Ένας από τους τελευταίους φυσικούς φιλοσόφους

Πορτρέτο του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή από τον Γιάννη Μόραλη

Η συζήτηση για το αν κανείς γεννιέται ή γίνεται μαθηματικός είναι και παλιά
και ατέρμων και αδιέξοδη. Ωστόσο η πορεία του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή
αποτελεί ένα ισχυρότατο επιχείρημα για τους οπαδούς της άποψης ότι η
μαθηματική φλέβα αποδίδεται κατ’ επιλογήν και πέραν πάσης λογικής σε μερικούς,
ελάχιστους εκλεκτούς. Με παππού γιατρό (τον προσωπικό γιατρό του Σουλτάνου)
και πατέρα διπλωμάτη (πρέσβη της Πύλης στο Βέλγιο) ο νεαρός Κωνσταντίνος δεν
φαίνεται να είχε ούτε τη γονιδιακή προδιάθεση, ούτε την επίκτητη από το
περιβάλλον και τις οικογενειακές επιρροές κλίση προς τα μαθηματικά. Ακολούθησε
τεχνική εκπαίδευση και ήταν ένας μηχανικός με επιτυχή προϋπηρεσία μεταξύ άλλων
στα φράγματα του Ασουάν και του Ασιούτ όταν, 27 χρόνων πια, αποφάσισε να
ασχοληθεί αποκλειστικά με τα μαθηματικά. Όπως γράφει ο ίδιος σε ημιτελές
αυτοβιογραφικό άρθρο που είχε αρχίσει να συντάσσει κατά παράκληση της
αυστριακής Ακαδημίας «…η οικογένειά μου και οι φίλοι μου… βρήκαν την
απόφασή μου να εγκαταλείψω μια ασφαλή θέση με σημαντικές προοπτικές,
για να ικανοποιήσω μια μάλλον ρομαντική κλίση μου, περισσότερο από
κωμική. … Ωστόσο μού ήταν αδύνατο να απαλλαγώ από την έμμονη ιδέα ότι
μόνο η ακώλυτη ενασχόλησή μου με τα μαθηματικά θα έδινε στη ζωή μου το
πραγματικό της περιεχόμενο…».

Υπακούοντας λοιπόν σε μια έμφυτη κλίση που και ο ίδιος τη θεωρούσε παράλογη, o
Καραθεοδωρή έγινε ένας από τους κορυφαίους μαθηματικούς του αιώνα μας. Σε
συνεργασία με τον Hermann Minkowski έχτισε το μαθηματικό υπόβαθρο της θεωρίας
της σχετικότητας και απομένει ανοικτό πρόβλημα για την ιστορία της επιστήμης ο
προσδιορισμός του βαθμού εμπλοκής του στο κύριο σώμα της θεωρίας αυτής. Ο
Καραθεοδωρή δημοσίευσε πρωτοποριακές εργασίες τόσο στα «καθαρά» μαθηματικά όσο
και στη θεωρητική φυσική. Είναι χαρακτηριστικό, ότι ενώ στα βιβλία των
μαθηματικών αναφέρεται ως κορυφαίος στον τομέα των πραγματικών συναρτήσεων,
των διαφορικών εξισώσεων και της θεωρίας του μέτρου, οι φυσικοί στις εργασίες
τους, ιδιαίτερα αυτές που σχετίζονται με τις σημαντικές εξελίξεις της
θερμοδυναμικής του εικοστού αιώνα, τον μνημονεύουν ως «δικό τους» άνθρωπο.
Είναι λοιπόν ο Καραθεοδωρής, μαζί με τον Poincare, οι τελευταίοι στη μεγάλη
σειρά των «φυσικών φιλοσόφων» που ξεκίνησαν από τον Θαλή και μέσω του
Αρχιμήδη, του Καρτέσιου, του Φερμά και του Νεύτωνα, παρέδωσαν στις μέρες μας
τη σκυτάλη στους υπερεξειδικευμένους σπεσιαλίστες των διαφόρων κλάδων, που
παρά την αρτιότητα και υπερεπάρκειά τους στον τομέα τους, αδυνατούν να
εκφέρουν μια μη ερασιτεχνική σφαιρική άποψη για την επιστήμη.

Ο Τεύκρος Μιχαηλίδης είναι δρ. Μαθηματικών.