Ενιαία αγορά χωρίς ενιαίες τιμές

Μόνο 17 ημέρες απομένουν για να αρχίσουν οι συναλλαγές σε 12 χώρες της
Ευρωπαϊκής Ένωσης με το ευρώ και να γίνει έτσι ευχερέστερη η σύγκριση των
τιμών. Ωστόσο, η έκθεση της Κομισιόν, που θα αποτελέσει τη βάση για να χαράξει
η Ευρωπαϊκή Ένωση μια νέα πολιτική στον τομέα της εσωτερικής αγοράς, δείχνει
ότι στο θέμα των τιμών η αγορά δεν είναι ενιαία. Επιπλέον, ενώ στις αρχές της
δεκαετίας του 1990 είχε σημειωθεί σημαντική σύγκλιση των επιπέδων τιμών μεταξύ
των διαφόρων χωρών, από το 1998 και μετά η προσέγγιση αυτή έχει επιβραδυνθεί.

Το ενδιαφέρον είναι ότι οι διαφοροποιήσεις δεν έχουν μεγάλη σχέση με το
επίπεδο εισοδημάτων σε κάθε χώρα. Έτσι, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η έκθεση,
«χώρες με υψηλό επίπεδο εισοδημάτων, όπως η Γερμανία, έχουν μερικές χαμηλές
τιμές, ενώ χώρες με χαμηλά επίπεδα εισοδημάτων, όπως η Ελλάδα ή η Πορτογαλία,
δεν έχουν ιδιαιτέρως χαμηλά επίπεδα λιανικών τιμών».

Η εξήγηση

Το γεγονός αυτό έχει, φυσικά, την εξήγησή του. Κατά την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η
εξήγηση είναι κυρίως οικονομική. Ο βαθμός συγκέντρωσης στην παραγωγή και στη
διανομή, δηλαδή το πόσες μάρκες για κάθε προϊόν κυκλοφορούν στην αγορά αλλά
και πώς λειτουργούν τα δίκτυα διανομής, παίζουν, κατά την Κομισιόν, τον
καθοριστικότερο ρόλο. Συνήθως, στις μικρότερες αγορές κυκλοφορούν λιγότερες
μάρκες, αλλά αυτό δεν συμβαίνει πάντοτε. Η συμπεριφορά των εταιρειών καθώς και
οι διαφορές στις νομοθετικές ρυθμίσεις είναι επίσης σημαντικές. Η έκθεση
αποδίδει μικρότερη σημασία σε ειδικούς κατά χώρα παράγοντες, όπως το κόστος
μεταφοράς. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, όλοι οι τοπικοί παράγοντες μαζί δεν
μπορούν να εξηγήσουν πάνω από το 21% των διαφορών των τιμών, ενώ κατά το
υπόλοιπο 79% οι διαφορές οφείλονται σε οικονομικούς παράγοντες.

Αδικημένοι

Οι καταναλωτές, βεβαίως, δεν ενδιαφέρονται για τις αιτίες, αλλά για το
αποτέλεσμα. Τα ακριβά προϊόντα επηρεάζουν αρνητικά το βιοτικό τους επίπεδο και
αν τυχαίνει να έχουν και χαμηλά εισοδήματα, τόσο το χειρότερο. Από αυτή την
άποψη, οι Έλληνες και οι Πορτογάλοι καταναλωτές είναι από τους σχετικώς
αδικημένους. Θα μπορούσε κανείς να αντιπαραθέσει το ότι η σύγκριση αφορά
κυρίως τα επώνυμα προϊόντα πανευρωπαϊκής κυκλοφορίας, ενώ στα υπόλοιπα, τα
ανώνυμα ή τα τοπικά, η εικόνα μπορεί να διαφέρει. Αυτό, πάντως, δεν
επιβεβαιώνεται από την έκθεση της Κομισιόν. Ορισμένα πολύ ομοιογενή προϊόντα,
όπως το αλεύρι, αλλά και ορισμένα κατεψυγμένα οπωροκηπευτικά παρουσιάζουν
επίσης μεγάλες διαφορές τιμών. Εξάλλου, τα επώνυμα προϊόντα καταλαμβάνουν
πλέον ένα μεγάλο μέρος της καταναλωτικής μας δαπάνης, ιδίως στις μεγάλες
πόλεις.

Φθηνές και ακριβές χώρες

Φθηνές και ακριβές χώρες σε όλα τα προϊόντα δεν υπάρχουν. Υπάρχουν, όμως,
ορισμένες χώρες που είναι ακριβές σε πολλά προϊόντα και άλλες που είναι φθηνές
σε πολλά προϊόντα. Η έκθεση της Κομισιόν ξεχωρίζει την Ισπανία και τη Γερμανία
ως σχετικά φθηνές χώρες, αλλά και τη Σουηδία, τη Δανία και τη Φινλανδία ως
σχετικά ακριβές.

Γενικώς, οι λιανικές τιμές στα προϊόντα των σούπερ μάρκετ μπορεί να είναι
υψηλότερες ή και χαμηλότερες από τον μέσο όρο έως και 40%. Η μέση διαφορά
τιμών είναι περίπου 30%.

Αν συγκρίνουμε, όμως, τις ακραίες τιμές, φθηνότερες και ακριβότερες σε κάθε
προϊόν, θα βρούμε πολύ μεγαλύτερες διαφορές. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η
έκθεση, ένα προϊόν τύπου κόλα που αγοράζεται σε σούπερ μάρκετ της Δανίας
μπορεί να έχει σχεδόν διπλάσια τιμή απ’ ό,τι σε ένα γερμανικό σούπερ μάρκετ.
Τα επώνυμα μεταλλικά νερά μπορεί να είναι πάνω από 300% ακριβότερα στη Σουηδία
απ’ ό,τι στη Γαλλία.

Η Ελλάδα

Η Ελλάδα, όπως προκύπτει από τον σχετικό πίνακα, είναι η χώρα με τον φθηνότερο
Nescafe και με το ακριβότερο αποσμητικό Rexona στην Ευρώπη. Επίσης, στην
Ελλάδα, κάτω από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο βρίσκονται οι τιμές στα ανθρακούχα
ποτά, στα ξυραφάκια, στο μεταλλικό νερό, στα καθαριστικά, στα απορρυπαντικά
και στις κατεψυγμένες πίτσες. Πάνω από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο βρίσκονται οι
τιμές των μαλακτικών μαλλιών, των δημητριακών, της οδοντόπαστας και του καφέ
σε κόκκους.

Ενδιαφέρον, εξάλλου, παρουσιάζει το γεγονός ότι μεγάλες διαφορές τιμών
παρατηρούνται και στο εσωτερικό των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ­ και όχι μόνο
μεταξύ των διαφόρων χωρών, αν και οι διαφορές αυτές είναι μικρότερες στην
πρώτη περίπτωση παρά στη δεύτερη. Γενικά, οι τιμές μέσα στα κράτη-μέλη
παρουσιάζουν απόκλιση έως 5% σε σχέση με τον εθνικό μέσο όρο.