ΡΕΤΖΕΠ ΤΑΓΙΠ ΕΡΝΤΟΓΑΝ Θεοκράτης ή δημοκράτης;

Ταγίπ Ερντογάν, ο διαμφισβητούμενος: δεν έχουν με κανέναν τρόπο κοπάσει οι
συζητήσεις για το αν εξακολουθεί να είναι «δόξα τω Θεώ θεοκράτης» ή έχει
αλλάξει πια και είναι «μουσουλμάνος δημοκράτης», που έχουν αρχίσει από τότε
που βγήκε από τη φυλακή και διαφάνηκε ότι θα εγκατέλειπε τον ιστορικό ηγέτη
του τουρκικού ισλαμισμού Έρμπακαν. Παράλληλα, συνεχίζονται, σε διάφορα
επίπεδα, οι αναλύσεις για το κατά πόσον η Αμερική προσπαθεί ή όχι να προωθήσει
την Τουρκία ως μοντέλο του ήπιου Ισλάμ και εκείνον ως ηγέτη του.

Ταγίπ Ερντογάν. Ίδρυσε το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης το 2001

Σχεδόν δεν υπάρχει Μέσο Μαζικής Ενημέρωσης, εκτός από τη φιλοϊσλαμική «Γιενί
Σαφάκ» και το τηλεοπτικό «Κανάλι 7», που να τον υποστηρίζει. Νέο κύμα
προστέθηκε στις αντιδράσεις εναντίον του, όταν πρόσφατα μίλησε για
«δημοψήφισμα στο θέμα του ποτού» κι αμέσως μετά είπε ότι «ο οικογενειακός
προγραμματισμός είναι εθνική προδοσία».

«Σας εξηγώ, μόνο, επειδή είστε ξένη δημοσιογράφος: άλλο είναι ο οικογενειακός
προγραμματισμός και άλλο το “μην πληθύνεστε”. Το μην πληθύνεστε είναι εθνική
προδοσία. Διεκδικώ την ηγεσία αυτής της χώρας, είμαι υποχρεωμένος να σκέφτομαι
μακροπρόθεσμα. Η σημερινή πολιτική ωθεί, εντέλει, τις γυναίκες στην άμβλωση,
κι αυτό είναι εγκληματικό».

Η αύξηση πληθυσμού, όμως, δεν σημαίνει και αύξηση της φτώχειας; «Η φτώχεια
είναι αποτέλεσμα της ανικανότητας των διοικούντων», λέει, «δείτε, σήμερα η
Τουρκία εισάγει σιτάρι, ενώ έπρεπε να εξάγει». Ο αρχηγός του Λευκού Κόμματος
δεν είναι κατά του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, αλλά ασκεί κριτική στο
περιεχόμενο των συμφωνιών που συνάπτονται μαζί του. «Τι ανακατεύεται το ΔΝΤ
στο σιτάρι μου», λέει.

Γιατί ασχολείστε με το ποτό, τον ρωτώ. «Δεν ασχολούμαι», είναι η απάντησή του,
«δεν έχω πει λέξη για απαγόρευση του ποτού». Είπατε για δημοψήφισμα; «Δεν ήταν
ίσως σωστή η χρήση της λέξης δημοψήφισμα». Τίθεται ζήτημα ποτού στην Τουρκία
σήμερα, υπάρχει τέτοιο πρόβλημα; «Υπάρχει», λέει, «αν σκεφτείτε ότι σημαντικό
ποσοστό του πληθυσμού δεν πίνει αλκοολούχα ποτά, είστε υποχρεωμένος να βρείτε
λύση».

«Δεν δίνω πλέον διευκρινίσεις στους ντόπιους δημοσιογράφους», συνεχίζει,
«έχουμε τόσα προβλήματα -οικονομία, πληθωρισμός, ανεργία- κι αυτοί με
απασχολούν με εξειδικευμένες λεπτομέρειες. Τους απαντώ. Λένε: λέει ψέματα. Δεν
τους απαντώ. Λένε: απέφυγε να απαντήσει. Δεν είμαι υποχρεωμένος να πείσω τον
καθένα. Παραθέτω τις αλήθειες μου κι όποιος θέλει με πιστεύει».

Τα αποτελέσματα των σφυγμομετρήσεων φέρουν πρώτο στην προτίμηση του κόσμου το
Λευκό Κόμμα με 25% και μεγάλη διαφορά από όλα τα άλλα, ποιο άραγε κομμάτι της
τουρκικής κοινωνίας το στηρίζει; «Οι ψηφοφόροι μας προέρχονται από όλα τα
στρώματα της κοινωνίας. Είμαστε βέβαια πιο δυνατοί στην επαρχία. Η Τουρκία
έχει 81 νομούς, 970 περιφέρειες, 2.300 επαρχίες -έχουμε οργανωθεί παντού».

Έχω ακούσει και τους πιο ορκισμένους εχθρούς του να λένε «ο Ταγίπ σέρνει πίσω
του την Ανατολή». Όμως, το παρελθόν δεν αφήνει τον άνθρωπο ήσυχο. Λέτε, δεν
είμαστε Δεξιά, δεν είμαστε Κεντροδεξιά… Τι ακριβώς είστε; «Στόχος μας είναι
να “αναδομήσουμε” την Κεντροδεξιά με μιαν αντίληψη “συντηρητική-δημοκρατική”».
Συντηρητικότητα είναι «οι εδραιωμένες αξίες της κοινωνίας, τα ήθη, τα έθιμα, η
κουλτούρα της», δημοκρατία «το ευρύτερο πεδίο εφαρμογής της ιδέας του κοσμικού
κράτους και εγγύησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών όλων των
ανθρώπων».

Στηρίζετε την ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.), για ποιους
λόγους νομίζετε ότι πρέπει να ενταχθεί; «Πρώτον, για την ίδια την Ε.Ε. η
Τουρκία είναι η πόρτα της Ευρώπης που ανοίγει στην Ασία. Κατά δεύτερο, γιατί η
Τουρκία, με την εκπλήρωση των κριτηρίων της Κοπεγχάγης και του Μάαστριχτ, θα
κάνει ένα καίριο άλμα μπροστά. Η Τουρκία είναι αποφασισμένη να ενταχθεί στην
Ευρώπη, πρέπει νομίζω και η Ε.Ε. να δείξει την απαιτούμενη κατανόηση. Έχω την
αίσθηση ότι ο λαός μας έχει αρχίσει να σκέπτεται ότι η Ε.Ε. δεν μας θέλει».

Στο θέμα των ελληνοτουρκικών σχέσεων, ο Ταγίπ Ερντογάν ελπίζει η «διπλωματία
των λαών» να μετεξελιχθεί σε «διπλωματία των κρατών». Δεν είναι στην εξουσία
αυτή την ώρα, επομένως θεωρεί άσκοπο να κρίνει την πορεία των σχέσεων όπως
εξελίσσεται σήμερα. «Πρέπει να αναπτύξουμε τις σχέσεις μας στην οικονομία, τον
τουρισμό, τον πολιτισμό. Δεν υπάρχει άλυτο πολιτικό πρόβλημα -αρκεί να
καθήσουμε στο τραπέζι με σκοπό να το λύσουμε».

«Το Κυπριακό», λέει, «είναι διαφορετικό από το Αιγαιακό, κατά το ότι στο θέμα
αυτό υπάρχουν “συμφωνηθέντα”: η συνθήκη της Ζυρίχης, του Λονδίνου, της
Άγκυρας. Η σημερινή “πραγματικότητα” προέκυψε από την περιφρόνηση των
υπογραφών που είχαν τεθεί τότε. Τώρα, οι δύο ηγέτες έχουν καθήσει στο τραπέζι.
Η ευχή μου είναι να πραγματώσουν, επιτέλους, την ειρηνική λύση».

«Το Ορθόδοξο Πατριαρχείο και οι Έλληνες της Πόλης πρέπει να ζουν και να
λειτουργούν με απόλυτη ελευθερία. Είχα επισκεφθεί τη Θεολογική Σχολή Χάλκης
όταν ήμουν μαθητής. Ήταν λίγο πριν κλείσει, είχε 37 μαθητές. Ως Λευκό Κόμμα
λέμε να ανοίξει η Σχολή. Αν αυτό μπορέσει να γίνει στη βάση της αμοιβαιότητας,
θέλω να πω ότι υπάρχουν κάποια ζητήματα στη Δυτική Θράκη, τόσο το καλύτερο».

«Πρέπει πια να αρχίσουμε να μιλάμε για ειρήνη και αγάπη. Θα είναι κρίμα αν δεν
τα καταφέρουμε», είναι τα τελευταία λόγια του, καθώς με ξεπροβοδίζει. Η
συνέντευξη έγινε στο σπίτι του στην Κωνσταντινούπολη που χρησιμοποιείται και
ως γραφεία του κόμματος και βρίσκεται σε μια λαϊκή γειτονιά στο Σκούταρι. Ο
δημοσιογράφος-ισλαμολόγος Ρουσέν Τσακίρ πιστεύει ότι «το περιβάλλον του θέλει
να τον κάνει δεύτερο Οζάλ, ενώ, εκείνος θέλει να γίνει δεύτερος Έρμπακαν».
Σκέφτομαι ότι ο Ρουσέν ξέρει καλύτερα. Ο διευθυντής του γραφείου του, πάντως,
σημείωσε να με καλέσει στην επόμενη συγκέντρωση που θα μιλήσει ο Ταγίπ Ερντογάν.

Η πορεία του στην πολιτική

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είναι σήμερα 47 ετών. Τελείωσε το Ιερατικό Λύκειο και
σπούδασε Οικονομικά. Μέλος της νεολαίας του Κόμματος Εθνικής Σωτηρίας του
Νετζμετίν Ερμπακάν από το 1975, ήταν, ήδη, στενός συνεργάτης του, όταν εκείνος
ίδρυσε το Κόμμα Ευημερίας (1986). Εξελέγη δήμαρχος Κωνσταντινουπόλεως στις
δημοτικές εκλογές του 1994 (στις οποίες οι ισλαμιστές είχαν πετύχει το
μεγαλύτερο ποσοστό στην ιστορία τους: 28%).

Τον Οκτώβριο του 1998, όσο ήταν δήμαρχος, καταδικάστηκε σε φυλάκιση 10 μηνών
για «απόπειρα ανατροπής του πολιτεύματος» με ομιλία που είχε κάνει το 1997. Οι
δρόμοι τους με τον Ερμπακάν χώρισαν, λίγο μετά την αποφυλάκισή του (Αύγουστος
1999). Τον Αύγουστο του 2001, ίδρυσε το δικό του κόμμα (Δικαιοσύνης και
Ανάπτυξης), που από τα αρχικά του προκύπτει το επικρατέστερο όνομά του: Λευκό
Κόμμα. Το μεγάλο του πάθος είναι το ποδόσφαιρο. Η σύζυγός του φοράει μαντίλα,
δεν εμφανίζεται συχνά μαζί του. Έχουν τέσσερα παιδιά.