Απλά μαθήματα αποφυγής των κοινωτικών συστάσεων

Η ελληνική κυβέρνηση πρέπει να αισθάνεται τυχερή για την αντιμετώπισή της,
μέχρι στιγμής, από τους εταίρους της χώρας στην ευρωζώνη. Παρά το βεβαρημένο
μητρώο της, η Ελλάδα όχι μόνο έγινε δεκτή ­ όταν ήρθε η ώρα ­ στο κλαμπ των
ισχυρών της Ευρώπης, αλλά και έπεσε στα μαλακά όποτε διαπιστώθηκε κάποια μικρή
παρεκτροπή της. Δεν συνέβη το ίδιο με τους άλλους εταίρους της.

Ποιος θα το έλεγε, πριν από μερικά χρόνια, ότι θα έφτανε στο σημείο η Κομισιόν
να επιπλήξει την Ιρλανδία, δημιουργό του λεγόμενου «οικονομικού θαύματος» στην
Ευρώπη, την Πορτογαλία με τις εξαιρετικές επιδόσεις της δεκαετίας του 1980 και
­ άκουσον, άκουσον ­ την ίδια τη Γερμανία, την ατμομηχανή της ευρωπαϊκής
οικονομίας, και να έχει αφήσει άθικτη την Ελλάδα!

Και, όμως, αυτό συνέβη. Την περασμένη εβδομάδα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε ­
έστω και με ορισμένα αιχμηρά σχόλια ­ το επικαιροποιημένο ελληνικό πρόγραμμα
σταθερότητας ενώ απηύθυνε προειδοποίηση στη Γερμανία για την επικίνδυνη αύξηση
του δημοσιονομικού της ελλείμματος στο 2,7% του ΑΕΠ της. Επίσης, έκανε
παρατήρηση στην Πορτογαλία, γιατί δεν ακολούθησε τις γενικές μακροοικονομικές
κατευθύνσεις που της είχαν δοθεί.

Θα ήταν μέγα λάθος, όμως, αν η ελληνική κυβέρνηση κατέληγε στο συμπέρασμα ότι
θα μένει μονίμως στο απυρόβλητο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, λόγω του μικρού
μεγέθους της και της περιορισμένης σημασίας της για την πορεία του κοινού
ευρωπαϊκού νομίσματος, του ευρώ. Αντίθετα, τα παραδείγματα των τριών χωρών που
δέχτηκαν τα πυρά του θεματοφύλακα των Συνθηκών, δηλαδή της Ευρωπαϊκής
Επιτροπής, δείχνουν ότι το βασικό κριτήριο για τη συμπεριφορά της είναι η
τήρηση, ή μη, της κοινοτικής νομιμότητας και των κανόνων. Τα κράτη-μέλη που
δεν συμπεριφέρονται όπως ορίζει η κοινοτική νομοθεσία και δεν τηρούν τις
δεσμεύσεις που έχουν αναλάβει έναντι των εταίρων τους υφίστανται συνέπειες.
Και αυτό ισχύει είτε είναι μικρό είτε μεγάλο ένα κράτος, είτε είναι πολιτικά
ισχυρό είτε όχι.

Η Κομισιόν δεν έχει την πολυτέλεια να υποκύπτει σε πολιτικές πιέσεις και να
κλείνει τα μάτια σε παραβιάσεις της κοινοτικής νομιμότητας, γιατί τότε θα
απολέσει το κυριότερο όπλο της, την αξιοπιστία της. Το Συμβούλιο Υπουργών
Οικονομίας, στο οποίο θα οδηγηθεί στη συνέχεια η προειδοποίηση για έγκριση,
ενδέχεται να συμπεριφερθεί διαφορετικά. Εκεί οι συνάδελφοι του Γερμανού
υπουργού Οικονομίας κ. Χανς Άιχελ ίσως δείξουν μεγαλύτερη κατανόηση για το
πρόβλημα της ανεργίας, που πίεσε το έλλειμμα του γερμανικού προϋπολογισμού, εν
όψει, μάλιστα, και της αναμενόμενης εκλογικής αναμέτρησης της κυβέρνησής του.
Αλλά η Γερμανία θα έχει ήδη δεχτεί ένα πλήγμα στην αξιοπιστία της, εξαιτίας
και μόνο της προειδοποίησης της Κομισιόν.

Χάρη στην ανάπτυξη

Το γεγονός ότι η Ελλάδα δεν έχει κινδυνεύσει, μέχρι στιγμής, να βρεθεί στο
στόχαστρο της Επιτροπής, με τις αυτονόητες συνέπειες που θα είχε κάτι τέτοιο
για το Χρηματιστήριο και για το κόστος δανεισμού της, οφείλεται κυρίως στους
υψηλούς αναπτυξιακούς ρυθμούς της οικονομίας της. Ακόμη και με το 3,8%, που
προβλέπεται να πετύχει το 2002, βρίσκεται πολύ μπροστά από το 0,75% της
Γερμανίας, η οποία εξαρτάται απόλυτα από τις εξαγωγές της στις Ηνωμένες
Πολιτείες. Έτσι, μπορεί να εξασφαλίσει ένα ικανοποιητικό επίπεδο εσόδων και να
διατηρήσει τον πλεονασματικό της προϋπολογισμό, ενώ είναι σε θέση να
συγκρατήσει την ανεργία της, ακόμη και να προχωρήσει σε κοινωνικές παροχές.

Όμως, οι υψηλοί αυτοί ρυθμοί ανάπτυξης είναι, σε μεγάλο βαθμό, αποτέλεσμα της
εισροής κοινοτικών πόρων και των επενδύσεων για τους Ολυμπιακούς του 2004.
Όταν οι παράγοντες αυτοί θα εκλείψουν, η εικόνα θα αλλάξει ριζικά, αν δεν
ληφθούν στο μεταξύ άλλα μέτρα για την προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων,
ελληνικών και ξένων.

Δύο παρατηρήσεις

Αλλά και προτού συμβεί αυτό, οι κίνδυνοι να βρεθεί η ελληνική οικονομία εκτός
κοινοτικών κατευθύνσεων δεν είναι μηδαμινοί. Επισημαίνονται, μάλιστα, ήδη, σε
γενικές γραμμές, στο ίδιο το κείμενο με το οποίο ενέκρινε η Κομισιόν το
ελληνικό πρόγραμμα σταθερότητας, την περασμένη εβδομάδα. Εκεί αναφέρεται
χαρακτηριστικά ότι η Ελλάδα πρέπει οπωσδήποτε να προχωρήσει στη μεταρρύθμιση
του ασφαλιστικού της συστήματος. Δεδομένου ότι αυτή είναι η δεύτερη φορά που
γίνεται η σχετική παρατήρηση, μπορεί κανείς να υποθέσει ότι αν αγνοηθεί και
πάλι, η τρίτη επισήμανση θα είναι πολύ πιο αυστηρή. Και σε αυτό δεν θα
σταματήσει την Κομισιόν ούτε το γεγονός ότι η ελληνική κυβέρνηση θα βρίσκεται
τότε ενώπιον εκλογών.

Επίσης, στο κείμενο με το οποίο εγκρίθηκε το πρόγραμμα σταθερότητας
επισημαίνεται η ανάγκη να μειωθεί ταχύτερα το δημόσιο χρέος και, μάλιστα, όχι
με «τεχνάσματα», όπως η προείσπραξη εσόδων, που συνιστά ένα είδος δανεισμού,
αλλά με γνήσια περικοπή των πρωτογενών δαπανών του προϋπολογισμού. Μια πιθανή
υστέρηση στο πρόγραμμα των ιδιωτικοποιήσεων φέτος, για παράδειγμα, θα μπορούσε
να φέρει ακόμη πιο πίσω την ήδη βραδεία αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους και
να προκαλέσει κοινοτική παρέμβαση.

Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση δεν δικαιούται να προκαλέσει την τύχη της και να
επιτρέψει οποιασδήποτε μορφής δημοσιονομική χαλάρωση. Αντίθετα, είναι
υποχρεωμένη να επιμείνει στην εφαρμογή συνετής δημοσιονομικής πολιτικής και να
προχωρήσει στις διαρθρωτικές αλλαγές, που εξακολουθούν να εκκρεμούν. Το
παράδειγμα τριών χωρών με πολύ καλύτερες επιδόσεις από αυτές της ελληνικής
οικονομίας δείχνει ότι στην αντίθετη περίπτωση δεν θα έχει καμία ελπίδα να
αποφύγει τις συνέπειες. Εκτός αυτού, άλλωστε, θα έχει θέσει σε κίνδυνο τον
στόχο που η ίδια έχει βάλει: την προσέγγιση του μέσου κοινοτικού επιπέδου
ανάπτυξης και την εξασφάλιση ανάλογου επιπέδου ευημερίας για τους Έλληνες πολίτες.