ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Να σταματήσουν οι βομβαρδισμοί!

Μετά τις πρώτες ηθικές καταδίκες των αμερικανικών βομβαρδισμών στο
Αφγανιστάν, θα προσπαθήσω να καταδείξω στο κείμενο αυτό γιατί πρέπει να
διακοπούν άμεσα οι αεροπορικές επιδρομές.

Έτσι, πρέπει να κατανοήσουμε ότι ο σύγχρονος πόλεμος δεν διεξάγεται ανάμεσα σε
δύο ξεχωριστά στρατόπεδα. Τα παγκόσμια mass media επιτρέπουν τη διαρκή ροή των
πληροφοριών και ευαισθητοποιούν τους πολίτες των εμπλεκόμενων χωρών μπροστά
στον θάνατο των «εχθρών» τους. Η πληροφόρηση αυτή δίνει συχνά τον λόγο στον
«αντίπαλο» για να παρουσιάσει τις απόψεις του (αυτό που κάνει σήμερα το Αλ
Τζαζίρα για τους Ταλιμπάν). Μ’ αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένα εσωτερικό
μέτωπο στα μετόπισθεν (στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη), πράγμα που κανένας
Clausewitz δεν θα μπορούσε να το δεχθεί (γιατί τόνιζε ότι απαραίτητος όρος της
νίκης είναι η ηθική ενότητα των εμπλεκομένων δυνάμεων). Η διεργασία αυτή
ενισχύεται από την αυτόνομη λογική της ειδησεογραφικής βιομηχανίας που θέλει
να πουλάει δραματικές ειδήσεις για να προωθεί τα επιχειρηματικά της
συμφέροντα.

Έτσι, όλο και πιο συxνά προβάλλονται στα τηλεοπτικά κανάλια οι civilian
casualties, δηλαδή οι αθώοι άμαχοι του Αφγανιστάν που σκοτώνονται κατά λάθος
(ή παράπλευρα) από τους δήθεν «χειρουργικούς» βομβαρδισμούς των Αμερικανών.
Χθες ήταν ένα νοσοκομείο, αύριο ενδεχομένως θα είναι ένας βρεφονηπιακός
σταθμός της Καμπούλ. Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο κυοφορείται σταδιακά μια βραδεία
μεταστροφή της παγκόσμιας κοινής γνώμης που βρίσκει το αντίκρυσμά της σε
ορισμένες ασθενείς αντιπολεμικές κινητοποιήσεις. Ακόμη και οι φοβισμένοι
Αμερικανοί πολίτες αμφιβάλλουν για την αποτελεσματικότητα των βομβαρδισμών
(«Financial Times», 29 Οκτωβρίου: όταν κτυπάς κατά λάθος δύο φορές
νοσοκομειακά ιδρύματα, κάτι συμβαίνει»!).

Όπως λέει, μάλιστα, χαρακτηριστικά ο U. Eco, ο σύγχρονος πόλεμος είναι ένα
«παράλληλο γνωσιακό σύστημα» που αναπτύσσει μία τέτοια κατανομή βαρών, την
οποία κανένας αντίπαλος δεν μπορεί να προβλέψει εκ των προτέρων. Υπ’ αυτήν την
έννοια, το πιο δυσάρεστο αποτέλεσμα που θα προκαλέσει η συνέχιση των
αεροπορικών επιδρομών θα είναι, κατά τη γνώμη μου, το εξής: Θα αρχίσει σιγά –
σιγά να αμβλύνεται στην παγκόσμια κοινότητα ο ηθικός αποτροπιασμός που
εξέφρασε ανεπιφύλακτα για το τρομοκρατικό κτύπημα της Νέας Υόρκης, μπροστά
στις αδυσώπητες εντυπώσεις που προξενούν οι εικόνες των ακρωτηριασμένων
παιδιών του Αφγανιστάν (θύματα των βομβαρδισμών!).

Από την άλλη μεριά, η παράταση των επιδρομών προκαλεί τριβές σ’ όλο τον
ισλαμικό κόσμο. Έτσι, ο Μ. Λάντεν διαμορφώνει την αντίθεση που επιθυμεί: Το
Ισλάμ από το ένα μέρος και η Δύση από το άλλο (πλαστή σύγκρουση πολιτισμών).
Επιπλέον, οι ενέργειες αυτές διογκώνουν το δράμα των εκατομμυρίων Αφγανών
προσφύγων και φέρνουν 100.000 παιδιά σε κατάσταση υποσιτισμού («Guardian», 31
Οκτωβρίου).

Όμως οι βόμβες αποτρέπουν επιπροσθέτως και την εξεύρεση μιας πολιτικής λύσης
στο αφγανικό πρόβλημα. Γιατί; Γιατί η αξιολόγηση ότι ο πόλεμος επιφέρει τελικά
μια κατάσταση ισορροπίας προέρχεται από μία χεγκελιανή προκατάληψη, σύμφωνα με
την οποία η ιστορία είχε μια κατεύθυνση και το αποτέλεσμα μιας διαμεσολάβησης
επαληθεύει τη θέση και την αντίθεση. Δεν υπάρχει όμως επιστημονική απόδειξη
για κάτι τέτοιο. Στον αιώνα μας η μεταπολεμική πολιτική ήταν πάντοτε η
συνέχιση των προϋποθέσεων που έθεσε ο πόλεμος! Επομένως, οι βομβαρδισμοί θα
προκαλέσουν μια δραματική αστάθεια σ’ όλο τον ισλαμικό χώρο, πράγμα που δεν θα
επιτρέψει την εξεύρεση μιας πολιτικής λύσης. Γι’ αυτό πρέπει να σταματήσουν
άμεσα!

Τέλος, οι αεροπορικές επιδρομές αποδυνάμωσαν ισχυρά την ουτοπία των
χειρουργικών πολέμων. Σύμφωνα μ’ αυτήν, η υψηλή εκτεχνίκευση θα επιτρέπει να
αφοπλίζεται ο εχθρός με ακαριαία πλήγματα και οι ανθρώπινες απώλειες να
περιορίζονται στο ελάχιστο (ή να εκμηδενίζονται). Απέναντι σ’ αυτή την
επικίνδυνη ψευδαίσθηση πρέπει να αντιτάσσουμε πάντοτε την παρατήρηση του Π.
Κονδύλη: «Πίσω από κάθε μηχανή και κάθε τεχνική, όσο προηγμένη κι αν είναι,
βρίσκεται πάντοτε ένας άνθρωπος, ακόμη κι αν ο άνθρωπος αυτός αποτελεί την
άκρη μιας μακράς αλυσίδας, είναι πάντως η αποφασιστική άκρη, και μόλις
εξουδετερωθεί, η οποιαδήποτε τεχνική παραλύει».

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ.