ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Επιχειρηματίες και πολιτικοί

Όταν ο Ν. Στίβενσον έγραφε το μυθιστόρημα «Snow Crash», δεν θα μπορούσε να
φανταστεί ότι το σκάνδαλο της μεγάλης εταιρείας Enron θα έβγαζε αληθινές τις
πιο δυσάρεστες προφητείες του. Τι λέει το μυθιστόρημα; Η Αμερική του 21ου
αιώνα έχει διαιρεθεί σε μικρούς θυλάκους, καθένας από τους οποίους βρίσκεται
στην αποκλειστική δικαιοδοσία μιας μεγάλης εταιρείας, της ΙΒΜ, της Gen Tech
κ.λπ. Η αμερικανική κυβέρνηση αποτελεί απλώς μια ακόμη εταιρική
οντότητα.

Γιατί τα λέμε αυτά; Γιατί το σκάνδαλο Enron εκφράζει ουσιαστικά τις δομικές
δυσλειτουργίες του σύγχρονου αμερικανικού καπιταλισμού. Επιπλέον, γιατί η
υπόθεση αυτή αποκαλύπτει ανάγλυφα τις σκοτεινές σχέσεις που υπάρχουν ανάμεσα
στις επιχειρήσεις και τους πολιτικούς στο οικονομικό σύστημα των ΗΠΑ
(«Guardian», 7.2.2002).

Όμως ποια είναι τα πραγματικά γεγονότα; Η κυβέρνηση Μπους έχει πανηγυρικά
διαβρωθεί από τα εταιρικά συμφέροντα της Enron. Πώς αποδεικνύεται αυτό; Στις
10 Φεβρουαρίου η «Washington Post» δημοσίευσε τη μακρόχρονη προσωπική
αλληλογραφία του προέδρου της Enron Κ. Ley και του Bush. Από τη δημοσίευση
αυτή γίνεται φανερό, ότι ο Κ. Ley πίεζε απροκάλυπτα για την απορρύθμιση της
ενεργειακής αγοράς της αμερικανικής οικονομίας. Ο G. Bush υιοθετεί αυτές τις
επιλογές, και το 1999 υπογράφει το σχετικό νομοσχέδιο (ως κυβερνήτης του
Τέξας).

Σήμερα το Κογκρέσο πιστεύει, ότι η Enron επηρέασε αποφασιστικά τη χάραξη της
ενεργειακής πολιτικής της κυβέρνησης Bush. Ο αντιπρόεδρος Cheney αρνείται να
παραδώσει τις μαγνητοταινίες των συνομιλιών μιας επιτροπής εργασίας, επειδή
φοβάται ότι θα αποκαλυφθεί αυτή η επίδραση. Έτσι, το ανακριτικό τμήμα του
Κογκρέσου (GAO) εγκαλεί – για πρώτη φορά στην ιστορία του – ένα κυβερνητικό
στέλεχος. Όλα θυμίζουν «Watergate» και την αντίστοιχη άρνηση του Nixon
(«Guardian», 7.2.2002).

Ακόμα αποκαλύπτεται ότι η αμερικανική κυβέρνηση στήριξε με κρατική
χρηματοδότηση την ανεπιτυχή επέκταση της Enron σε φτωχές χώρες, όπως η Νιγηρία
κ.λπ. Κρατικοί πρεσβευτές και εμπορικοί ακόλουθοι πλησίαζαν τις ξένες
κυβερνήσεις γι’ αυτό τον σκοπό («W. Post», 16.2.2002). Η αμερικανική κυβέρνηση
έπαιζε, δηλαδή, τον ρόλο του ενδιάμεσου ιμάντα!

Παράλληλα, αναδεικνύεται μια προκλητική επιχειρηματική κουλτούρα των υψηλών
στελεχών της εταιρείας: πολυτελείς βίλες, strip clubs, Ferraris, γραμματείς
(ερωμένες) με μισθό 600.000 δολάρια κι από πίσω ολόκληρες στρατιές πληβείων –
υπαλλήλων που προάγονταν μισθολογικά, όταν ικανοποιούσαν πιστά τις πιο
απίθανες επιθυμίες των ηγετών της εταιρείας («W. Post», 24.2.2002). Κάποιοι
πιστεύουν, ότι η Enron εξέφραζε σε εταιρικό επίπεδο την πολιτική φιλοσοφία της
κοινωνίας των δύο τρίτων.

Μετά τον σάλο που προκάλεσαν αυτές οι αποκαλύψεις, το Κογκρέσο ψηφίζει πρόταση
νόμου που περιορίζει την κυκλοφορία του soft money, δηλαδή του βρώμικου
χρήματος που δίνεται στους πολιτικούς από τις μεγάλες εταιρείες, τους
μεγιστάνες κ.λπ.

Ύστερα απ’ όλα αυτά, το μεγάλο πολιτικό ερώτημα που ανακύπτει από την υπόθεση
Enron είναι το εξής: θα διατηρήσει η πολιτική την αυτονομία της ή θα αποτελεί
υποπροϊόν και παράγωγο της αγοράς και των εταιρειών; Η ρεπουμπλικανική
πλειοψηφία εκπροσωπεί την επικίνδυνη άποψη, ότι η φιλελεύθερη αγορά υπερισχύει
των πάντων, αφού εγγυάται την καλύτερη επιλογή για τους καταναλωτές. Η οδός
αυτή ακυρώνει νομοτελειακά την πολιτική διαδικασία. Ο Μπερλουσκόνι στην Ιταλία
ακολουθεί την ίδια άποψη, αφού μ’ ένα πρόσφατο επικίνδυνο νομοσχέδιο δεν
θεωρεί ασύμβατη την ιδιότητα του πρωθυπουργού και την ιδιότητα της «καθαρής
ιδιοκτησίας» (mera proprieta) των ομίλων της επιχειρηματικής του
δραστηριότητας («Repubblica», 19.2.2002).

Επομένως, η υπόθεση Enron ξαναφέρνει στη μνήμη μας τα προφητικά λόγια του
μεγάλου Αμερικανού φιλοσόφου J. Dewey, που έλεγε «ότι η πολιτική είναι η σκιά
που ρίχνουν οι μεγάλες επιχειρήσεις πάνω στην κοινωνία». Η τελευταία πολιτική
αστάθεια στον τόπο μας συσχετίζεται με αυτά τα δεδομένα και ο Κ. Σημίτης
πρέπει οπωσδήποτε να διαφυλάξει την αυτονομία της πολιτικής. Τώρα είναι η ώρα
για το μεγάλο ναι ή το μεγάλο όχι!

Ο Καλφέλης Γρηγόρης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ.