Πακέτο μέτρων για το νέφος

Καμπανάκι για το νέφος, εν όψει των Ολυμπιακών Αγώνων στην Αθήνα το
καλοκαίρι του 2004, έχει χτυπήσει στις αρμόδιες υπηρεσίες.

Η αναμενόμενη αύξηση των μετακινήσεων στην πόλη κατά τουλάχιστον 550 χιλιάδες,
τα ερωτηματικά για το αν τελικά «θα αδειάσει ή όχι» η Αθήνα από τους μόνιμους
κατοίκους της τον Αύγουστο του 2004, μαζί με τη σημαντική ολιγωρία στην
προσπάθεια μείωσης των ρύπων, οδηγεί το ΥΠΕΧΩΔΕ στην εξαγγελία νέου «πακέτου
μέτρων».

Στο επίκεντρο των μέτρων που επεξεργάζονται οι αρμόδιοι και θα φέρει προς
συζήτηση άμεσα στο Υπουργικό Συμβούλιο η υπουργός ΠΕΧΩΔΕ κ. Βάσω Παπανδρέου,
είναι, σύμφωνα με πληροφορίες, τα Ι.Χ., η εξασφάλιση ευνοϊκών συνθηκών
κυκλοφορίας για τα μέσα μαζικής μεταφοράς και τα δίκυκλα ενώ εισηγήσεις έχουν
γίνει για περιοριστικά μέτρα στην κίνηση των λεγόμενων βαρέων οχημάτων
(φορτηγών πάνω από 16 τόνους). Όπως διαβεβαιώνουν πάντως από το ΥΠΕΧΩΔΕ, τα
όποια μέτρα θα έχουν ως στόχο τη βελτίωση των συνθηκών το 2004, αφού μετά τους
Ολυμπιακούς Αγώνες οι κυκλοφοριακές συνθήκες στην Αττική θα είναι διαφορετικές
εξαιτίας των έργων που τώρα είναι σε εξέλιξη.

Η υπουργός φέρεται να έχει επισημάνει στους συνεργάτες της πως τα μέτρα δεν θα
έχουν μακροπρόθεσμο χαρακτήρα, ενώ αποκλείει κάθε παρέμβαση, π.χ. διόδια στον
δακτύλιο, που θα δυσχεράνει ακόμα περισσότερο τις συνθήκες κίνησης στην Αθήνα
σήμερα.

Είκοσι πέντε χρόνια μετά την εμφάνισή του στον ουρανό της Αθήνας πάντως
εξακολουθεί να απασχολεί τις ελληνικές κυβερνήσεις. Οι νέοι χάρτες του νέφους
στην Αττική, όπως τονίζει στα «ΝΕΑ» ο καθ. Γιάννης Ζιώμας στο Τμήμα Χημικών
Μηχανικών του ΕΜΠ, δείχνουν σαφώς επέκτασή του ακόμα και στα «πράσινα» βόρεια
προάστια, τον Πειραιά (λόγω της κίνησης των πλοίων) και την Ανατολική Αττική.
Από τη Φιλοθέη και πάνω, στο Μαρούσι, το Χαλάνδρι, την Κηφισιά, τα Βριλήσσια,
αλλά και γύρω απο τον άξονα της Μεσογείων, την Αγία Παρασκευή και την Παιανία
εξαπλώνεται το όζον και τα οξείδια του αζώτου.

10 μύθοι και δύο αλήθειες

1. Υπάρχουν «καλοί» και «κακοί» ρύποι

ΜΥΘΟΣ. Όλοι οι ρύποι είναι επιβλαβείς. Απλώς, ορισμένοι επιδρούν
σωρευτικά. Άρα, όσο περισσότερο εκτίθεται κανείς, τόσο το χειρότερο. Τέτοιος
ρύπος είναι τα περίφημα pm10, τα αιωρούμενα σωματίδια, δηλαδή η σκόνη που
είναι πολύ «λεπτή» και δεν συγκρατείται από τους βλεννογόνους και τις
τριχούλες της μύτης. Με αποτέλεσμα να περνούν στο αναπνευστικό σύστημα και να
επικάθηνται σωρευτικά στους πνεύμονες.

2. Όσο πιο ψηλά, τόσο λιγότερο νέφος;

ΜΥΘΟΣ. Το όζον πλήττει κυρίως τα ρετιρέ και τα βόρεια προάστια! Είναι
ρύπος που έχει μεγαλύτερη συγκέντρωση όσο «απομακρύνεται» από το έδαφος. Όσοι
έχουν, για παράδειγμα, τα σπίτια τους επάνω σε λόφους και υψώματα (π.χ.
Λυκαβηττός, Τουρκοβούνια, Πεντέλη κ.λπ.) είναι περισσότερο εκτεθειμένοι στο
όζον απ’ ό,τι τα ισόγεια της Πατησίων. Η Πατησίων, βεβαίως, υποφέρει από
άλλους ρύπους.

3. Το μεγαλύτερο μερίδιο της ευθύνης για τη δημιουργία νέφους φέρουν μόνο
τα Ι.Χ.

ΜΥΘΟΣ. Για την παραγωγή των δύο οξειδίων του αζώτου το ίδιο μέρος
ευθύνης φέρουν και τα λεγόμενα βαρέα οχήματα, δηλαδή φορτηγά, λεωφορεία. Για
τους υδρογονάνθρακες το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης έχουν τα μικρά δίκυκλα,
κυρίως των 50 κ.εκ. Επειδή στην Ελλάδα δεν υπάρχουν περιορισμοί στις
προδιαγραφές, η Αθήνα ειδικά έχει μετατραπεί σε αποθήκη παλιών δικύκλων.

4. Τα παλαιάς τεχνολογίας οχήματα ρυπαίνουν

ΑΛΗΘΕΙΑ. Το 35% των Ι.Χ. που κυκλοφορούν σήμερα είναι συμβατικής
τεχνολογίας. Παρ’ όλα αυτά, ευθύνονται για την παραγωγή του 65% των ρύπων
(τους οποίους εκπέμπουν γενικά τα Ι.Χ.). Εδώ φαίνεται πως, τελικά, το μέτρο
της απόσυρσης είχε αποτέλεσμα. Αν θέλαμε με ένα μαγικό ραβδάκι αύριο να
μειώσουμε τους ρύπους κατά 20%, τότε θα έπρεπε να αποσυρθούν τα 600.000 Ι.Χ.
παλαιάς τεχνολογίας, ηλικίας άνω των 15 ετών. Αν υπολογιστεί μια μέση τιμή
απόσυρσης περίπου 300.000 δρχ. (1.000 ευρώ) τότε η απόσυρση θα κόστιζε περί τα
600 εκατ. ευρώ, δηλαδή περίπου 200 δισ. δραχμές. Το κονδύλι θα μπορούσε να
εξοικονομηθεί και με φοροαπαλλαγές και τα αποτελέσματα θα ήταν ορατά.

5. Τα σωματίδια pm10 είναι η καινούργια ρύπανση

ΜΥΘΟΣ. Πρόκειται για πολύ μικρά σωματίδια σκόνης, τα οποία πάντα
υπήρχαν στην ατμόσφαιρα και τα εισπνέαμε. Απλώς δεν συμπεριλαμβάνονταν στις
κατηγορίες ρύπων που μετρούσαν τα ειδικά μηχανήματα των υπηρεσιών του
υπουργείου Περιβάλλοντος. Η Ελλάδα, όμως, είναι υποχρεωμένη λόγω εναρμόνισης
με την κοινοτική νομοθεσία να μετράει πλέον και τα αιωρούμενα σωματίδια. Στη
Θεσσαλονίκη, πάντως, γίνονταν μετρήσεις των εν λόγω σωματιδίων από τον δήμο
εδώ και μία δεκαετία.

6. Τέσσερα χρόνια χωρίς έκτακτα μέτρα. Άρα, όλα καλά με το νέφος;

ΜΥΘΟΣ. Η λήψη έκτακτων μέτρων δημιουργεί μια μάλλον ψευδή εικόνα. Τα
έκτακτα μέτρα λαμβάνονται βάσει των μετρήσεων του σταθμού Πατησίων. Έναν δρόμο
από χρόνια κορεσμένο κυκλοφοριακά. Τοπικά, δηλαδή στην Πατησίων, πράγματι
μειώθηκαν τα οξείδια του αζώτου που οδηγούσαν σε λήψη έκτακτων μέτρων. Μην
ξεχνάμε όμως ότι η λήψη μέτρων συνδέεται και με τις καιρικές συνθήκες. Οι
καύσωνες το 1986 και το 1987, σε συνδυασμό με την κυκλοφορία χιλιάδων Ι.Χ.
παλαιάς τεχνολογίας, δημιούργησαν ασφυκτικές συνθήκες στην Αθήνα.

7. Η ποιότητα της ατμόσφαιρας είναι καλύτερη σήμερα από το ’80

ΜΥΘΟΣ. Το 1990 που ξεκίνησε η απόσυρση έφυγαν 200.000 Ι.Χ. παλαιάς
τεχνολογίας. Σύμφωνα με υπολογισμούς, ένα συμβατικό Ι.Χ. ρυπαίνει όσο 10
καταλυτικά. Πολύ σύντομα τα καταλυτικά Ι.Χ. έγιναν 2 εκατομμύρια. Σήμερα,
λοιπόν, οι συνθήκες είναι λίγο-πολύ ίδιες με της δεκαετίας του ’80! Και τότε η
μέση ηλικία των Ι.Χ. ήταν (όπως και σήμερα) 11,5 χρόνια.

8. Ένα καταλυτικό Ι.Χ. με πρόβλημα στον καταλύτη ρυπαίνει περισσότερο από
ένα συμβατικό

ΜΥΘΟΣ. Ακόμα και σε αυτή την περίπτωση, το καταλυτικό Ι.Χ. ρυπαίνει
λιγότερο.

9. Ο δακτύλιος μείωσε το νέφος

ΜΥΘΟΣ. Η εφαρμογή του μέτρου του δακτυλίου μακροπρόθεσμα δεν είχε
αποτέλεσμα, γιατί ο αριθμός των Ι.Χ. αυξήθηκε ανάλογα, ώστε να καλύπτονται οι
ανάγκες μετακίνησης. Έτσι, λοιπόν, περιβαλλοντικά δεν είχε ιδιαίτερη συμβολή.
Κυκλοφοριακά όμως επέφερε θετικά αποτελέσματα.

10. Οι αλλαγές στον στόλο των λεωφορείων μείωσαν τους ρύπους

ΜΥΘΟΣ. Όσο δεν βελτιώνονται οι κυκλοφοριακές συνθήκες στην πόλη και τα
λεωφορεία κινούνται αργά, δεν μπορεί να αποδώσει καρπούς η αλλαγή στον στόλο
με κινητήρες νέας τεχνολογίας. Οι λεωφορειόδρομοι καταστρατηγούνται, η ώρα
διέλευσης των λεωφορείων είναι αργή, η πυκνότητα των δρομολογίων χάνεται κι
όσο κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί τον χρόνο μετακίνησης με τα λεωφορεία και τα
τρόλεϊ, τόσο αυτά χάνουν την ελκυστικότητά τους. Τελικά, οι επιβάτες
επιστρέφουν στα Ι.Χ. με τα γνωστά αποτελέσματα.

11. Η ρύπανση «μετακομίζει»

ΑΛΗΘΕΙΑ. Μιλώντας για συγκεκριμένους ρύπους, μπορεί να πει κανείς ότι
έχουμε γεωγραφικές αλλαγές, ειδικά στο λεκανοπέδιο. Η ρύπανση από το κέντρο
μεταφέρθηκε και στην περιφέρεια της πρωτεύουσας και άλλαξε σύσταση. Οι ρύποι
ακολούθησαν τους κατοίκους στο λεκανοπέδιο και μετακόμισαν στα βόρεια και
ανατολικά της πόλης. Επίσης στον Πειραιά, που έχει και μία ακόμα ρυπογόνο
πηγή: τα πλοία.

12. Το πράσινο μειώνει τους ρύπους

ΜΥΘΟΣ. Τα φυτά παράγουν βιολογικούς υδρογονάνθρακες, οι οποίοι
μετατρέπονται σε όζον. Γι’ αυτό σε δασικές περιοχές υπάρχουν υψηλές τιμές
όζοντος. Όμως, το πράσινο βοηθάει στην τροποποίηση του κλίματος και,
γενικότερα, η φύση έχει την ικανότητα της περίφημης «αυτορύθμισης». Το
πρόβλημα δημιουργείται όταν υπάρχει «ολίγον» από φύση και πολλαπλάσια
οικιστική περιοχή.

* Με τη βοήθεια του αναπληρωτή καθηγητή Γιάννη Ζιώμα, στο τμήμα Χημικών
Μηχανικών τού ΕΜΠ