Άνοιξαν την πόρτα και χάθηκαν

Κάποιοι τοίχοι έχουν φωνή. Λαβύρινθοι οι φράσεις τους για ανθρώπους που
χάθηκαν, «εξαφανισθέντες». Μια λέξη σε βαθύ κόκκινο τυπωμένη σε ένα κομμάτι
χαρτί με μια φωτογραφία. Που συνήθως παραπέμπει σε παλιές ευτυχισμένες
στιγμές. Κάθε χρόνο, περισσότερα από 200.000 άτομα προστίθενται στη μακρά
λίστα εκείνων που «αγνοούνται» στη Βρετανία. Ανάμεσά τους πολλά παιδιά, αλλά
και ενήλικες. Αλήθεια, τι μπορεί να ωθήσει έναν ενήλικα ν’ ανοίξει την πόρτα
και να αφήσει πίσω του μια ολόκληρη ζωή;

«Αγνοείται». Περισσότερα από 200.000 άτομα εξαφανίζονται κάθε χρόνο στη Βρετανία. Στη συντριπτική τους πλειοψηφία είναι ζωντανοί. Απλώς, άνοιξαν την πόρτα κι έφυγαν

Καθεμιά από τις ιστορίες είναι διαφορετική. Και όλες μοιάζουν. Γονείς που
αγωνιούν για την τύχη των παιδιών τους, φίλοι που ανησυχούν για την ασφάλεια
των φίλων τους, οικογένειες ολόκληρες που θέλουν μόνο ν’ ακούσουν ότι ο
μπαμπάς είναι καλά. Τα τηλέφωνα της Εθνικής Γραμμής Βοήθειας του Κέντρου
Αγνοουμένων στο Νοτιοδυτικό Λονδίνο δεν σταματούν να χτυπούν. Χιλιάδες κλήσεις
για να υπενθυμίσουν, να ρωτήσουν για τα αποτελέσματα των ερευνών, να αντλήσουν
ελπίδα. Η λέξη «βρέθηκε» πάνω στα πόστερ, αυτό είναι το ζητούμενο. Τη φέρουν
αρκετά. Λιγότερα όμως τη σφραγίδα «εντοπίστηκε». Και είναι πράγματι
«σφραγίδα», αφού χρησιμοποιείται κατ’ ευφημισμόν για κάποιον που βρέθηκε
νεκρός. Η λέξη νεκρός δεν γράφεται ποτέ. Κυρίως, για να μη θλιβούν περισσότερο
οι οικείοι, να μη χαθούν κάποιες ελπίδες…Γιατί, στον χαώδη κόσμο των
εξαφανισθέντων, την ελπίδα δεν έχεις την πολυτέλεια να την αγνοήσεις.

Ο Κρις, ο Σεμπάστιαν, ο Ρίτσι, είχαν τη δική τους θέση στους τοίχους. Ο Ρίτσι
την έχει ακόμη, αν και πολλοί πιστεύουν πως το πόστερ του θα πρέπει να
«σφραγιστεί», δεδομένου ότι πέρασαν επτά χρόνια από την εξαφάνισή του και το
αυτοκίνητό του ανακαλύφθηκε πολύ κοντά στη γέφυρα Σέβερν, ένα σημείο που
επιλέγεται συχνά για αυτοχειρίες. Ο Κρις και ο Σεμπάστιαν έχουν επιστρέψει…

Οι έρευνες. «Είναι φυσιολογικό να υπάρχει έντονο ενδιαφέρον για τα
παιδιά που εξαφανίζονται …Υπάρχουν πλήθος από ακαδημαϊκές μελέτες για τα
παιδιά που “φεύγουν”, όχι όμως και για το θέμα της εξαφάνισης ενηλίκων, που
έχει ερευνηθεί ελάχιστα», επισημαίνει η Τζάνετ Νιούμαν, που ίδρυσε με την
αδελφή της τη Γραμμή Βοήθειας πριν από 10 χρόνια. Οι δύο συνεργάστηκαν με το
Πανεπιστήμιο του Γιορκ για το ζήτημα αυτό και πρόσφατα εκπονήθηκε μία από τις
πρώτες έρευνες. Χρησιμοποιώντας τα αρχεία της Γραμμής, οι ερευνητές αναζήτησαν
άλλοτε εξαφανισθέντες και τους έθεσαν το εξής ερώτημα: «Γιατί εξαφανίστηκαν;».
Ο Κρις Στόουν γνωρίζει σήμερα την απάντηση, αν και την εποχή που επέλεξε να
ανοίξει την πόρτα και να φύγει, τα πράγματα στη ζωή του ήταν συγκεχυμένα. Το
μόνο που ήξερε ήταν ότι έπρεπε να φύγει. «Έστησα τη δική μου επιχείρηση ως
αναλυτής συστημάτων, ήμουν 35 ετών και η ζωή μου είχε πολύ στρες. Εργαζόμουν
70-80 ώρες την εβδομάδα και έπινα. Νομίζω ότι ήθελα να πνίξω τον εαυτό μου, να
πεθάνω. Μια μέρα αποφάσισα ότι δεν άντεχα άλλο. Δεν μου άρεσε η εικόνα μου,
αυτό που είχα γίνει».

Ένα πρωινό του 1996 γέμισε μια βαλίτσα και χωρίς να πει λέξη πήρε το τρένο κι
έφυγε. Πήγε στη Γαλλία. «Εκείνες τις πρώτες ημέρες ήμουν πιο ήρεμος από ποτέ.
Ήταν μια απελευθέρωση. Ευχαριστούσα τον Θεό». Έντεκα μήνες πέρασε έτσι. Γύριζε
τη χώρα, δουλεύοντας ως εργάτης. Όσο γι’ αυτούς που άφησε πίσω, τη σύζυγό του
και τα δύο παιδιά τους στην εφηβεία, «δεν πέρασε ούτε μια ημέρα να μην τους
σκεφτώ. Και σίγουρα, δεν είχα σταματήσει να τους αγαπώ. Δεν αμφέβαλλα όμως ότι
μπορούσαν να το αντιμετωπίσουν και, είναι αλήθεια, νόμιζα πως θα περνούσαν
καλύτερα χωρίς εμένα. Δεν πέρασε καν από το μυαλό μου ότι μπορεί να τους
λείπω». Δεν θεωρούσε τον εαυτό του «αγνοούμενο». Ήξερε ακριβώς πού βρισκόταν:
στη Γαλλία, όπου έκανε νέους φίλους και έκτιζε μια νέα ζωή. Παραδέχεται ότι
υπήρξαν σκληρές στιγμές. Τα Χριστούγεννα, για παράδειγμα, σχεδόν «πνίγηκε στο
ποτό». Η εξαργύρωση μιας επιταγής έξω από το Παρίσι βοήθησε τη σύζυγό του να
ανακαλύψει πού ήταν, κυρίως ότι ήταν ζωντανός. «Σε κάποια στιγμή διαύγειας
ένιωσα πως έλειπα καιρό και πως αρκετή ζημιά είχα κάνει στις σχέσεις μου».
Επικοινώνησε με την οικογένειά του στα γενέθλια του γιου του. «Περίμενα
ψυχρότητα. Αντίθετα, η αντίδρασή τους με ξάφνιασε. Υπέθετα ότι θα συνέχιζαν τη
ζωή τους, όμως εκείνοι, λες και είχαν σταματήσει τον χρόνο…». Ύστερα από
λίγες μέρες αποφάσισε να επιστρέψει.

Τα συναισθήματα. Σήμερα μιλά για νέες προτεραιότητες. «Το πιο σημαντικό
στη ζωή μου είναι η οικογένειά μου», λέει. Όταν τον ρωτούν γιατί δεν αναζήτησε
άλλη λύση στα προβλήματά του, ο Κρις επικαλείται τη βρετανική νοοτροπία. «Δεν
μιλάμε για πράγματα που μας προβληματίζουν. Τα καταπνίγουμε».

Μαζί του συμφωνεί και ο Σεμπάστιαν. Αλλαγή σχολείου, έλλειψη αυτοπεποίθησης,
ένας πατέρας παράλυτος, μια δουλειά που δεν του άρεσε, μοναξιά. Μια μέρα,
επιστρέφοντας στο σπίτι, άρχισε να κάνει κύκλους με το αυτοκίνητό του. «Δεν
μπορούσα να πάω, δεν μπορούσα να το αντιμετωπίσω. Δεν μπορούσα να δω τους
φίλους μου, δεν μπορούσα να επικοινωνήσω». Μια βδομάδα νωρίτερα είχαν εισβάλει
στο μυαλό του οι πρώτες σκέψεις ν’ αυτοκτονήσει. «Το μυαλό λειτουργεί ανάποδα
κάποιες φορές…».

Κανείς από τους δυο τους δεν θεωρούσε «εξαφανισθέντα» τον εαυτό του. Η λέξη,
άλλωστε, ανταποκρίνεται περισσότερο στα αισθήματα εκείνων που μένουν πίσω. Το
«χαμένοι» ίσως είναι καλύτερο. Όπως το θέτει και ο Σεμπάστιαν, όταν
τριγυρνούσε στους δρόμους ήξερε πού βρισκόταν, όχι όμως ποιος ήταν. Είχε χαθεί
μέσα του. Σημείο, στο οποίο εμμένει η μελέτη του Πανεπιστημίου του Γιορκ.

Όταν λέμε ότι ένας άνθρωπος εξαφανίστηκε ή αγνοείται, εννοούμε ότι δεν
βρίσκεται όπου εμείς πιστεύουμε ότι οφείλει να είναι. Αν ένα άτομο όμως πάνω
από τα 18 ­ νομικά, όχι πλέον υπό την προστασία κηδεμόνα ­ φύγει από κάποιο
σπίτι, η Αστυνομία δεν έχει δικαίωμα να εμπλακεί, εκτός αν θεωρηθεί ότι
υπάρχουν σαφείς λόγοι κινδύνου. Απλώς, κανένας νόμος δεν υπαγορεύει ότι όποιος
φύγει από το σπίτι του, πρέπει να τηλεφωνήσει.

Το 90% είναι ζωντανοί

«Οι περισσότεροι από τους ενήλικες, περίπου οι δύο στους τρεις, φεύγουν επειδή
το επιθυμούν, και ως βασική αιτία εντοπίζεται η “κατάρρευση” μιας σχέσης»,
είτε είναι σύζυγος, είτε πατέρας, είτε παιδί, επισημαίνει η Νίνα Μπίχαλ που
συμμετείχε στη διενέργεια της έρευνας σε δείγμα 2.000 υποθέσεων. Η άσκηση βίας
εμφανίστηκε σε λίγες περιπτώσεις στην έρευνα. Ένα 19% ανήκαν σε
«προβληματικές» κοινωνικές ομάδες, άτομα εθισμένα στο αλκοόλ ή τα ναρκωτικά
και το16% των περιπτώσεων αφορούσε ανθρώπους με προβλήματα πνευματικής
λειτουργίας. Το 90% των «εξαφανισθέντων» της ομάδας που ερευνήθηκε βρέθηκαν
ζωντανοί. Το πιο εντυπωσιακό όμως είναι ότι από αυτούς, μόνο το 20% αποφάσισε
να επιστρέψει στο περιβάλλον που είχε εγκαταλείψει. Ένα 40% επανέλαβε την
επικοινωνία, όμως άλλο ένα 40% απέρριψε όποια επαφή. Είναι εκείνοι που,
τουλάχιστον στο συγκεκριμένο στάδιο της ζωής τους, εμφανίστηκαν αποφασισμένοι
να μην ανοίξουν ξανά την πόρτα που έκλεισαν.