«Η Τουρκία βρίσκεται σε δύσκολη στιγμή»

Η Τουρκία συζητεί εναγωνίως την ενταξιακή πορεία της στη Ευρωπαϊκή Ένωση
(Ε.Ε.). Η συζήτηση διεξάγεται στο επίπεδο των αρχηγών των έξι κομμάτων
συμπολίτευσης και αντιπολίτευσης. Πρόκειται για συζήτηση μεταξύ κωφών, οι
οποίοι αφού μετήλθαν όλα τα φλέγοντα εσωτερικά ζητήματα, παίζουν τώρα το
παιχνίδι της διεκδίκησης της εξουσίας (που είναι επίκαιρο λόγω της ασθένειας
του πρωθυπουργού Ετζεβίτ) πάνω στα «εθνικά θέματα». Στον χώρο της πολιτικής
ανάλυσης, από την άλλη πλευρά, ακούγονται νηφάλιες φωνές, με όλο και
μεγαλύτερη ένταση. Μία από αυτές είναι η φωνή του Γιαλίμ Εράλπ, ο οποίος
αποχώρησε πριν από δύο χρόνια από το διπλωματικό σώμα, ύστερα από καριέρα
τριάντα οκτώ ετών. Ο Εράλπ γνωρίζει τα θέματα εξωτερικής πολιτικής της
Τουρκίας όσο λίγοι, και προτείνει λύσεις.

Ο Χαβιέ Σολάνα, υπεύθυνος Εξωτερικών Υποθέσεων της Ε.Ε., σε θερμό εναγκαλισμό με τον Ισμαήλ Τζεμ, υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας. Ο Γιαλίμ Εράλπ (κάτω) πιστεύει οτι η Ευρώπη πρέπει να φερθεί με επιείκεια στη χώρα του η οποία έχει ιδιαιτερότητες

«Η ένταξη στην Ε.Ε. μιας διαιρεμένης Κύπρου θα επηρεάσει κατ’ ανάγκην τις
ελληνο-τουρκικές σχέσεις, τις σχέσεις στο νησί και τις σχέσεις Ε.Ε.-Τουρκίας.
Δεν νομίζω ότι η Τουρκία θα προσαρτήσει τη Βόρεια Κύπρο, μάλλον θα την
καταστήσει προτεκτοράτο. Υπάρχει, όμως, λύση», λέει ο Εράλπ. Ποια;

«Να δεχθεί ο Ντενκτάς την απόφαση 649 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων
Εθνών (12.3.1990), που προβλέπει τη δημιουργία διζωνικού, δικοινοτικού
ομόσπονδου κράτους και οι Ελληνοκύπριοι να δεχθούν να συγχρονιστεί η ισχύς της
ελευθερίας εγκατάστασης και περιουσίας με την ημερομηνία ένταξης στην Ε.Ε. της
Τουρκίας. Ο Ντενκτάς έχει έναν φόβο που δεν μπορούμε να πούμε ότι είναι
αδικαιολόγητος: φοβάται ότι η δική του ομόσπονδη περιοχή θα εξαφανιστεί,
εξαγοραζόμενη από Ελληνοκύπριους και η Τουρκία δεν θα μπορέσει να μπει ποτέ
στην Ε.Ε. Λαμβάνοντας υπόψη τη δήλωση Πρόντι, ότι στην περίπτωση της Κύπρου θα
μπορούσε να υπάρξει παρέκκλιση από τους κανόνες την ημέρα που η Τουρκία θα
ενταχθεί στην Ε.Ε. να μην έχει μείνει στο νησί ούτε ένας Τούρκος στρατιώτης
ούτε να ισχύουν οι παρεκκλίσεις. Βρίσκω αυτήν τη λύση έντιμη και πιστεύω ότι
συντελεί στην επίτευξη συμβιβασμού.

Η απόφαση 649, όμως, ήταν επιτυχία της Τουρκίας όταν ελήφθη. «Πράγματι, η
απόφαση αυτή ανταποκρινόταν στις επιθυμίες της Τουρκίας», διευκρινίζει ο
Εράλπ. «Το 1997, όμως, μετά τη Σύνοδο Κορυφής του Λουξεμβούργου, όπου είχε
γίνει δεκτή ως υποψήφιο μέλος η Κύπρος, αλλά όχι η Τουρκία, η Άγκυρα είχε
αντιδράσει, αλλάζοντας τη θέση της. Νομίζω, εφόσον η Τουρκία είναι υποψήφιο
μέλος τώρα, μπορεί να επιστρέψει στην αρχική της θέση. Η Τουρκία φοβάται ότι η
Ε.Ε. θα της γυρίσει την πλάτη αν ενταχθεί πριν από εκείνη, ολόκληρη ή
διαιρεμένη, η Κύπρος».

Καλυμμένες απειλές. Κανένα ξεκάθαρο μήνυμα όμως δεν φθάνει από την
Άγκυρα. Αντιθέτως, φθάνουν καλυμμένες απειλές. «Η Ιστορία έχει “συλλάβει” την
Τουρκία σε μια πολύ δύσκολη στιγμή», λέει ο Εράλπ. «Δεν έχει ούτε πολιτική
συνοχή ούτε ηγέτη (δεν εννοώ τον Ετζεβίτ, εννοώ έναν ισχυρό ηγέτη). Θα ήταν
λάθος να αντιλαμβάνεται η Ελλάδα τα λεγόμενα ως απειλές».

Πώς πρέπει να αντιλαμβάνεται η Ελλάδα τα λεγόμενα, αλλά και τις κινήσεις. Τις
παραβιάσεις του εναέριου χώρου, λόγου χάριν; «Στο θέμα του Κυπριακού», λέει ο
πρέσβης, «η Τουρκία εννοεί πως στην περίπτωση ένταξης μόνο της ελληνοκυπριακής
πλευράς, η Κύπρος θα παραμείνει διαιρεμένη. Για τις παραβιάσεις θα είχα να σας
πω αυτό που έχει πει ο πρώην γραμματέας του ΝΑΤΟ Τζόζεφ Λουνς: “Οι πιλότοι,
όση προσοχή κι αν επιδείξουν, δεν είναι δυνατόν να μην κάνουν παραβίαση στο
Αιγαίο”. Η πραγματικότητα είναι ότι με την απογείωση – δεν έχουμε να κάνουμε
με ελικόπτερα! – έχει ήδη παραβιαστεί ο εναέριος χώρος και στις δύο πλευρές. Η
διπλωματία μπορεί να βρει λύση και στο σημείο αυτό».

Και το βάρος του Στρατού στην πολιτική ζωή; «Αν οι πολιτικοί αποφάσιζαν και
έλεγαν “προχωρούμε στην ενταξιακή πορεία, καταργούμε τη θανατική ποινή”, είμαι
βέβαιος ότι ο Στρατός δεν θα έβγαζε άχνα. Οι πολιτικοί θέτουν το δίλημμα “Ε.Ε.
ή Οτζαλάν”. Ο Οτζαλάν θα κάνει από τη φυλακή ό,τι δεν μπόρεσε να κάνει με την
τρομοκρατία. Αυτό είναι πολιτική βλακεία».

Αν αυτή είναι μια σύντομη στιγμή μέσα στην Ιστορία, πώς, ξεκινώντας από αυτήν,
βλέπει το μέλλον της Τουρκίας; «Τα σενάρια είναι δύο: είτε θα συνεχιστεί η
πολιτική βλακεία, η Τουρκία θα κλειστεί στον εαυτό της, θα μείνει έξω από την
Ευρώπη ή θα βάλει μυαλό την ύστατη ώρα και θα πράξει το σωστό και στο θέμα της
Κύπρου και στο θέμα των κριτηρίων της Κοπεγχάγης».

Το «άνοιγμα». Το 1996, ο πρωθυπουργός, τότε, Μεσούτ Γιλμάζ είχε πει ότι
«μπορούμε να προσφύγουμε στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης αν δεν μπορέσουμε να
λύσουμε τα προβλήματά μας με τον διάλογο», κάνοντας ένα άνοιγμα προς την
Ελλάδα. Γιατί δεν προχώρησε το άνοιγμα αυτό; «Βρίσκομαι πίσω από το άνοιγμα
αυτό, ήμουν τότε σύμβουλος του Γιλμάζ. Δεν προχώρησε γιατί το ΠΑΣΟΚ
ετοιμαζόταν να κάνει το συνέδριό του και όταν το συνέδριο έγινε ο Γιλμάζ δεν
ήταν πια πρωθυπουργός». Μπορεί να επαναληφθεί αυτό; «Αν δεν είναι αυτό που
γίνεται τώρα, θα δυσκολευόμουν να καταλάβω τι γίνεται σήμερα στις
ελληνοτουρκικές σχέσεις».

Η Τουρκία λέει ότι «έχει ιδιαιτερότητες και η Ε.Ε. πρέπει να της φερθεί με
επιείκεια». Τι ακριβώς ζητάει; «Με πληγώνει αυτό, είναι σαν να ζητάς να σου
βάλουν “εύκολες ερωτήσεις” γιατί είσαι αδύνατος μαθητής. Ελπίζω να πληγώνεται
και η αξιοπρέπεια των συμπατριωτών μου. Νομίζω παρόλα αυτά, ότι εννοούν το
εξής: ζητούν να δοθεί στην Τουρκία χρόνος, υπό όρους φυσικά. Να πουν δηλαδή,
προχωρήστε στην εκπλήρωση των κριτηρίων της Κοπεγχάγης, προχωρήστε στο
Κυπριακό και θα ξεκινήσουμε διαπραγματεύσεις μαζί σας – παράδειγμα – τον
Μάρτιο του 2003. Μπορεί να το κάνει η Ευρώπη αυτό, ακόμη και στη Διάσκεψη της
Σεβίλλης, αν θέλει πράγματι να εντάξει στους κόλπους της κάποια στιγμή την
Τουρκία. Η Τουρκία θα χαλαρώσει τότε. Αυτό πρέπει να καταλάβει η Ε.Ε.». Τι
πρέπει να καταλάβει η Ελλάδα; «Η Ελλάδα μπορεί να κινητοποιήσει την Ε.Ε. προς
αυτή την κατεύθυνση. Μπορεί να βοηθήσει να απαλειφθεί ο φόβος της Τουρκίας». Η
Τουρκία, τι πρέπει να καταλάβει; «Όταν δεν θα έχει τον φόβο ότι μπορεί η Ε.Ε.
να της γυρίσει την πλάτη, η Τουρκία πρέπει να συμβάλει αμέριστα στο δικό της
κομμάτι για τη λύση των διμερών προβλημάτων».

Πρόξενος στην Κομοτηνή

Ο Γιαλίμ Εράλπ γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1939. Εισήλθε στο
διπλωματικό σώμα το 1962. Υπηρέτησε στην τουρκική μόνιμη αντιπροσωπεία στα
Ηνωμένα Έθνη και το ΝΑΤΟ, στις πρεσβείες της Ουάσιγκτον και του Νέου Δελχί.
Διετέλεσε εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών (1983-1987). Ως πρέσβης,
διετέλεσε σύμβουλος των πρωθυπουργών Μεσούτ Γιλμάζ (1991 και 1996) και Τανσού
Τσιλέρ (1993-1996). Αποχώρησε οικειοθελώς από το διπλωματικό σώμα μετά τη λήξη
της θητείας του ως πρέσβη στον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία
(ΟΑΣΕ) στη Βιέννη (1996-2000). Μεταξύ 1969-71 ήταν πρόξενος στην Κομοτηνή, την
οποία δεν έχει επισκεφθεί έκτοτε και «πολύ θα ήθελε να ξαναδεί».

Σήμερα, είναι σύμβουλος επί θεμάτων εξωτερικής πολιτικής και σχολιαστής στον
ειδησεογραφικό τηλεοπτικό σταθμό CNN-Turk και αρθρογραφεί σε διάφορες
εφημερίδες, κυρίως όμως στην «ηλεκτρονική» Haber-Turk.