξεις-κλειδιά «ανταγωνιστικότητα», «κινητικότητα» και
«απασχολησιμότητα» είναι η ουσία που αποκαλύπτει τους πραγματικούς
στόχους. Οι αλλαγές στα εκπαιδευτικά συστήματα πρέπει να εναρμονιστούν με
τις γενικότερες αναδιαρθρώσεις που προωθεί η Ε.Ε., με τις αλλαγές στις
εργασιακές σχέσεις και τις ανάγκες του μεγάλου κεφαλαίου ώστε να παράγεται
μαζικά ένα ευέλικτο, μισοειδικευμένο εργατικό δυναμικό και μια ελίτ
επιστημόνων στην υπηρεσία της καπιταλιστικής παραγωγής και της σημερινής φάσης
ανάπτυξής της.

Αυτό συνάγεται άμεσα από την υιοθέτηση ενός συστήματος σπουδών που θα
στηρίζεται βασικά σε δύο κύκλους σπουδών, έναν προπτυχιακό και έναν
μεταπτυχιακό. Αυτή η κατεύθυνση σημαίνει ότι ο «τίτλος» του «πρώτου κύκλου
σπουδών», που θα έχει άμεση αναφορά στην αγορά εργασίας, δεν θα έχει καμιά
απολύτως σχέση με τα πανεπιστημιακά πτυχία που όλοι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα.
Σημαίνει ότι τα Πανεπιστήμια θα βγάζουν μαζικά αποφοίτους χωρίς ολοκληρωμένες
επιστημονικές γνώσεις, που θα έχουν απλά μια αρχική κατάρτιση. Χωρίς
ολοκληρωμένες επιστημονικές γνώσεις δεν θα έχουν φυσικά και τα αντίστοιχα
επαγγελματικά δικαιώματα που αρκετοί επιστημονικοί κλάδοι έχουν κατοχυρώσει
μέχρι σήμερα. Δηλαδή, θα αποτελούν μια στρατιά «απασχολήσιμων», «ευέλικτων»
και χωρίς δικαιώματα νέων που η «θεά-αγορά» θα έχει στη διάθεσή της για να
αξιοποιεί σύμφωνα με τις ανάγκες της.

Η βασική αιτία αυτής της αναδιάρθρωσης βρίσκεται στο γεγονός ότι η τεράστια
αύξηση της συγκέντρωσης και της συγκεντροποίησης του κεφαλαίου, καθώς και το
βάθεμα της ευρωπαϊκής ενοποίησης, δίνει τη δυνατότητα στο κεφάλαιο να
οργανώνει την παραγωγή με πολύ λιγότερο υψηλά ειδικευμένο – επιστημονικό
δυναμικό. Ταυτόχρονα τα σύγχρονα μέσα παραγωγής, έχοντας ενσωματώσει το
τυποποιημένο κομμάτι της διανοητικής εργασίας, διευκολύνουν ακόμη περισσότερο
την ελάττωση του επιστημονικού δυναμικού και την αναπλήρωσή του από ένα μαζικό
στρώμα χειριστών της νέας τεχνολογίας.

Η επιβίωση των Πανεπιστημίων και ο βαθμός κρατικής επιχορήγησής τους συνδέεται
σταδιακά με την ικανότητά τους να προσελκύουν πελάτες – φοιτητές (υποσχόμενα
καλή επαγγελματική σταδιοδρομία), καθώς και κάθε λογής χρηματοδότες. Έτσι στη
θέση του ώς σήμερα, κατ’ όνομα βεβαίως, «κοινωνικού» τους ρόλου μπαίνει η
πλήρης υποταγή στις απαιτήσεις και τα συμφέροντα των χρηματοδοτών τους. Με
λίγα λόγια, τα Πανεπιστήμια εξωθούνται να συμπεριφερθούν όλο και
περισσότερο σαν κεφαλαιοκρατικές επιχειρήσεις που, με
θεμιτά και αθέμιτα μέσα, εις βάρος των κοινωνικών αναγκών, της
επιστήμης και του επίπεδου των σπουδών, εντοπίζουν όλο το ενδιαφέρον
τους στο πώς θα εξασφαλίσουν μεγαλύτερα έσοδα.

Το βασικό εργαλείο για την επιβολή αυτής της πολιτικής είναι η αξιολόγηση
και η σύνδεσή της με τη χρηματοδότηση. Κριτήριο της ποιότητας των
Πανεπιστημίων και των πανεπιστημιακών σπουδών παύει να αποτελεί το περιεχόμενο
των προγραμμάτων σπουδών, η υποδομή και η όλη επιστημονική
δραστηριότητά τους και γίνεται η ανταπόκρισή τους στις ανάγκες της
«αγοράς», στη βάση των υποδείξεων των εργοδοτών. Ανταπόκριση που
επιχειρείται να ταυτιστεί μάλιστα με τις ανάγκες των φοιτητών – πελατών,
με το απατηλό επιχείρημα ότι θα τους εξασφαλίσει άμεσα δουλειά.
Αποκαλυπτικός ως προς αυτό είναι ο Guy Haug, ο διευθύνων σύμβουλος της Ένωσης
Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων και αρχιτέκτονας της Διακήρυξης της Μπολόνιας, ο
οποίος σε συνέντευξή του δηλώνει ότι: «η ποιότητα σχετίζεται με την
ανταπόκριση που έχουν οι σπουδές στον πραγματικό κόσμο και το ποσοστό των
φοιτητών που καταφέρνουν να μορφωθούν, έτσι ώστε να υπάρχει
ανταπόκριση στην αγορά εργασίας. Τελικά, η
ποιότητα πρέπει να αποτιμάται με αυτό που οι φοιτητές χρειάζονται και
επιθυμούν και όχι με γνώμονα κάποια αφηρημένη έννοια ακαδημαϊκής
γνώσης».