ΠΑΝΟΣ ΖΑΒΟΣ Αντίστροφη μέτρηση για τους 9 μήνες του πρώτου ανθρώπινου κλώνου

Ο δρ Πάνος Ζαβός γεννήθηκε το 1944 στο Τρίκωμο της Κύπρου. Εργάστηκε στο
Αγροτικό Ινστιτούτο της Κύπρου και το 1966 πήγε στην Αμερική για
πανεπιστημιακές σπουδές. Απέκτησε μάστερ στη Βιολογία – Φυσιολογία το 1972 από
Πανεπιστήμιο του Κάνσας και διδακτορικό στην Αναπαραγωγική Φυσιολογία και
Στατιστική από το Πανεπιστήμιο της Μινεσότας. Ο δρ Π. Ζαβός είναι διευθυντής
ανδρολογικής κλινικής στις ΗΠΑ και έχει ασχοληθεί εκτεταμένα για 20 και πλέον
χρόνια με την ανδρική στειρότητα. Ο ίδιος έχει ανακοινώσει περισσότερες από
300 εργασίες του σε διάφορα συνέδρια και επιστημονικές συναντήσεις ενώ είναι
μέλος σε αρκετές ιατρικές ενώσεις τόσο στην Αμερική όσο και σε άλλες χώρες. Ο
ίδιος θεωρεί ότι η μέχρι τώρα ζωή του ήταν επιτυχημένη κυρίως σε ό,τι αφορά
την καριέρα του στον επιστημονικό χώρο. Η αισιοδοξία του αυτή αναπαράγεται
μέσα από τα λόγια του όταν αναφέρεται στο πρόγραμμα της ανθρώπινης
κλωνοποίησης θέλοντας έτσι να υποστηρίξει όχι μόνο ότι αυτό που γίνεται είναι
κάτι πολύ σημαντικό αλλά και πως δεν υπάρχουν περιθώρια αποτυχίας.

«Είμαστε αποφασισμένοι να φθάσουμε μέχρι το τέλος» δηλώνει ο κ. Π. Ζαβός. Είναι η απάντησή του στους επιστήμονες που έχουν κλωνοποιήσει θηλαστικά και οι οποίοι προειδοποιούν ότι, θνησιμότητα σε αυτά τα είδη φθάνει μέχρι και το 38%. Νούμερο δηλωτικό της θέσης τους που είναι ενάντια στην ανθρώπινη κλωνοποίηση

«Σε λίγους μήνες θα αρχίσει η διαδικασία κυοφορίας του πρώτου κλωνοποιημένου
ανθρώπου», δηλώνει στα «ΝΕΑ» ο δρ Παναγιώτης Ζαβός, ο οποίος μαζί με δύο
άλλους επιστήμονες ξεκίνησε το πιο συζητημένο εγχείρημα των τελευταίων χρόνων.

Τα πρώτα κύτταρα που γονιμοποιήθηκαν με τεχνητό τρόπο παρακολουθούνται νύχτα
μέρα σε ένα εργαστήριο που ελάχιστοι γνωρίζουν. Πολύ σύντομα, αν όλα πάνε
καλά, τα κύτταρα θα τοποθετηθούν σε μία ή περισσότερες μήτρες και έτσι θα
ανοίξει ο δρόμος για τη γέννηση του πρώτου κλωνοποιημένου ανθρώπου. Το άμεσο
μέλλον θα κρίνει την επιτυχία ή όχι ενός από τα πιο φιλόδοξα όσο και
αμφιλεγόμενα επιστημονικά προγράμματα που ξεκίνησε ο άνθρωπος. Η πρόθεση του
κ. Π. Ζαβού και των συνεργατών του να προχωρήσουν στην κλωνοποίηση του
ανθρώπου ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων από κοινωνικούς φορείς αλλά και από τη
συντριπτική πλειοψηφία της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας. Επιστημονικές
ενώσεις έλαβαν ξεκάθαρη θέση απέναντι σε αυτό το ενδεχόμενο, με το επιχείρημα
ότι κανείς δεν ξέρει πού μπορεί να οδηγήσει αυτή η ιστορία, ενώ δεν ήταν λίγοι
εκείνοι που διέκριναν στην ομάδα του κ. Π. Ζαβού στοιχεία οπορτουνισμού.

Πεπεισμένος για την επιτυχία

Πάντως, ο κυπριακής καταγωγής επιστήμονας μιλάει προς «ΤΑ ΝΕΑ» και δεν κρύβει
την αισιοδοξία του για το τελικό αποτέλεσμα. «Είμαι απολύτως πεπεισμένος για
την τελική επιτυχία του προγράμματος. Όχι μόνο δεν υπάρχει τίποτα να
φοβηθούμε, αλλά η επιστημονική ομάδα με την οποία συνεργάζομαι, είμαι βέβαιος
ότι θα φέρει εις πέρας το εγχείρημα αυτό χωρίς να προκύψει στο ενδιάμεσο
κανένα πρόβλημα». Ο κ. Π. Ζαβός αποτελεί τον έναν από τους τρεις εκπροσώπους
του Διεθνούς Συνεταιρισμού για την Κλωνοποίηση. Οι άλλοι δύο είναι ο Ιταλός δρ
Σ. Αντινόρι και ο Ισραηλινοαμερικανός δρ Α. Β. Αμπραχάμ. Η ανακοίνωση και των
τριών τον περασμένο Μάρτιο στη Ρώμη, ότι ήταν έτοιμοι να βάλουν μπροστά το
πρόγραμμα δημιουργίας του πρώτου κλωνοποιημένου ανθρώπου, προκάλεσε μεγάλες
αντιδράσεις όχι μόνο από μέρος της επιστημονικής κοινότητας αλλά και από ένα
κομμάτι της παγκόσμιας κοινής γνώμης.

Ο κ. Π. Ζαβός θεωρεί ότι όλες αυτές οι αντιδράσεις είναι «ανούσιες και
προέρχονται από ανθρώπους που όχι μόνο δεν καταλαβαίνουν αυτά τα θέματα αλλά
αγνοούν ή και εχθρεύονται γενικότερα την επιστήμη. Αν ήταν περισσότερο
ενημερωμένοι θα άλλαζαν σίγουρα στάση». Προχωρά μάλιστα ένα βήμα περισσότερο
και λέει «ότι εμείς οι Έλληνες θα πρέπει να είμαστε ενωμένοι, να στηρίζουμε
τέτοιες προσπάθειες, να βοηθούμε την εξέλιξη της επιστήμης τη στιγμή μάλιστα
που σαν έθνος έχουμε πολύ αξιόλογους επιστήμονες διάσπαρτους σε ολόκληρο τον
κόσμο».

Μυστικό η χώρα

Όταν ανακοίνωσαν, τον περασμένο Μάρτιο στη Ρώμη, την πρόθεσή τους να ξεκινήσουν το πρόγραμμα της ανθρώπινης κλωνοποίησης, προκλήθηκε θύελλα αντιδράσεων. Στο κέντρο της φωτογραφίας είναι ο εκατομμυριούχος Ιταλός Σεβερίνο Αντινόρι, ιδιοκτήτης τριών κλινικών στην Ιταλία και δεξιά ο δρ. Παναγιώτης Ζαβός

Έστω όμως κι έτσι, οι αντιδράσεις αυτές είναι που κρατούν τα χέρια του ­ εκ
των πραγμάτων ­ διάσημου ερευνητή δεμένα, χωρίς να του επιτρέπουν να
αποκαλύψει την τοποθεσία όπου εκτελείται το πρόγραμμα. «Στην παρούσα φάση θα
ήθελα να μην προχωρήσω σε περισσότερες λεπτομέρειες για το ποια είναι η χώρα
όπου κάνουμε το πρόγραμμά μας, γιατί, όπως καταλαβαίνετε, κάτι τέτοιο θα
προκαλούσε νέες αντιδράσεις και διαφωνίες». Όταν όμως το εγχείρημα ολοκληρωθεί
«τότε θα είμαστε σε θέση να υποδείξουμε τη χώρα που έγινε το πρόγραμμα, όπως
επίσης και να παρουσιάσουμε τους δότες». Τους ανθρώπους δηλαδή που έδωσαν τα
ωάρια και τα σωματικά τους κύτταρα, ώστε να προκύψει ο πρώτος κλωνοποιημένος
άνθρωπος.

Στην ανακοίνωση που είχε γίνει στη Ρώμη είχε ειπωθεί ότι το πρόγραμμα θα
γινόταν σε ένα μεσογειακό κράτος και κάποιοι είχαν υποθέσει ότι επρόκειτο για
το Ισραήλ. Κανείς όμως από τον Διεθνή Συνεταιρισμό για την Κλωνοποίηση δεν
επιβεβαίωσε ή διέψευσε κάτι τέτοιο.

Αποφασιστικό βήμα

Η ομάδα των επιστημόνων υποστηρίζει ότι το αποφασιστικό βήμα για την ανθρώπινη
κλωνοποίηση γίνεται για αναπαραγωγικούς σκοπούς. Για να δοθεί δηλαδή η
δυνατότητα σε άτεκνα ζευγάρια να αποκτήσουν παιδιά. Ο Κύπριος ειδικός λέει ότι
το Ανδρολογικό Ινστιτούτο που διευθύνει έχει δεχθεί δεκάδες αιτήσεις από
άτεκνα ζευγάρια που ζητούν βοήθεια για να μπορέσουν να τεκνοποιήσουν με τη
μέθοδο της αναπαραγωγικής κλωνοποίησης. Ποια είναι όμως η τεχνική που θα
οδηγήσει στη δημιουργία του πρώτου κλωνοποιημένου ανθρώπου; «Η τεχνική της
μεταφοράς του πυρήνα», μας απαντά ο κ. Π. Ζαβός.

Αυτό σημαίνει ότι στην περίπτωση ενός ανδρόγυνου που θέλει να αποκτήσει παιδί,
οι επιστήμονες ακολουθούν την εξής διαδικασία: Παίρνουν ένα ωοκύτταρο από τη
μέλλουσα μητέρα και του αφαιρούν τον πυρήνα, δηλαδή το DNA. Στη συνέχεια
παίρνουν ένα σωματικό κύτταρο από τον αυριανό πατέρα και αφαιρούν επίσης τον
πυρήνα του. Αυτόν τον πυρήνα θα τον εγκολπώσουν στο ωοκύτταρο. Το αποτέλεσμα
είναι να προκύψει ένα τεχνητά γονιμοποιημένο κύτταρο το οποίο θα τοποθετηθεί
σε ένα τεχνητό περιβάλλον, μπορεί ενδεχομένως και πάνω σε τρυβλίο (ειδικό
πιατάκι) ώστε να αρχίσει να διαιρείται (σε βλαστομερίδια). Σε κάποια στιγμή,
εφόσον διαπιστωθεί ότι κάποιο από τα νέα κύτταρα (τα βλαστομερίδια)
αναπτύσσεται φυσιολογικά, αυτό θα εμφυτευθεί στη μήτρα της μητέρας η οποία θα
αρχίσει να κυοφορεί ένα κλωνοποιημένο έμβρυο. Όσο για το σε ποιον θα μοιάζει
το παιδί; Σίγουρα θα πρόκειται για ένα γενετικό αντίγραφο του άνδρα από τον
οποίο πάρθηκε ο πυρήνας του κυττάρου για να εγκολπωθεί στο ωοκύτταρο.

«Θα τον αγαπάμε»

Σε λίγους μήνες, θα αρχίσει να κυοφορείται ο πρώτος κλωνοποιημένος άνθρωπος, όπως διαβεβαιώνει ο δρ Π. Ζαβός. Ο ίδιος εμφανίζεται αρκετά αισιόδοξος και υποστηρίζει πως μέχρι στιγμής, το πρόγραμμα της ανθρώπινης κλωνοποίησης πηγαίνει καλύτερα απ’ ό, τι αναμενόταν

Ο κ. Πάνος Ζαβός μάς διαβεβαιώνει: «Είτε ο κλώνος είναι γυναικείου φύλου είτε
ανδρικού, εμείς θα τον αγαπάμε μέχρι θανάτου». Και προσθέτει βέβαια ότι «το
παιδί που θα γεννηθεί θα παρακολουθείται ιατρικά σε όλη του τη ζωή από την
επιστημονική ομάδα που φρόντισε να το φέρει στον κόσμο». Στο σημείο αυτό
μπορούν εύκολα να προκύψουν τρία ερωτήματα. Το πρώτο έχει να κάνει με την
μέχρι στιγμής αβεβαιότητα των ερευνητών για το φύλο που θα έχει το πρώτο
κλωνοποιημένο έμβρυο, τη στιγμή που όλοι λίγο πολύ ξέρουμε ότι όταν μιλάμε για
ανθρώπινη κλωνοποίηση εννοούμε την προκαθορισμένη δημιουργία ενός ανθρώπου ο
οποίος είναι ακριβές αντίγραφο ενός άνδρα ή μιας γυναίκας που ήδη υπάρχει.

Ο συνομιλητής μας εξηγεί ότι «το πρόγραμμα προχωρά με τη βοήθεια τουλάχιστον
10 ζευγαριών. Γεγονός που σημαίνει ότι από αυτά τα άτομα έχουν παρθεί
ωοκύτταρα και σωματικά κύτταρα με σκοπό να προκύψουν κλωνοποιημένα έμβρυα τόσο
θηλυκού όσο και αρσενικού φύλου». Ένα τεχνητά γονιμοποιημένο κύτταρο, που
προκύπτει από την εγκόλπωση του πυρήνα του σωματικού κυττάρου στο ωοκύτταρο,
δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι είναι έτοιμο για εμφύτευση στη μήτρα μιας
γυναίκας. Μπορεί στο χρονικό διάστημα που μεσολαβεί να παρουσιάσει
δυσλειτουργίες, να πειραχτεί ο πυρήνας και να μην είναι δυνατή η εμφύτευσή
του. Για τον λόγο αυτό οι ερευνητές δεν μπορούν από τώρα να προσδιορίσουν τι
φύλο θα έχει το κύτταρο που θα επιλεγεί για να εμφυτευθεί στη μήτρα της
υποψήφιας μητέρας.

Η προσωπικότητα

Το δεύτερο ερώτημα είναι αν ο κλωνοποιημένος άνθρωπος που θα γεννηθεί θα είναι
ένα πανομοιότυπο αντίγραφο του πατέρα του, ακόμη και ως προς τον εσωτερικό του
κόσμο. Η πιθανότητα αυτή μάλλον κερδίζει ελάχιστο έδαφος καθώς αυτό που
υποστηρίζεται είναι ότι η προσωπικότητα του εμβρύου θα υπαγορευθεί από τις
περιβαλλοντικές συνθήκες στις οποίες θα αναπτυχθεί.

Τρίτο και βασικό ερώτημα, είναι το πόσο θα ζήσει ο κλώνος. Ορισμένοι ειδικοί
εκφράζουν επιφύλαξη και μιλούν για πρόωρη γήρανση. Οι πολλές κυτταρικές
διαιρέσεις, λένε, μειώνουν τον αριθμό των τελομερών επαναλήψεων που αποτελούν
δείκτη μακροζωίας ενός ανθρώπου. Επικαλούνται το παράδειγμα της Ντόλι, του
πρώτου θηλαστικού που κλωνοποιήθηκε, το 1996, από τον Ίαν Βίλμουτ. Ο κ. Π.
Ζαβός όμως δεν δίνει βάση σε τέτοια σενάρια. «Δεν έχει σχέση η κλωνοποίηση των
ζώων με την ανθρώπινη κλωνοποίηση. Εγώ προσωπικά ασχολούμαι με αυτή τη δουλειά
25 χρόνια και δεν μπορώ να δεχτώ ενστάσεις από ανθρώπους που μπήκαν στη
δουλειά χθες».

Διαφορετική τεχνική

Προσθέτει μάλιστα ότι η τεχνική που εφαρμόζει είναι διαφορετική από εκείνη που
ακολουθείται στην κλωνοποίηση των ζώων. Δεν προχωρά όμως σε περισσότερες
λεπτομέρειες για την τεχνολογία που έχει αναπτύξει μαζί με την ερευνητική του
ομάδα. Αρκείται να πει ότι «από την αρχή του προγράμματος δεν είχαμε πρόθεση
να “κυνηγήσουμε” όσο περισσότερες εγκυμοσύνες γίνεται με το να εμφυτεύουμε
κλωνοποιημένα έμβρυα σε υποψήφιες μητέρες. Η πείρα των 25 χρόνων στην επιστήμη
αυτή μας έχει οδηγήσει σε μια πιο προηγμένη προσέγγιση που έχει να κάνει με
την ύπαρξη ενός μηχανισμού που ελέγχει εξονυχιστικά το κλωνοποιημένο έμβρυο
στο στάδιο πριν από την εμφύτευση στη μήτρα. Έτσι ώστε να ξέρουμε ότι είναι
απολύτως υγιές. Η τεχνική αυτή βέβαια είναι πολύ πιο ακριβή».