Φρένο στον ρατσισμό με νόμο

Την αυστηρότερη ποινική αντιμετώπιση των εγκλημάτων με ρατσιστικό χαρακτήρα
σε σχέση με τα κοινά αδικήματα, προωθεί η κυβέρνηση με ειδικό νομοθέτημα με το
οποίο για πρώτη φορά στη χώρα μας ο ρατσισμός θα αντιμετωπίζεται ως αυτοτελές
αδίκημα.

Το αδίκημα του ρατσισμού τιμωρείται από όλες τις υπόλοιπες χώρες της Ε.Ε. και περιλαμβάνεται στη λίστα με τα 32 αδικήματα για τα οποία είναι υποχρεωτική η έκδοση κατηγορουμένων

Την κατάρτιση «αντιρατσιστικού» νομοσχεδίου, που λείπει από το ελληνικό
δίκαιο, έχει αναλάβει το υπουργείο Δικαιοσύνης και ήδη ο υπουργός κ. Φιλ.
Πετσάλνικος έχει συγκροτήσει ειδική νομοπαρασκευστική επιτροπή, ενώ το ζήτημα
έχει απασχολήσει και συναρμόδια υπουργεία, όπως το Δημόσιας Τάξης, το Παιδείας
και το υπουργείο Εργασίας.

Σε μία περίοδο που τα ζητήματα του ρατσισμού και της ξενοφοβίας κυριαρχούν
στην Ευρώπη και όλα τα μάτια είναι στραμμένα στο ποσοστό του Ζαν Μαρί Λεπέν
στον μεθαυριανό β’ γύρο των γαλλικών προεδρικών εκλογών για να διαπιστώσουν το
μέγεθος της ακροδεξιάς απειλής, το υπουργείο Δικαιοσύνης βρέθηκε αντιμέτωπο με
τα κενά στην ελληνική νομοθεσία για την ποινική αντιμετώπιση ρατσιστικών
εγκλημάτων. Γι’ αυτόν τον λόγο η κατάρτιση ειδικού νόμου κρίθηκε ως «αναγκαία»
και αναμένεται εντός του Μαΐου να έχει καθορισθεί το πλαίσιο στο οποίο θα
κινηθούν οι διατάξεις του.

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο νέος νόμος θα οδηγεί στο εδώλιο όσους καλλιεργούν
τον ρατσισμό και την ξενοφοβία «με τη δημόσια υποκίνηση βίας, μίσους και
φυλετικών ή άλλων διακρίσεων (θρησκευτικών, εθνικής καταγωγής, σεξουαλικής
ιδαιτερότητας κ.λπ.)», ενώ θα προβλέπονται και ποινικές ευθύνες για τους
υπαίτιους αντίστοιχων διακρίσεων σε χώρους εργασίας, στην εκπαίδευση, στην
παροχή υπηρεσιών κ.ά.

Παράλληλα, θεσπίζεται σύστημα προστασίας των θυμάτων (με αποζημιώσεις κ.λπ.),
βάσει και της κοινοτικής οδηγίας 2000/43/ΕΚ για την ίση μεταχείριση προσώπων
ασχέτως της φυλετικής ή εθνικής καταγωγής. Ακόμη θεσπίζεται η ευθύνη των
νομικών προσώπων (δημόσιες υπηρεσίες, Τράπεζες, Αστυνομικά Τμήματα, Δδήμοι,
Κκοινότητες κ.ά.) που εμπλέκονται στην τέλεση αδικημάτων ρατσισμού και
ξενοφοβίας.

Το «ρατσιστικό κίνητρο» Με τις βασικές διατάξεις του νέου
«αντιρατσιστικού» νόμου καθιερώνεται το «ρατσιστικό κίνητρο» ως γενικό
κριτήριο που θα λαμβάνεται υπόψη από το δικαστήριο κατά την επιμέτρηση της
ποινής ενός κατηγορουμένου. Στην πράξη αυτό συνεπάγεται ότι κάθε κοινό ποινικό
αδίκημα (από εξύβριση, απρόκλητη επίθεση και πρόκληση σωματικών βλαβών έως
ανθρωποκτονία) θα αντιμετωπίζεται αυστηρότερα από τη στιγμή που διαπράχθηκε
για ρατσιστικούς λόγους.

Όπως σημειώνουν στελέχη του υπουργείου Δικαιοσύνης, «η έννοια του ρατσιστικού
εγκλήματος παραμένει έως σήμερα ουσιαστικά άγνωστη για το ελληνικό δίκαιο,
αφού οι όποιες διατάξεις θεσπίστηκαν κατά το παρελθόν δεν εφαρμόστηκαν ποτέ».
Χαρακτηριστική είναι η τύχη του νόμου 927/79 που καθιερώνει ποινικές κυρώσεις
κατά φυλετικών και θρησκευτικών διακρίσεων και καθιστά μάλιστα και ποινικό
αδίκημα την προτροπή για την τέλεση σχετικών εγκλημάτων. Ωστόσο, ο νόμος αυτός
παρέμενε ανενεργός γιατί η ποινική δίωξη των δραστών μπορούσε να γίνει μόνο
ύστερα από έγκληση του θύματος. Και, βεβαίως, κανένα θύμα δεν είχε το θάρρος
να ζητήσει διώξεις. Για τον λόγο αυτό θεσπίστηκε πέρυσι το αυτεπάγγελτο της
δίωξης (με τον νόμο 2910/2001) από τις εισαγγελικές αρχές, αλλά όπως
επισημαίνουν πηγές του υπουργείου Δικαιοσύνης, οι διατάξεις του νόμου του ’79
δεν μπορούν να καλύψουν κάθε ζήτημα που ανακύπτει σήμερα με την εξάπλωση του
ρατσιστικού φαινομένου.

Επιπλέον, η χώρα μας είναι υποχρεωμένη, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να
αντιμετωπίζει ως αυτοτελές το αδίκημα του ρατσισμού και να ετοιμάσει σχετικό
νομοσχέδιο, ιδίως μετά τη θέσπιση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, το οποίο
προβλέπει την έκδοση κατηγορουμένων για ρατσιστική δράση. Το αδίκημα
τιμωρείται από όλες τις υπόλοιπες χώρες της Ε.Ε. και περιλαμβάνεται στη λίστα
με τα 32 αδικήματα για τα οποία είναι υποχρεωτική η έκδοση κατηγορουμένων.

Εκτός νόμου οι περιθωριακές οργανώσεις

Η ελληνική δικαιοσύνη, παρά τα νομοθετικά κενά, έχει δείξει «σκληρό πρόσωπο» απέναντι στους δράστες ρατσιστικών εγκλημάτων

Με τις νέες ρυθμίσεις που εξετάζονται ανοίγεται ο δρόμος προκειμένου να τεθούν
εκτός νόμου και να διωχθούν περιθωριακές οργανώσεις (ομάδες νεοναζί κ.ά.) με
σχέδιο δράσης ρατσιστικού χαρακτήρα, ενώ δεν αποκλείεται να βρεθούν στο
στόχαστρο της Δικαιοσύνης ακόμη και πολιτικά πρόσωπα που «ευαγγελίζονται» τον
ρατσισμό και την ξενοφοβία στη χώρα μας.

Παράλληλα, με τον νέο νόμο ανοίγει ο φάκελος των ποινικών ευθυνών για μια
σειρά από ρατσιστικές ενέργειες που μέχρι σήμερα δεν διώκονταν. Ένας
κοινοτάρχης, παραδείγματος χάριν, που κινητοποιεί τους συγχωριανούς του για να
εκδιώξουν Αλβανούς μετανάστες από το χωριό τους, ένας υπάλληλος που αρνείται
να εξυπηρετήσει αλλοδαπό για ρατσιστικούς λόγους, ένας αστυνομικός που
υπερβαίνει τα όρια εξουσίας του επειδή έχει απέναντί του έναν λαθρομετανάστη,
στο εξής θα μπορούν να διωχθούν για ρατσιστικά αδικήματα.

Όπως επισημαίνουν στελέχη του υπουργείου Δικαιοσύνης, «η χώρα μας, αν και με
βάση τα κρούσματα ρατσισμού μπορεί να υποστηρίζει ότι είναι περισσότερο
ανεκτική από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, είναι πλέον αναγκασμένη να αντιμετωπίσει
το φαινόμενο του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, αφού έχει εξελιχθεί σε βασικό
κράτος υποδοχής μεταναστών στην Ε.Ε.».

Σκληρή τιμωρία Και η ελληνική δικαιοσύνη, παρά το νομοθετικά κενά, έχει
δείξει «σκληρό πρόσωπο» απέναντι στους δράστες ρατσιστικών εγκλημάτων. Τα δύο
μεγαλύτερα εγκλήματα, ρατσιστικού χαρακτήρα, που έχουν απασχολήσει έως σήμερα
τα ελληνικά δικαστήρια, έχουν οδηγήσει σε ισόβια και δεν αναγνωρίστηκαν
ελαφρυντικά.

Πρόκειται για τις υποθέσεις του 28χρονου Παντελή Καζάκου και του 24χρονου
Ευθύμη Κυριόπουλου που εκτέλεσαν εν ψυχρώ αλλοδαπούς, με μοναδικό κίνητρο το
ρατσιστικό μίσος. Ο Καζάκος καταδικάστηκε σε δις ισόβια και 25 χρόνια κάθειρξη
για δύο ανθρωποκτονίες και επτά απόπειρες ανθρωποκτονιών, ύστερα από την
«κούρσα θανάτου» που είχε κάνει στο κέντρο της Αθήνας τον Οκτώβριο του 1999,
πυροβολώντας μέσα από το αυτοκίνητό του όσους έβλεπε στο πεζοδρόμιο και
θεωρούσε ότι είναι αλλοδαποί.

Ο Κυριόπουλος είχε μαχαιρώσει στην καρδιά, τον Απρίλιο του 1998, έναν 22χρονο
Νιγηριανό που είχε μπει σε γραφεία συνδέσμου οπαδών του Παναθηναϊκού, στο
Περιστέρι, για να πουλήσει ένα ρολόι. Και οι δύο δράστες επικαλέστηκαν
ψυχολογικά προβλήματα και ζήτησαν επιείκεια, αλλά δεν βρήκαν ανταπόκριση από
τους δικαστές.

Άλλα περιστατικά ρατσιστικής δράσης, ωστόσο, που δεν έφθασαν στα ακραία όρια
του φόνου, δεν κατέληξαν ποτέ στο δικαστήριο και παρέμειναν ακαταδίωκτα, ενώ
το ρατσιστικό κίνητρο δεν μπορούσε να ληφθεί υπόψη ως ιδιαίτερα επιβαρυντικό
στοιχείο για την τέλεση αδικήματος.