Οι ξένοι επενδυτές μάς γυρίζουν την πλάτη

Η Ελλάδα δεν αποτελεί, με τα σημερινά τουλάχιστον δεδομένα, πόλο έλξης ξένων
επενδύσεων. Από τις άμεσες επενδύσεις, ύψους 1,26 τρισεκατομμυρίων δολαρίων,
που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του 2000 στην παγκόσμια αγορά, η χώρα
μας απέσπασε ένα απειροελάχιστο ποσοστό, που μεταφράζεται σε 1 έως 1,3
δισεκατομμύρια δολάρια.

Το μικρό μέγεθος της ελληνικής αγοράς δεν μπορεί, από μόνο του, να
δικαιολογήσει την αποχή ξένων επενδυτικών κεφαλαίων, καθώς χώρες με αντίστοιχα
μεγέθη, όπως η Ολλανδία, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο, βρίσκονται στις δέκα
πρώτες θέσεις της προτίμησης των ξένων επενδυτών, με επενδύσεις που φτάνουν
έως και τα 87 δισ. δολάρια.

Οι λόγοι που οι ξένοι επενδυτές αποφεύγουν προς το παρόν την ελληνική αγορά,
διαψεύδοντας τις προσδοκίες πολλών για πρωταγωνιστικό ρόλο της χώρας μας στην
ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, είναι πολλοί και διαφορετικοί
για κάθε κλάδο. Σε κάθε περίπτωση, με βάση τις κατά καιρούς επισημάνσεις
εκπροσώπων των παραγωγικών δυνάμεων της χώρας, τα αντικίνητρα που κρατούν τους
ξένους επενδυτές μακριά από την Ελλάδα είναι, μεταξύ άλλων, η υψηλή φορολογία,
οι γραφειοκρατικές διαδικασίες, η έλλειψη υποδομών αλλά και, συχνά, η
ανεπάρκεια εξειδικευμένου προσωπικού.

Από την πλευρά τής κυβέρνησης, η οποία επιθυμεί διακαώς την προσέλκυση ξένων
επενδυτικών κεφαλαίων, φαίνεται πως έχουν δρομολογηθεί διαδικασίες για άρση
των αντικινήτρων (χωρίς, ωστόσο, να γίνουμε Ιρλανδία ­ κατά την προσφιλή φράση
του Πρωθυπουργού), που, σε συνδυασμό με το σταθερό μακροοικονομικό περιβάλλον
που διαμορφώνεται, την απελευθέρωση των αγορών, αλλά και τη διοργάνωση των
Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, είναι πιθανό να ανοίξουν τον δρόμο για ξένες
επενδύσεις.

Ο κ. Χ. Ησαΐας, πάντως, γενικός διευθυντής του ΕΛΚΕ, που είναι το αρμόδιο
κυβερνητικό όργανο για την προσέλκυση ξένων επενδυτών, εκτιμά ότι στα επόμενα
χρόνια οι αγορές τηλεπικοινωνιών, πληροφορικής, ενέργειας και τουρισμού, θα
προσελκύσουν ξένες επενδύσεις.

Στα ξενοδοχεία

Προς το παρόν, και παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα αποτελεί παγκοσμίως έναν από
τους σημαντικότερους τόπους προορισμού ξένων τουριστών, η παρουσία ξένων
ξενοδοχειακών αλυσίδων στη χώρα μας βρίσκεται ακόμη σε χαμηλά επίπεδα σε σχέση
με άλλες ανταγωνίστριες μεσογειακές χώρες. Από τους μεγάλους ξενοδοχειακούς
ομίλους του κόσμου, επενδύσεις πάγιου κεφαλαίου έχουν πραγματοποιήσει στην
Ελλάδα η γαλλική Accor και η αμερικανική Hyatt, ενώ οι αμερικανικές Hilton,
Intercontinental, Ledra Marriot και Starwood έχουν περιορίσει το ενδιαφέρον
τους στο κομμάτι της εκμετάλλευσης και της διαχείρισης. Περιορισμένη άμεση
παρουσία στην Ελλάδα έχει και ο γερμανικών συμφερόντων τουριστικός όμιλος Preussag.

«Με τα σημερινά δεδομένα (αναπτυξιακός νόμος, γραφειοκρατικές διαδικασίες),
καμία σοβαρή ξένη αλυσίδα ξενοδοχείων δεν πρόκειται να έλθει στην Ελλάδα»,
υποστηρίζει ο πρόεδρος του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων κ.
Σταύρος Ανδρεάδης. Επισημαίνει, όμως, ότι «στις γειτονικές, ανταγωνίστριες
χώρες, η παρουσία ξένων αλυσίδων είναι ισχυρή.

Μόνο η άρση των σημερινών αντικινήτρων θα ανοίξει τον δρόμο για άμεσες
επενδύσεις ξένων ξενοδοχειακών αλυσίδων στην Ελλάδα».

Δεν είναι λίγοι οι ξενοδόχοι που υποστηρίζουν ότι αποτρεπτικό παράγοντα για
τους ξένους επενδυτές αποτελούν και οι υποδομές των τουριστικών περιοχών της
Ελλάδας, όπως, για παράδειγμα, στις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα, όπου είναι
προβληματικές τόσο οι ακτοπλοϊκές όσο και οι αεροπορικές συγκοινωνίες.

Στα σούπερ μάρκετ

Στον κλάδο των σούπερ μάρκετ, η παρουσία ξένων κολοσσών, όπως η Carrefour και
ο όμιλος Delhaize «Le Lion», που πρωταγωνιστούν στην Ελλάδα, αλλά και
ακολουθούν αναπτυξιακή πορεία, είναι σημαντική. Όμως, μεγάλες πολυεθνικές
αλυσίδες, οι οποίες φάνηκε στο παρελθόν να ενδιαφέρονται για επενδύσεις στην
Ελλάδα, δεν προχώρησαν τελικά. Πολλά είχαν ακουστεί, για παράδειγμα, για το
ενδιαφέρον της αμερικανικής αλυσίδας Watt Mart και της γερμανικής Aldi.

Η ανυπαρξία μεγάλων χώρων που θα μπορούσαν να φιλοξενήσουν τα καταστήματα
αυτά, αλλά και η διαφορετική νοοτροπία των Ελλήνων καταναλωτών, οι οποίοι
προτιμούν να πραγματοποιούν τις αγορές τους σε αλυσίδες που φιλοξενούν επώνυμα
είδη και private labels μαζί, αποτελούν βασικά εμπόδια, που μάλιστα
καταγράφονται στις έρευνες αγοράς που πραγματοποιούνται κατά καιρούς.

Όπως τονίζει επιχειρηματίας του κλάδου, που εκπροσωπεί μεγάλη αλυσίδα με
πανελλαδικό δίκτυο, «αν επιλέγαμε να έχουμε στα ράφια μας μόνο προϊόντα
private label, δεν ξέρω αν οι καταναλωτές θα μας ήταν το ίδιο πιστοί. Ο
Έλληνας θέλει να έχει το δικαίωμα της επιλογής. Επιχειρήσεις που προσφέρουν
μόνο αυτή τη δυνατότητα, μπορούν να αποκτήσουν ένα μικρό μερίδιο της πίτας».

Οι επιχειρηματίες σούπερ μάρκετ δεν παραλείπουν να τονίσουν ότι η ελληνική
αγορά παρουσιάζει σημάδια κορεσμού στον συγκεκριμένο κλάδο.

Όπως τονίζει ο πρόεδρος της Ατλάντικ, Μανώλης Αποστόλου, «στο ότι η αγορά
παρουσιάζει σημάδια κορεσμού δεν πρόκειται να διαφωνήσω, όμως, από την άλλη,
επαναλαμβάνω ότι είναι μια μεγάλη αγορά τηρουμένων των αναλογιών. Δεν θα
πρέπει να ξεχνάμε ότι έχουμε μια αγορά λιανικού εμπορίου που υπολογίζεται σε 5
τρισεκατομμύρια δραχμές τον χρόνο».

Για τη συγκεκριμένη αγορά ίσως να ενδιαφερθούν κάποια στιγμή και άλλοι μεγάλοι
ευρωπαϊκοί και αμερικανικοί όμιλοι, μεταξύ των οποίων είναι ο γερμανικός Aldi,
η αμερικανική Watt Mart, η επίσης γερμανική Metro και η Tesco από τη Μεγάλη
Βρετανία.

Στο εμπόριο

Στο εμπόριο, οι ξένες εταιρείες επιλέγουν την πολιτική τής ανάπτυξης μέσω
συνεργασιών με δυνατούς επιχειρηματίες ή μέσω φραντσάιζ ­ και πάλι με ισχυρούς
συνεργάτες. Οι περιπτώσεις επιχειρήσεων που αναπτύχθηκαν αυτόνομα, είναι
σχεδόν ανύπαρκτες.

Ο λόγος, όπως λένε οι εκπρόσωποι των εμπόρων, είναι, από τη μία η περιορισμένη
αγορά, η οποία δεν μπορεί να αντέξει μεγάλο αριθμό επιχειρήσεων, και από την
άλλη τα περιορισμένα εισοδήματα των Ελλήνων, παρ’ ότι θεωρούνται
υπερκαταναλωτές.

Ένας άλλος λόγος είναι η γραφειοκρατία σε ό,τι αφορά τις επιχειρήσεις, αλλά
και η άναρχη επιχειρηματική ανάπτυξη. Έτσι, η λύση ενός ισχυρού συνεργάτη, ο
οποίος γνωρίζει την αγορά αλλά και τα «παραθυράκια», στερεί από την Ελλάδα
κεφάλαια τα οποία θα μπορούσαν να εισρεύσουν από το εξωτερικό. Μάλιστα, η
μέχρι σήμερα εμπειρία δείχνει ότι οι Έλληνες επιχειρηματίες τα καταφέρνουν
πολύ καλά όταν αναπτύσσουν αλυσίδες μέσω φραντσάιζ.

Πρόσφατο παράδειγμα, η περίπτωση της Marks and Spencer Hellas, η οποία, σε
αντίθεση με τη μητρική εταιρεία που δείχνει να συρρικνώνεται σε διεθνές
επίπεδο, αναπτύσσεται με νέα καταστήματα στην Ελλάδα και στη βαλκανική αγορά.

«Στο παιχνίδι του εμπορίου θα πρέπει να υπάρχουν σαφείς και προσδιορισμένοι
κανόνες. Σήμερα, δεν θα έλεγα ότι ισχύει κάτι τέτοιο. Αυτό, σε αρκετές
περιπτώσεις, αποτρέπει πιθανές επενδύσεις που θα γίνονταν στη χώρα μας από
ξένους, αν και πιστεύω ότι η ελληνική αγορά είναι ελκυστική», λέει ο πρόεδρος
της Συνομοσπονδίας Ελληνικού Εμπορίου κ. Χρ. Φώλιας.

Στη βιομηχανία

Παρουσία πολυεθνικών ομίλων στη βιομηχανία τροφίμων, υπάρχει στην Ελλάδα. Η
Ελαΐς ελέγχεται από την Unilever, η σοκολατοβιομηχανία Παυλίδης από την Jacobs
Suchard, ενώ συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο της ΔΕΛΤΑ έχει αποκτήσει η
γαλλική εταιρεία DANONE.

Επενδύσεις έχουν γίνει και από τις εταιρείες Nestle, PepsiCo και Friesland,
όμως, όπως όλα δείχνουν, νέοι «παίκτες» δεν μπαίνουν ούτε σε αυτόν τον κλάδο.

Πολλοί μιλούν για μερίδια αγοράς που είναι δύσκολο να ανακατανεμηθούν και
άλλοι τονίζουν ότι με τη συρρίκνωση που συντελείται διεθνώς στις μεγάλες
επιχειρήσεις, με το κλείσιμο εργοστασίων και τις χιλιάδες απολύσεις, θα ήταν
παράδοξο φαινόμενο η είσοδος στην ελληνική αγορά.

Άλλωστε, όλοι αναζητούν φτηνό εργατικό δυναμικό. Σε περιοχές που άλλοτε
υπήρχαν προβλήματα από συρράξεις ή που τα καθεστώτα ήταν εμπόδιο σε ξένες
επενδύσεις, η κατάσταση έχει ομαλοποιηθεί. Ακόμα και Έλληνες επιχειρηματίες
προτιμούν σήμερα να δημιουργήσουν εκεί μονάδες παραγωγής, πόσο μάλλον ξένοι
πολυεθνικοί όμιλοι…

Στις τράπεζες

Περιορισμένες είναι οι ξένες επενδύσεις και στον τραπεζικό χώρο. Η εκτίμηση
ότι η Ελλάδα θα αποτελούσε πόλο έλξης για τα μεγάλα πιστωτικά ιδρύματα της
Ευρώπης και της Αμερικής, δεν φαίνεται να επαληθεύεται. Μάλιστα, κάποιες ξένες
τράπεζες που ήδη δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα, είτε περιόρισαν την παρουσία
τους, όπως η American Express, είτε έφτασαν ένα βήμα από την αποχώρηση, όπως η
ολλανδική ΑΒΝ AMRO, η οποία το περασμένο καλοκαίρι ετοιμαζόταν να αποσυρθεί
από τη χώρα μας, κάτι που δείχνει το γενικότερο κλίμα που επικρατεί. Άλλο
παράδειγμα, η Societe General, η οποία επέλεξε την αναζήτηση στρατηγικού
συμμάχου, αντί της αυτόνομης ανάπτυξης.

Όπως εκτιμούν παράγοντες της τραπεζικής αγοράς, η Ελλάδα έχει περιθώρια
περαιτέρω ανάπτυξης σε τραπεζικούς τομείς όπως για παράδειγμα η καταναλωτική
πίστη, όμως η αγορά είναι μικρή.

Έτσι, αντί της επένδυσης με μεγάλο ποσοστό επιχειρηματικού κινδύνου,
προτιμάται η αναζήτηση συνεργασιών ή συμμετοχών, ώστε το ρίσκο να επιμερίζεται
και στον Έλληνα εταίρο.