Ώρα να ξεχωρίσουν οι δαπάνες από τις σπατάλες

Όταν ο Πρωθυπουργός κ. Κώστας Σημίτης έλεγε, στην πρώτη συνεδρίαση του
υπουργικού συμβουλίου, ότι η κυβέρνηση αυτή θα κριθεί από τον τρόπο με τον
οποίο θα διαχειρισθεί τα χρήματα του Έλληνα φορολογούμενου, έστελνε ένα
μήνυμα, που θα καθορίσει πιθανότατα σε μεγάλο βαθμό το μελλοντικό περιεχόμενο
της οικονομικής πολιτικής.

Του μηνύματος αυτού ο νέος «τσάρος» της οικονομίας, όπως ονομάσθηκε, ο
υπουργός κ. Νίκος Χριστοδουλάκης, ήταν προφανώς εκ των προτέρων κοινωνός.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο υπουργός Οικονομίας έκανε την ίδια κιόλας ημέρα την
πρώτη του επίσκεψη στα παλιά του λημέρια, στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους,
που είναι αρμόδιο για τις δαπάνες, δηλαδή για τη διαχείριση των χρημάτων του
Έλληνα φορολογούμενου. Οι επαφές με τον τομέα αρμοδιότητας του κ. Γιώργου
Φλωρίδη συνεχίσθηκαν μάλιστα και την επόμενη ημέρα, υπογραμμίζοντας τον βαθμό
προτεραιότητας που έχει το θέμα στην ατζέντα του κ. Χριστοδουλάκη.

Ο στόχος των εντατικών αυτών συσκέψεων στις πρώτες ημέρες της θητείας του νέου
υπουργού δεν ήταν μόνο, όπως αφέθηκε να εννοηθεί, η διαμόρφωση του
προϋπολογισμού. Πράγματι, η κατάρτιση του προϋπολογισμού επείγει. Είναι επίσης
γεγονός ότι ο νέος προϋπολογισμός απαιτεί περικοπές δαπανών, αφού ο ρυθμός
ανάπτυξης θα είναι χαμηλότερος από τις αρχικές προβλέψεις, δηλαδή πιθανότατα
κάτω από 4%, και συνεπώς τα έσοδα θα είναι και αυτά μειωμένα. Οι απώλειες
εσόδων πρέπει να αντισταθμισθούν, τουλάχιστον εν μέρει, με περικοπές δαπανών.

Όμως, ο λόγος της αναζήτησης «περιττών» δαπανών που θα μπορούσαν να περικοπούν
δεν οφείλεται μόνο στην ύφεση στη διεθνή οικονομία, η οποία επιβάλλει τη
σχετική προσαρμογή. Εκπορεύεται, επίσης, και ίσως κυρίως από την πολιτική
απόφαση να μπει μια τάξη στα κάθε λογής έξοδα του κράτους.

Ο κ. Χριστοδουλάκης, ως παλαιός υφυπουργός Οικονομικών αρμόδιος για τις
δαπάνες, γνωρίζει πολύ καλά ότι πολλές από αυτές είναι στην πραγματικότητα
σπατάλες. Τώρα, με την εξουσία του υπουργού, ήρθε η ώρα να τις περικόψει. Ήδη,
οι πληροφορίες μιλούν για εντοπισμό υπερβολικών δαπανών σε χώρους όπως οι
Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Η ύφεση στην παγκόσμια οικονομία και η υποχώρηση του ρυθμού ανάπτυξης και στην
Ελλάδα είναι μια καλή αφορμή για να ξεκινήσει το ξεκαθάρισμα αυτό. Βεβαίως η
προσπάθεια δεν θα είναι καθόλου απλή, καθώς θα συναντήσει τις αντιδράσεις των
υπουργών που θα υποστούν τις περικοπές στον τομέα αρμοδιότητάς τους. Αλλά, η
πρωθυπουργική εντολή αφενός δεν αφήνει περιθώρια παρεκκλίσεων και αφετέρου
στηρίζει την όποια σχετική απόφαση του κ. Χριστοδουλάκη.

Η περικοπή των δαπανών δεν είναι, φυσικά, αυτοσκοπός.

Ο στόχος είναι να εξοικονομηθούν πόροι, που θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν
άλλες πολιτικές, πολύ πιο ουσιαστικές.

Οι κοινωνικές δαπάνες εμπίπτουν σ’ αυτήν την κατηγορία, στον βαθμό που είναι
πράγματι αναγκαίες και δεν αποτελούν ανούσια επιδοματική πολιτική του
πεντοχίλιαρου.

Οι δαπάνες που στηρίζουν τη βελτίωση της δημόσιας υγείας και της παιδείας
ανήκουν σ’ αυτήν την κατηγορία. Ακόμη και πολιτικές που υποστηρίζουν την
επιχειρηματικότητα και οδηγούν έτσι σε δημιουργία νέων επιχειρήσεων και
συνεπώς θέσεων εργασίας ανήκουν επίσης σ’ αυτήν την κατηγορία.

Έτσι, πέρα από τον λογαριασμό της κρίσης, που θα πληρωθεί ­ ελπίζεται ­ μόνο
το 2002, το νοικοκύρεμα των δημοσίων δαπανών, εφ’ όσον γίνει, θα επιτρέψει την
άνετη χρηματοδότηση νέων πολιτικών.

Μάλιστα, ο κ. Χριστοδουλάκης δεν αποκλείει, κατά τις πληροφορίες, να ξεφύγει
λίγο ο προϋπολογισμός του 2002 από τον στόχο για πλεόνασμα 1,3% του ΑΕΠ, αν οι
συνθήκες το επιβάλλουν.

Στην πραγματικότητα, μια τέτοια εξέλιξη θα εξυπηρετούσε απολύτως το προφίλ του
νέου υπουργού Οικονομίας, που θέλει να συνδυάσει το πνεύμα της λιτότητας και
του εκσυγχρονισμού με αυτό της κοινωνικής πολιτικής.

Δεν πρέπει, εξάλλου, να διαφύγει της προσοχής μας η διατύπωση που επέλεξε ο
Πρωθυπουργός για να μιλήσει για το θέμα αυτό, δηλαδή ο όρος «τα χρήματα του
φορολογούμενου». Είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται ευρέως στις
αγγλοσαξονικές χώρες και υπογραμμίζει το γεγονός ότι το κράτος δεν είναι κάτι
υπερφυσικό που φροντίζει για τους ­ πραγματικά και μη ­ αναξιοπαθούντες, αλλά
ένας μηχανισμός που εισπράττει χρήματα από τις τσέπες όλων μας για να τα δώσει
εκεί που πραγματικά υπάρχει ανάγκη, σύμφωνα με τις επιλογές των πολιτών.
Επομένως, τα χρήματα αυτά είναι πολύτιμα και δεν υπάρχει δικαιολογία
κατασπατάλησής τους.

Μια τέτοια αντιμετώπιση βάζει τα πράγματα στις πραγματικές τους διαστάσεις,
αλλάζοντας την εικόνα και στο σκέλος των εσόδων. Αν οι δαπάνες είναι
περιορισμένες και ορθολογικές, τότε πρέπει να εξασφαλισθεί η είσπραξη των
απαιτούμενων εσόδων με κάθε τρόπο, χωρίς κανένα περιθώριο φοροδιαφυγής.