Παρίσι τότε, Αθήνα σήμερα

Ο Ντε Γκωλ είχε δώσει σαφή εντολή να μην αιματοκυλιστεί η εξέγερση του Μάη
του ’68, με το επιχείρημα ότι «αυτή είναι η αυριανή ηγεσία!». Αν κάνουμε μια
αναγωγή στην ελληνική πραγματικότητα, θα βρεθούμε μπροστά σε ένα παράδοξο:

Γαλλία, Μάης ’68. Στην ατμόσφαιρα των Παριζιάνων διαδηλωτών αναζητεί η ΕΛ.ΑΣ. τον μίτο της Αριάδνης για τον εγκέφαλο της 17Ν. Οι τότε φοιτητές όμως λένε ότι η «περιγραφή» ταιριάζει σε εκατό από αυτούς ή σε κανέναν…

Η γενιά των τότε Ελλήνων φοιτητών είναι στην εξουσία σήμερα, αλλά είναι και
στη γωνία αφού οι έρευνες αναζητούν στους κόλπους της τον ηγέτη της 17
Νοέμβρη, τον «άνθρωπο από το Παρίσι». Η φαντασία μας (περι)πλανάται ανάμεσα
στο ελευθεριάζον κλίμα του Παρισιού του τέλους της δεκαετίας του ’60 και στο
όλο καχυποψία κλίμα της Αθήνας του 2002.

Ποιοι ήταν στο Παρίσι τότε; Πώς ζούσαν; Τι δράση ανέπτυσσαν; Τα σενάρια δίνουν
και παίρνουν. Διότι «το Παρίσι της εποχής εκείνης προσφέρεται για
κουτσομπολίστικη εκμετάλλευση», μας έλεγε χθες ένας άνθρωπος που ζούσε τότε
στη γαλλική πρωτεύουσα και που έχει και ο ίδιος δει το όνομά του στις λίστες
υπόπτων στις εφημερίδες. Πράγματι, το Παρίσι τότε συνδύαζε το κλίμα του Μάη
του ’68 και τη διάθεση των Ελλήνων φοιτητών να αντιταχθούν στη Χούντα. «Όλοι
οι δημοκρατικοί φοιτητές της εποχής εμπλέκονταν, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο,
σε οργανώσεις που δεν απέκλειαν, ακόμη και καταστατικά, την ένοπλη βία ­ η
αριστερή διανόηση ήταν μπλεγμένη σε τέτοιες διαδικασίες», μας έλεγε η ίδια
πηγή. Αλλά αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει τίποτα. Αντίθετα, «αυξάνει τη σύγχυση».
Διότι εδώ μιλάμε για οργανώσεις όλου του αριστερού φάσματος. Από τα δύο
κομμουνιστικά κόμματα, το ΠΑΚ και τη Δημοκρατική Άμυνα, μέχρι το πλήθος των
οργανώσεων της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς.

Όλα ήταν ρευστά

«Μέσα σε τέσσερα-πέντε χρόνια όλοι είχαν διαγράψει όλους και όλοι, κατά
καιρούς, είχαν διαφωνήσει οξύτατα με όλους. Όλα ήταν ρευστά και όλα άλλαζαν
συνεχώς». Βέβαια, αντιστασιακά δίκτυα υπήρχαν και σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις –
και όχι μόνο. Στη Ρώμη, στο Βερολίνο, σε πόλεις της Σουηδίας, αλλά και στις
ΗΠΑ. Και υπήρχαν δίαυλοι που τις συνέδεαν με αντιστασιακούς που δρούσαν – και
χρησιμοποιούσαν βία στη μάχη τους εναντίον του δικτατορικού καθεστώτος – στην
Ελλάδα. Αλλά το Παρίσι είναι ελκυστικότερο, όχι μόνο λόγω της περίφημης
προκήρυξης που, μέσω Σαρτρ, δόθηκε στη «Λιμπερασιόν». Διότι το συμβάν αυτό
έλαβε χώρα αρκετά αργότερα. Την κρίσιμη περίοδο, των πρώτων χρόνων της
Χούντας, οι περισσότεροι φοιτητές στο Παρίσι ήταν αντιθεσμικοί. Μαοϊκοί,
τροτσκιστές, καταστασιακοί (φίλοι των απόψεων του Γκι Ντεμπόρ). «Συμμετείχαν
μεν σε οργανώσεις που άφηναν ανοιχτό το ενδεχόμενο βίας, στην πραγματικότητα
όμως έγιναν πολύ λιγότερες πράξεις βίας από όσες προγραμματίζονταν».

Τα γκρουπούσκουλα

Όπως μας ελέχθη χαρακτηριστικά, «η ιστορία αυτών των γκρουπούσκουλων δεν
μπορεί να γραφεί ποτέ. Δεν τηρούσαν, βέβαια, πρακτικά και οι δυνατότητες της
μνήμης έχουν τα όριά τους». Να που το είδαμε και αυτό. Άνθρωποι που σήμερα
είναι μέλη της πνευματικής μας ελίτ, πολιτικοί, καθηγητές πανεπιστημίου,
άνθρωποι του εκδοτικού και του καλλιτεχνικού χώρου, να προσπαθούν να σκαλίσουν
τη μνήμη τους για να θυμηθούν ποιοι μπαινόβγαιναν στις τότε οργανώσεις και αν
ήταν, με τα σημερινά μέτρα, ύποπτοι. «Μέμφομαι τον εαυτό μου διότι και εγώ
μπαίνω σε αυτή τη διαδικασία, ως άλλος Σέρλοκ Χολμς», μας έλεγε ο ίδιος
άνθρωπος. Κάποιοι, βέβαια, το κάνουν διότι τους ζητήθηκε στις περίφημες
«φιλικές συζητήσεις».

Το χειρότερο είναι ότι «ουδείς μιλάει για πραγματικά περιστατικά». Και ότι «εκ
των υστέρων όλα ερμηνεύονται σαν να υπήρχε σχέδιο». Μια τουριστική επίσκεψη,
για παράδειγμα, σε αραβική χώρα τότε, σήμερα θεωρείται εκ προοιμίου ύποπτη.

Με τον Μάη του ’68

Μέσα σε αυτό το κλίμα, τείνουμε να ξεχάσουμε κάτι βασικό: ότι αν για τη Γαλλία
ο Μάης του ’68 ήταν ένας αγώνας αντιεξουσιαστικός, για τα μέλη των ελληνικών
αντιστασιακών οργανώσεων στο Παρίσι το βασικό ζητούμενο ήταν η αποκατάσταση
της Δημοκρατίας στην Ελλάδα. Το αν προέκυψε ή όχι και η 17 Νοέμβρη στον ίδιο
χώρο, είναι (όπως λένε οι ίδιοι, παρά τις ανακοινώσεις της ΕΛ.ΑΣ.) προς το
παρόν παραφιλολογία που «εξάπτει νοσηρές φαντασίες». Διότι τα συνθετικά προφίλ
που δίνονται με βάση την ηλικία, τα χαρακτηριστικά κ.λπ. «θα μπορούσαν να
ταιριάζουν σε 100 άτομα και σε κανέναν». Γι’ αυτό λοιπόν είδαμε χθες να
δημοσιεύεται σε εφημερίδα η φωτογραφία γνωστού λογοτέχνη με την απαραίτητη
λεζάντα ότι είναι απαράδεκτη η φημολογία σχετικά με τον ρόλο του στην
τρομοκρατία. Διότι συγκεντρώνει μεν πολλά από τα χαρακτηριστικά του προφίλ του
«εγκεφάλου» της 17 Νοέμβρη, όμως είναι παντρεμένος κ.λπ. κ.λπ. Ίσως και γιατί
η συγγραφή δημοσιογραφικού μυθιστορήματος, χωρίς στοιχεία, είναι καλό να έχει
ως πρωταγωνιστή έναν μυθιστοριογράφο. Ο ίδιος λογοτέχνης, σε συνέντευξη που
μας είχε παραχωρήσει άλλοτε για τον Μάη του ’68, είχε πει, κατά κάποιο τρόπο,
προφητικά: «Εκείνο στο οποίο συμφωνούν οι σοβαροί αναλυτές είναι ότι ο Μάης
του ’68 αποτέλεσε τον προάγγελο της μετατροπής της πολιτικής σε θέαμα». Και
αυτής της πολιτικής-θεάματος είναι σήμερα και ο ίδιος θύμα.

Αν υποθέσουμε ότι το σημερινό δράμα ξεκίνησε στο Παρίσι, ένα πράγμα είναι
βέβαιο. Πως η τελευταία πράξη του – που θα μπορούσε να είναι και η τελευταία
μαχαιριά στο πλαίσιο των τότε «οξύτατων διαφωνιών», γιατί να μη συμβάλουμε και
εμείς στη συγγραφή του μυθιστορήματος; – παίζεται στο φαντασιακό των σημερινών
Ελλήνων, που διατηρεί στη μνήμη του ένα Παρίσι που δεν υπάρχει πια.