Πρόεδρος χωρίς εξουσία

Αντιμέτωπη με τις εικόνες από το κυνήγι του αρχηγού της Αλ Κάιντα και τις
επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, η πρόσφατη ομιλία του προέδρου
της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την κατάσταση της Ένωσης πέρασε σχεδόν
απαρατήρητη.

Ρομάνο Πρόντι. Θα γίνει άραγε, άθελά του, ο νεκροθάφτης της κοινοτικής Ευρώπης;

Σίγουρα η τύχη δεν είναι σύμμαχος του Ρομάνο Πρόντι. Εντούτοις, αυτός ο
απολογισμός στα μισά του δρόμου, που είχε στόχο να προοιωνιστεί τους περίπου
25 μήνες που χωρίζουν τον Πρόντι από το τέλος της θητείας του, ήταν πολύ
διδακτικός για την «υγεία» των ευρωπαϊκών θεσμών.

Στην ομιλία που έκανε στην Μπριζ, ο Πρόντι επέστρεψε τα ρέστα στους αρχηγούς
κρατών και κυβερνήσεων που δεν σηκώνουν ούτε δακτυλάκι για να τον
υπερασπιστούν ενώ είναι και πάλι στόχος έντονων επικρίσεων. Ορισμένοι από
αυτούς πιστεύουν προφανώς ότι το εγχείρημα να αποκατασταθεί η αξιοπιστία του
προέδρου της Επιτροπής είναι καταδικασμένο σε αποτυχία, ενώ άλλοι δεν βλέπουν
παρά πλεονεκτήματα στην πολιτική εξασθένηση εκείνου που εγκωμιάζει ­ σε ώτα μη
ακουόντων ­ την «εξαιρετική επιτυχία» της «κοινοτικής μεθόδου».

Αλλά τα δύο φαινόμενα έχουν την ίδια ουσία: η αμαυρωμένη εικόνα του προέδρου
της Επιτροπής των Βρυξελλών συμβάλλει στην υπονόμευση του κύρους του θεσμού,
ενός από τους τρεις πυλώνες του θεσμικού τριγώνου, μαζί με το Συμβούλιο και το
Ευρωκοινοβούλιο. Εδώ και μήνες, το Συμβούλιο, καθώς και η εναλλασσόμενη
προεδρία της Ένωσης, επιδεικνύουν μια αυξανόμενη τάση να μην υπολογίζουν πλέον
το εκτελεστικό όργανο των Βρυξελλών ως δύναμη διατύπωσης προτάσεων.

Σιγά-σιγά επικρατεί η ιδέα ότι η μοναδική εστία εξουσίας στην Ευρώπη είναι
αυτή που ενσαρκώνουν οι κυβερνήσεις. Διευρυνόμενη, η Ευρώπη θα απομακρυνθεί
φυσικά από τη «κοινοτική μέθοδο» που σφυρηλάτησε την Ευρώπη των Έξι, μετά των
Δεκαπέντε. Επειδή η συναίνεση μεταξύ 25 κρατών-μελών θα γίνει κάτι σπάνιο, η
Ευρώπη των πολλών ταχυτήτων είναι αναπόφευκτη.

Η μεταρρύθμιση

Στο Λέκεν, στη βασιλική κατοικία σε προάστιο των Βρυξελλών που θα υποδεχθεί
τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων της Ευρώπης περίπου σε τρεις εβδομάδες,
το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναμένεται να υιοθετήσει μια επίσημη «δήλωση» στην
οποία θα διευκρινίζεται η πορεία της προετοιμασίας της επόμενης μεταρρύθμισης
των ευρωπαϊκών θεσμών. Της μεταρρύθμισης θα προηγηθεί Σύμφωνο, στο οποίο θα
μετέχουν οι εκπρόσωποι των κοινοβουλίων και των κυβερνήσεων, ενώ ένα φόρουμ θα
επιτρέψει να ακουστεί η γνώμη της κοινωνίας των πολιτών. Στο τέλος, οι
κυβερνήσεις θα αποφασίσουν, μεταξύ διαφόρων επιλογών, το πλαίσιο μιας νέας
διακυβερνητικής διάσκεψης. Ουδείς αμφιβάλλει πως αυτή θα τους επιτρέψει να
υπερασπιστούν και πάλι την κυριαρχία των κρατών.

Όσο και αν Γάλλοι και Βρετανοί ισχυρίζονται πως δεν υπάρχει παρά φραστική
διαφορά ανάμεσα στην «ομοσπονδία κρατών-εθνών», που θέλουν ο Ζακ Ντελόρ και ο
Λιονέλ Ζοσπέν, και στην «Ευρώπη των ανεξάρτητων κρατών-εθνών», την οποία
υποστηρίζει ο Τόνι Μπλερ, η αλήθεια είναι πως αυτές οι δύο έννοιες καλύπτουν
δύο επίπεδα προσδοκιών για την Ευρώπη. Συνολικά, εντούτοις, οι αρχηγοί των
κρατών και των κυβερνήσεων δεν έχουν πια μεγάλες φιλοδοξίες για την Ευρώπη.
Πριν βρεθούν αντιμέτωποι με τη διεύρυνση, οι Δεκαπέντε είχαν ανάγκη μια ισχυρή
Επιτροπή, ικανή να υπερασπιστεί τη μέθοδό της να κυβερνά. Προφανώς δεν την
επιθυμούν. Χωρίς να το θέλει, ο Ρομάνο Πρόντι κινδυνεύει να εμφανιστεί αύριο
ως ένας από τους νεκροθάφτες της κοινοτικής Ευρώπης.