Διαστάσεις Το νέο παραπέτασμα

Με τον (πρώην) αντίπαλο μπορείς να συνάπτεις συμφωνίες όταν είναι πολύ
ισχυρός. Ή όταν είναι πολύ αδύναμος. Στην περίπτωση της Ρωσίας, συμβαίνει το
δεύτερο.

Στη Σιβηρία: ένα παιδί περιεργάζεται τα βιβλία που γλίτωσαν από τις πλημμύρες στην πόλη Λενσκ

Πριν από έναν αιώνα, ένα φάντασμα απειλούσε την Ευρώπη, την Τουρκία, τη Μέση
Ανατολή, καθώς και τη βρετανική Ινδία, την Κίνα και την Ιαπωνία: η ταχύτατη
δημογραφική αύξηση της τσαρικής Ρωσίας. Οι κάτοικοι της χώρας εκείνης είχαν
αυξηθεί από 57 εκατομμύρια το 1850 σε 111 εκατομμύρια το 1910. Σήμερα
συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: η Ρωσία συρρικνώνεται διαρκώς. Και η πορεία
αυτή δεν είναι αποτέλεσμα καταστολής, όπως συνέβη για παράδειγμα με τον
Τσένγκις Χαν ή τον Μάο, αλλά συνειδητή επιλογή του ρωσικού λαού.

Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, ο πληθυσμός της Ρωσίας φτάνει σήμερα τα 145
εκατομμύρια, αλλά μέχρι το 2050 θα έχει μειωθεί στα 104 εκατομμύρια. Ο
Αμερικανός δημογράφος Μάρεϊ Φέσμπαχ υπολογίζει ότι ο πληθυσμός της χώρας
μειώνεται κατά 750.000 ψυχές τον χρόνο. Η κυριότερη αιτία αυτού του φαινομένου
είναι η επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης, που οδηγεί τους άνδρες στον
αλκοολισμό και τις γυναίκες στη μοναξιά, στη μετανάστευση ή στην πορνεία. Και
η λύση δεν είναι καθόλου απλή. Κατά τον ιστορικό Πωλ Κέννεντυ, το μόνο που
μπορεί να κάνει ο πρόεδρος Πούτιν είναι να προωθήσει μια οικονομική ανάπτυξη η
οποία – θεωρητικά τουλάχιστον – θα ενθαρρύνει τους νεαρούς Ρώσους να
δημιουργήσουν οικογένεια.

Και ως προς αυτό, θα περάσει καιρός για να φανούν αποτελέσματα. Ένα άλλο μέτρο
όμως που έλαβε η κυβέρνηση υπό την πίεση της Gazprom, του ρωσικού μονοπωλίου
φυσικού αερίου, κάθε άλλο παρά συμβάλλει στην επίλυση του δημογραφικού
προβλήματος. Μεγάλες περιοχές της Σιβηρίας, με πλούσιο υπέδαφος, είναι πλέον
κλειστές για τους ξένους και κυρίως για τους μετανάστες από τις πρώην
σοβιετικές δημοκρατίες που αναζητούν εργασία. Το μέτρο ισχύει από τον
περασμένο Νοέμβριο για την πόλη Νορίλσκ, ένα σημαντικό μεταλλουργικό κέντρο
της Σιβηρίας, και επεκτάθηκε πρόσφατα σε όλη τη χερσόνησο Γιαμάλ, μια έκταση
κάπου 750.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Όπως είπε ο τοπικός κυβερνήτης, «μια
περιοχή από την οποία διέρχονται δεκάδες αγωγοί πετρελαίου και φυσικού αερίου
πρέπει να ελέγχει τη ροή των ξένων που φτάνουν στις πόλεις και στα χωριά
της»…

Πρόκειται ουσιαστικά για την ανατροπή μιας από τις κατακτήσεις της
περεστρόικας: της ελεύθερης μετακίνησης των ξένων στο ρωσικό έδαφος. Ένας
Αρμένιος καθηγητής από το Νορίλσκ κατήγγειλε ότι ύστερα από απαίτηση του
τοπικού εργοστασίου νικελίου έχει απαγορευτεί η είσοδος γιατρών στην περιοχή,
όπου ευδοκιμούν το AIDS και τα αφροδίσια νοσήματα. «Στη Ρωσία κτίζουν ένα νέο
σιδηρούν παραπέτασμα», λέει η Σβετλάνα Γκανούσκινα, διευθύντρια του κέντρου
Μετανάστευση και Δικαιώματα. Ένα παραπέτασμα, πίσω από το οποίο μια πρώην
αυτοκρατορία σιγά σιγά πεθαίνει.