Τα… φασούλια της Άγκυρας

Επί κυβερνήσεως Μητσοτάκη άρχισε ­ και τελείωσε άδοξα έπειτα από περίπου
δύο χρόνια ­ μια από τις πολλές απόπειρες ελληνοτουρκικού διαλόγου.

Εν, δυο, τρία μαρς! Τώρα κάνουμε διάλογο

Και μολονότι η συγκεκριμένη προσπάθεια δεν έχει μείνει στην Ιστορία στον βαθμό
που έμεινε ο διάλογος της δεκαετίας του ΄70, παρέχει κάποια χρήσιμα
συμπεράσματα για τη σημερινή συγκυρία, καθώς οι κ.κ. Παπανδρέου και Τζεμ, στη
συνάντηση που θα έχουν την Τρίτη στην Κωνσταντινούπολη, θα ανακοινώσουν
πανηγυρικά την έναρξη επαφών μεταξύ των πολιτικών διευθυντών.

Το σύμφωνο που δεν υπεγράφη. Αντικείμενο, λοιπόν, του διαλόγου που
έγινε στις αρχές της δεκαετίας του ’90 ήταν η υπογραφή ενός συμφώνου καλής
γειτονίας, φιλίας και συνεργασίας ­ μολονότι η ελληνική πλευρά επιθυμούσε
αρχικά απλώς ένα σύμφωνο μη επιθέσεως. Πλην όμως, ήδη κατά τη διαδικασία
σύνταξης του Συμφώνου, η τουρκική πλευρά προέβαλε ολόκληρη την ατζέντα των
διεκδικήσεών της εις βάρος της Ελλάδας. .

Μελέτη φακέλων. Τώρα, εν όψει της επανέναρξης του ελληνοτουρκικού
διαλόγου, στο υπουργείο Εξωτερικών ετοιμάζονται να ανοίξουν αρχεία και
φακέλους, να τα μελετήσουν, να κάνουν συγκρίσεις και αναλύσεις ­ σε μια
προσπάθεια ο διάλογος που ξεκινά να μην καταλήξει είτε σε αποτυχία είτε σε
παγίδα.

Όπως λέει κορυφαίος διπλωμάτης του υπουργείου Εξωτερικών, «δεν έχουμε καμιά
αμφιβολία πως η Άγκυρα θα μας βγάλει στη διαδρομή διάφορα… φασούλια ­ και,
φυσικά, πρέπει να είμαστε έτοιμοι γι’ αυτό».

Τα νέα δεδομένα. Εάν, όμως, έτσι είναι τα πράγματα, προκύπτει ένα
εύλογο ερώτημα: Γιατί, είτε η Αθήνα είτε η Άγκυρα, να ξεκινήσουν και πάλι έναν
διάλογο που μέχρι σήμερα δεν έχει καταλήξει πουθενά, όσες φορές κι αν
επιχειρήθηκε;

Η απάντηση βρίσκεται απλούστατα στα νέα δεδομένα που έχουν μεσολαβήσει, κι
αυτά είναι, κατά κύριο λόγο, η πορεία της κυπριακής ένταξης στην Ένωση, η
πορεία του Κυπριακού και τα όσα ορίζει το Ελσίνκι για την προώθηση της
τουρκικής υποψηφιότητας.

Αρχής γενομένης από το πρώτο, θα μπορούσε κανείς να υποθέσει βασίμως ­ αφήστε
που και οι Τούρκοι αξιωματούχοι το παραδέχονται στις κατ΄ ιδίαν συζητήσεις
τους ­ ότι η Άγκυρα έχει αποδεχθεί, μαζί και με τον υπόλοιπο κόσμο, πως η
ένταξη της Κύπρου θα γίνει με ή χωρίς επίλυση του Κυπριακού. Στο δεύτερο θέμα,
το Κυπριακό, επίσης έχει αλλάξει το σκηνικό ­ οι δύο πλευρές, αν μη τι άλλο,
συζητούν και διαπραγματεύονται, έτσι που πια λαμβάνεται υπόψη στην Αθήνα, την
Άγκυρα, αλλά και αλλού, το ενδεχόμενο να υπάρξει και επίλυση ακόμη του
ζητήματος.

Το τρίτο κριτήριο. Έτσι, η Άγκυρα θα έχει «βγάλει από τη μέση» ­ διά
της επίδειξης… καλής συμπεριφοράς ­ δύο από τα βασικά κριτήρια που
εμποδίζουν την ευρωπαϊκή της πορεία. Μένει ένα τρίτο (πέραν των κλασικών, όπως
ανθρώπινα δικαιώματα κ.λπ.) ­ οι συνοριακές της διαφορές, όπως λέει το
Ελσίνκι, με χώρες – μέλη της Ένωσης. Εάν επιθυμεί να εμφανιστεί ως πειθαρχούσα
με αυτά που της έχει πει η Ένωση, θα πρέπει μέχρι το 2004 είτε να έχει
επιλύσει αυτές τις διαφορές με ειρηνικούς τρόπους, είτε να πάει στη Χάγη.

Στο βάθος Χάγη. Ως εκ τούτου, η Τουρκία έχει κάθε λόγο να επιθυμεί έναν
ελληνοτουρκικό διάλογο, εφόσον θέλει και την Ευρώπη. Και ο διάλογος αυτός δεν
θα μπορούσε να ξεκινήσει καν, εάν έστω και στο… βάθος του τούνελ δεν υπήρχε
η προοπτική της Χάγης, αφού η Αθήνα ήταν αυτή που πίεσε γι’ αυτό και στο
Ελσίνκι.

Ο κ. Τζεμ, στην περίφημη συνέντευξή του στο τουρκικό CNN είπε κάτι μάλλον
αυτονόητο ­ πως αρχίζουμε να συζητούμε, προχωράμε, κι αν δεν τα βρούμε,
υπάρχουν κι άλλοι τρόποι, όπως η διαιτησία και η διαμεσολάβηση και, βεβαίως,
στο τέλος, εάν τα άλλα δεν αποδώσουν, η Χάγη.

Βέβαια, κατά… σύμπτωση, ο κ. Τζεμ δεν είπε παρά με περισσότερα λόγια αυτό
που είχε πει ο ίδιος και τον Μάρτιο του 1996 ­ δύο μόλις μήνες μετά τα Ίμια ­
καθώς και ο νυν αντιπρόεδρος της τουρκικής κυβέρνησης Μεσούτ Γιλμάζ ­ «δεν
αποκλείουμε τη Χάγη». Αυτό, αν μη τι άλλο, αποδεικνύει τη συνέχεια και
συνέπεια της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής.

Παγίδες και κίνδυνοι. Η Ελλάδα, τώρα, εισέρχεται σε έναν διάλογο
γνωρίζοντας τις παγίδες, τους κινδύνους και, φυσικά, τα ενδεχόμενα αποτυχίας.
Εάν, ωστόσο, επέμενε να μην συζητά καθόλου με τη γείτονα ­ και να επιμένει στη
«σκέτη» προσφυγή για την υφαλοκρηπίδα στη Χάγη ­ θα έδινε ένα γερό «πάτημα»
στην Τουρκία να υποστηρίξει, το 2004 στην Ένωση ότι «εμείς κάναμε αυτά που μας
είπε το Ελσίνκι, ζητήσαμε τον διάλογο, αλλά η χώρα – μέλος με την οποία έχουμε
συνοριακές διαφορές το αρνήθηκε».

Μια τέτοια εξέλιξη, πέραν της δυσχερούς θέσης στην οποία θα ερχόταν η Ελλάδα
εντός της Ένωσης ­ θέση απομόνωσης, ουσιαστικά ­ θα αφαιρούσε και τα
επιχειρήματα που θα ήθελε τυχόν να προβάλει η Αθήνα κατά της προώθησης της
ενταξιακής πορείας της Τουρκίας. Εν ολίγοις, θα ήταν απονομιμοποιημένη η τότε
ελληνική κυβέρνηση, όποια κι αν είναι.

Με τη σκέψη στην Ευρώπη ­ αλλά με διαφορετικούς στόχους και κίνητρα ­ ξεκινά
ένα σκληρό διπλωματικό πόκερ που φέρει τον κωδικό ελληνοτουρκικός διάλογος. Κι
επίδικο δεν είναι απλώς το τι θα πάρει η κάθε πλευρά, αλλά και το ποιος θα
κερδίσει τις εντυπώσεις