ΔΡΟΜΟΙ

Οι ταυτότητες…

… πώς προσδιορίζονται; Πώς «παίρνει» κανείς ταυτότητα; Όχι μονάχα γι’ αυτό
που είναι ή γι’ αυτό που νιώθει κοντά του, αλλά και γι’ αυτό που δεν είναι ή
που νιώθει μακριά του. Συχνά, πρόκειται για έναν ξεκάθαρο και διακριτό εχθρό,
που τον λέμε ο «Άλλος». Σε μια περίοδο που η Αμερική έχει ήδη βρει τον δικό
της «Άλλο», εμείς στην Ευρώπη τον αναζητούμε ακόμη. Στη διάρκεια του Ψυχρού
Πολέμου, τα πράγματα ήταν ξεκάθαρα. Ο «Άλλος» της Ευρώπης ήταν ο από Ανατολάς
κίνδυνος. Υπήρχαν βέβαια και άλλοι «Άλλοι»: το αιματηρό ευρωπαϊκό παρελθόν
(ένας ιστορικός «Άλλος»), ακόμη και η Αμερική (για τους γκωλιστές). Ποιος
είναι όμως σήμερα ο ευρωπαϊκός «Άλλος»; βάζει το ερώτημα ο αρθρογράφος Τίμοθι
Γκάρτον Ας στην εφημερίδα «Τάιμς».

Η Αριστερά…

… της Ευρώπης είδε την τελευταία δεκαετία αυτόν τον «Άλλο» στο πρόσωπο της
Αμερικής. Η Ευρώπη ήταν μια «μη Αμερική», που έπρεπε να διατηρηθεί πιο
«διαφορετική» και πιο «κοινωνική», ακόμη και στην εποχή της παγκοσμιοποίησης.
Η Ευρώπη έπρεπε να αποτελέσει ένα αντίβαρο στην ωμή και φαντασμένη μοναδική
υπερδύναμη, με την εσφαλμένη μεσανατολική πολιτική της, την αξιοθρήνητη στάση
της έναντι του Τρίτου Κόσμου και τη γενικότερη αλαζονική στάση της. Αυτή η
θεώρηση δεν χάθηκε ούτε μετά την 11η Σεπτεμβρίου. Αντίθετα, ο νέος
αμερικανικός πόλεμος έδωσε αφορμή για νέες επικρίσεις. Όμως, δίπλα σε αυτόν
τον αμερικανικό «Άλλο» ξεπρόβαλε ένας άλλος «Άλλος», που ενσαρκώθηκε στο
πρόσωπο του Μπιν Λάντεν: η ισλαμική απειλή. Μάλιστα, ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι και
η Οριάνα Φαλάτσι μπήκαν στον πειρασμό να ανασύρουν από το ντουλάπι της
ιστορίας έναν αρχαίο σκελετό: «Ας το πούμε ξακάθαρα: οι εκκλησίες μας και οι
καθεδρικοί μας ναοί είναι πολύ πιο ωραίοι από τα τζαμιά τους». Είναι άραγε
τυχαίο που αυτές οι φωνές αντήχησαν από τη Ρώμη, το κέντρο του δυτικού
χριστιανισμού;

Αυτός ο νέος-παλιός…

… «Άλλος» καλό θα ήταν βέβαια να ξαναμπεί και να σφραγιστεί στην ντουλάπα ­
έστω και αν ο Μπερλουσκόνι και η Φαλάτσι απλώς είπαν φωναχτά κάτι που
σκέφτονται μάλλον οι περισσότεροι Ευρωπαίοι. Παρά την τρέχουσα απειλή, έχουμε
βάσιμους ιστορικούς λόγους να ελπίζουμε πως και ο ισλαμικός «Άλλος» αργά ή
γρήγορα θα πάει και αυτός από εκεί που ήρθε. Ο ρωσικός «Άλλος» δεν υπάρχει
πια. Ο αμερικανικός «Άλλος» είναι βέβαια ένας καλός υποψήφιος, στον βαθμό που
εκφράζει έναν διαφορετικό πολιτισμό ­ πράγμα μάλλον αμφίβολο, αφού δύσκολα
μπορεί να ξεχωρίσει κανείς τον ευρωπαϊκό από τον αμερικανικό πολιτισμό (έστω
και αν θεωρούμε τον δεύτερο σε πολλά υποδεέστερο).

Η ταυτότητα…

… η πιο γνήσια και πιο ισχυρή είναι σίγουρα εκείνη που δεν έχει ανάγκη να
καθορίζεται από την ύπαρξη ενός «Άλλου». Μπορεί σήμερα εμείς οι Ευρωπαίοι να
έχουμε στην τσέπη μας νόμισμα, αλλά πόσοι από εμάς αισθανόμαστε πως η
ταυτότητα που κουβαλάμε μαζί μας δεν ανήκει σε «Άλλον»;