ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΚΑΒΑΚΟΣ Διευθύνει ορχήστρα, ζει για το… «άτιμο» βιολί

«Το βιολί είναι… άτιμο. Μετά από μια ηλικία δεν κυριεύεται πια και σε εκθέτει. Γι’ αυτό και οι βιολιστές σταματούν πολύ πιο πριν από τους πιανίστες. Το να μπορώ να κάνω μια παράλληλη καριέρα διευθυντή ορχήστρας μού λιγοστεύει το άγχος», λέει ο Λεωνίδας Καβάκος

Ο Λεωνίδας Καβάκος έχει κατακτήσει κορυφές πολλές. Συνεργάζεται τακτικά με τις
μεγαλύτερες στον κόσμο φιλαρμονικές ορχήστρες: του Βερολίνου, της Νέας Υόρκης,
του Παρισιού, του Άμστερνταμ, του Λονδίνου. Η επόμενη χρονιά διαγράφεται πολύ
δυναμική, ενώ το καλοκαίρι τα μεγαλύτερα φεστιβάλ τον περιμένουν. Και, το
κυριότερο, ξεκινάει μια παράλληλη καριέρα διεύθυνσης ορχήστρας υπό τις
καλύτερες προϋποθέσεις: τον Αύγουστο θα διευθύνει την Καμεράτα του
Ζάλτσμπουργκ ανοίγοντας τη σεζόν μιας ορχήστρας με την οποία θα έχει σταθερή
συνεργασία, ενώ πρόσφατα δέχθηκε πρόταση να διευθύνει τη Συμφωνική Ορχήστρα
του Μπέρμιγχαμ, «τη μοναδική ορχήστρα που διηύθυνε ο μαέστρος Σάιμον Ρατλ πριν
αναλάβει καλλιτεχνικός διευθυντής στη Φιλαρμονική του Βερολίνου», όπως εξηγεί
ο ίδιος ο διάσημος βιολιστής στα «ΝΕΑ».

«Η διεύθυνση ορχήστρας είναι κάτι που με ενθουσίαζε από παιδί», συμπληρώνει.
«Και θεωρώ τον εαυτό μου υπερτυχερό που ξεκινάω από το Σάλτσμπουργκ, ξέροντας
ταυτόχρονα ότι θα δεχτώ τεράστια πίεση. Ως βιολιστής, για να φτάσω να παίζω με
μια τέτοια ορχήστρα στο Σάλτσμπουργκ, στο Μόναχο, στη Στουτγάρδη, χρειάστηκε
να περάσω πολλά στάδια. Ως διευθυντής ορχήστρας ξεκινώ από εκεί. Είναι μια
τεράστια πρόκληση, περιέχει εξαιρετική δυσκολία, αλλά και η θέλησή μου είναι
πολύ δυνατή».

Αυτό, βέβαια, καθόλου δεν σημαίνει ότι ο Λεωνίδας Καβάκος αφήνει το βιολί για
την μπαγκέτα του μαέστρου. «Το βιολί είναι κάτι με το οποίο γεννήθηκα και με
αυτό θα πεθάνω. Οι δύο δραστηριότητες δεν είναι αντικρουόμενες. Αντίθετα, στις
σωστές δόσεις, η διεύθυνση ορχήστρας σε κάνει πιο πλήρη ως μουσικό. Επιπλέον
το βιολί είναι… άτιμο. Μετά από μια ηλικία δεν κυριεύεται πια και σε
εκθέτει. Γι’ αυτό και οι βιολιστές σταματούν πολύ πιο πριν από τους πιανίστες.
Το να μπορώ να κάνω μια παράλληλη καριέρα διευθυντή ορχήστρας μού λιγοστεύει
το άγχος. Διότι άνθρωποι είμαστε, υπάρχει εγωισμός, μπορεί να υπάρχει
απογοήτευση και τα πράγματα αυτά συνδυαζόμενα σε κάποιον καλλιτέχνη με
διακεκριμένο παρελθόν μπορεί να μην έχουν καλά αποτελέσματα».

Ούτως ή άλλως, ο Λεωνίδας Καβάκος βρίσκεται στο ζενίθ της σολιστικής
του σταδιοδρομίας. Κάτι που τον οδηγεί σε εγχειρήματα πολύ μεγάλης δυσκολίας,
όπως είναι το πρόγραμμα που καλείται να φέρει εις πέρας με τις γνωστές του
ικανότητες, αύριο βράδυ, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Παγκανίνι, Βιενιάφσκι,
Ερνστ, Κράισλερ, Σαραζάτε, με τη σύμπραξη ενός άλλου πολύ σημαντικού σολίστ,
του πιανίστα Πέτερ Νάγκι. Ο ίδιος ο Έλληνας βιολιστής μας εξηγεί τη σύλληψη
της ενότητας αυτής, τη μαγεία της, αλλά και τις μεγάλες δυσκολίες που
υποκρύπτει:

«Πρόκειται για πολύ σημαντικό ρεπερτόριο, μεγάλων βιολιστικών μορφών. Διότι
πέρα από τον Μότσαρτ ή τον Μπετόβεν ή τον Μπραμς, υπάρχουν συνθέτες που
έγραψαν έργα αποκλειστικά για βιολί. Το βιολί έπαιξε ένα πολύ σημαντικό ρόλο,
κυρίως στην Κεντρική Ευρώπη. Κάθε βιολιστής κουβαλάει μαζί του τη δική του
κουλτούρα. Παράδειγμα η “Πολωνέζα” του Βιενιάφσκι, που θα ερμηνεύσω, είναι
χαρακτηριστικό μουσικό άκουσμα της Πολωνίας. Ή οι “Ουγγρικές μελωδίες” του
Ερνστ. Ή οι ισπανικοί χοροί του Σαραζάτε. Και ο Κράισλερ επεξεργάστηκε κοινές
μελωδίες που παίζονταν στα καφέ. Το υλικό αυτό προσθέτει μια ειδική μαγεία
στον χώρο του βιολιού. Είναι ένα πρόγραμμα χωρίς μεγάλους κλασικούς συνθέτες,
πιο δεξιοτεχνικό, αλλά και αφιερωμένο στο βιολί.

Ο Παγκανίνι έφτασε στο ζενίθ της βιολιστικής τέχνης. Διαβάζοντας σχόλια
ανθρώπων που τον άκουσαν να παίζει – μια και δεν υπάρχουν, βέβαια,
ηχογραφήσεις του – βρίσκει μόνο σαγήνη. Ο Παγκανίνι είχε συγκινησιακή φόρτιση
στο παίξιμό του. Η μουσική του σήμερα είναι κάπως παρεξηγημένη, θεωρούμενη
δεξιοτεχνική, τεχνοκρατική, άσκηση για βιολί. Δεν είναι καθόλου έτσι.
Πρόκειται για μεσογειακή μουσική, γεμάτη τοπία και ήλιο. Γεμάτη εναλλασσόμενες
διαθέσεις: διασκέδαση, κλάμα, χιούμορ. Είναι μια πλήρης μουσική στο στυλ
αυτό», υποστηρίζει ο Λεωνίδας Καβάκος, που θα αναμετρηθεί, χωρίς αμφιβολία, με
ένα από τα δυσκολότερα προγράμματα που έχει ποτέ ερμηνεύσει:

«Είναι, πράγματι, πολύ επίπονη διαδικασία. Από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που
θα μπορούσα να θέσω στον εαυτό μου. Καθένας από τους συγκεκριμένους συνθέτες
ήταν και μεγάλος δεξιοτέχνης του βιολιού. Όλα τα έργα λοιπόν είναι πολύ
δύσκολα. Πρόκειται για συνεχή δοκιμασία, ενώ συνήθως υπάρχει ένα πολύ δύσκολο
έργο και κάποια με μικρότερο βαθμό δυσκολίας. Αλλά είναι καλό να υπάρχουν
προκλήσεις πού και πού ώστε να… διατηρούμε τη φόρμα μας. Υπάρχει όμως και
μία επιπλέον δυσκολία. Όλα τα έργα είναι μικρής διάρκειας. Το πρώτο καπρίτσιο
του Παγκανίνι, για παράδειγμα, διαρκεί μόλις 1,5 λεπτό. Σε 20 λεπτά έχεις
παίξει 5-6 έργα. Κάτι που χρειάζεται υψηλό βαθμό εγρήγορσης ώστε να
προσαρμόζεσαι συνέχεια στο ύφος και τις απαιτήσεις ενός άλλου έργου.

Στην αυριανή συναυλία ο Λεωνίδας Καβάκος θα ερμηνεύσει 6 από τα 24
«Καπρίτσια για σόλο βιολί» του Νικολό Παγκανίνι, το «Εισαγωγή, θέμα και
παραλλαγές σε ουγγρικές μελωδίες» του Χ. Β. Ερνστ, την «Πολωνέζα αρ. 1 έργο 4»
του Χένρικ Βιενιάφσκι, τη «Μικρή βιεννέζικη ραψωδική φαντασία» του Φριτς
Κράισλερ, την «Ανδαλουσιανή ρομάντσα» και το «Βασικό καπρίτσιο» του Πάμπλο ντε
Σαραζάτε. Σε μία ακόμη εμφάνισή του, τη Δευτέρα 29 Απριλίου, ο φημισμένος
Έλληνας σολίστ του βιολιού θα ερμηνεύσει έργα Μπαχ, Ιζαϊ, Παγκανίνι και
Αντωνίου, δίνοντας την πολυφωνική διάσταση του βιολιού. Αξίζει να σημειωθεί
ότι τα «Πέντε μικρά κομμάτια» του Θόδωρου Αντωνίου είναι έργο που έγραψε ο
συνθέτης ειδικά για τον Λεωνίδα Καβάκο και παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην
Ελλάδα, μετά την παγκόσμια «πρώτη» του πριν από δύο χρόνια, στο Λονδίνο. Ο
Λεωνίδας Καβάκος λέει για το έργο αυτό ότι «εξαντλεί τις τεχνικές δυνατότητες
του βιολιού, ενώ παράλληλα έχει δυνατές εκφραστικές στιγμές».

«Όλα εξαρτώνται από το τίμημα»

Τις δύο προηγούμενες εβδομάδες ο Λεωνίδας Καβάκος έδωσε 9 συναυλίες σε
Παρίσι, Ντιζόν, Φλωρεντία, Πάντοβα κ.α. «Στη ζωή υπάρχει σχετική ελευθερία»,
εξηγεί στα «ΝΕΑ». «Ο τρόπος ζωής που κάνω είναι πολύ δύσκολος, χρειάζεται
ασύλληπτα ψυχικά αλλά και σωματικά αποθέματα, υπό συνθήκες που δεν ελέγχεις.
Ωστόσο, θεωρώ τον εαυτό μου υπερβολικά τυχερό που έχω αυτό το ταλέντο, ταλέντο
με το οποίο γεννήθηκα και έχω χρέος να καλλιεργώ. Ό,τι έρχεται ως καρπός του
ταλέντου και της δουλειάς, πρέπει να το δέχεσαι όπως είναι. Η ζωή καθοδηγεί
τον άνθρωπο, όταν μπορεί και εκείνος να το διακρίνει. Και τα πάντα, εντέλει,
εξαρτώνται από το τίμημα που θα θελήσει κάποιος να πληρώσει».

Για το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών λέει ότι έχει πια καταξιωθεί ως ένα από τα
σημαντικότερα μουσικά ιδρύματα της Ευρώπης. Ο ίδιος είναι πολύ ευχαριστημένος
από τη συνεργασία του με αυτό, είναι πολύ ικανοποιημένος και από την πορεία
του κύκλου μουσικής δωματίου που για μία ακόμη χρονιά επιμελήθηκε. «Θέλω εδώ
να διευκρινίσω, επειδή διάβασα σχόλια που λένε ότι είναι πολύ λίγες οι
συναυλίες για να συνθέτουν έναν “κύκλο”, ότι παλιότερα γινόμουν δέκτης
αντίθετων παρατηρήσεων από θεατές που έλεγαν ότι δεν μπορούν να έρθουν επτά
και οκτώ φορές. Σε ένα επαρχιακό φεστιβάλ μπορείς να έχεις 4 συναυλίες τη
μέρα. Στην Αθήνα δεν μπορείς. Μιλώντας λοιπόν για “κύκλο” δεν θα πρέπει να
στεκόμαστε στον αριθμό των συναυλιών αλλά στη θεματική ενότητα, στην κεντρική
τους ιδέα».

INFO

Ο Λεωνίδας Καβάκος, αύριο στις 8.30 μ.μ., μαζί με τον πιανίστα Πέτερ Νάγκι σε
έργα Παγκανίνι, Βιενιάφσκι, Κράισλερ, Ερνστ, Σαραζάτε, στο Μέγαρο Μουσικής
Αθηνών (Βασ. Σοφίας και Κόκκαλη, τηλ. 010-7282.333). Τιμές εισιτηρίων: 9, 15,
20, 30 ευρώ, φοιτητικά: 5 ευρώ.