Ανακαλύψτε τρόπους για να επενδύσετε έξυπνα

Από όλα τα πλήγματα που έχουν υποστεί οι χρηματιστηριακοί επενδυτές, από τις
αρχές του 2000, η πτώση της αμερικανικής χρηματιστηριακής αγοράς, μετά τα
τρομοκρατικά χτυπήματα του περασμένου Σεπτεμβρίου, φαίνεται να έφερε τις τιμές
των μετοχών στο κατώτερο δυνατό επίπεδο ­ να αποτελεί το ναδίρ. Στις 17
Σεπτεμβρίου, στην πρώτη συνεδρίαση μετά τα τρομοκρατικά χτυπήματα της 11ης
Σεπτεμβρίου, ο βιομηχανικός δείκτης Ντάου Τζόουνς του χρηματιστηρίου της Νέας
Υόρκης υποχώρησε κατά 7,1% και διαμορφώθηκε στις 8.921 μονάδες. Μετά και τη
συνεδρίαση της Παρασκευής εκείνης της εβδομάδας οι απώλειες είχαν
διπλασιαστεί, πραγματοποιώντας τις μεγαλύτερες εβδομαδιαίες απώλειες από τη
μεγάλη οικονομική κρίση του Μεσοπολέμου. Στις δύο εβδομάδες που ακολούθησαν, η
αγορά ανέκτησε ένα σημαντικό μέρος των απωλειών που είχε καταγράψει μετά την
τραγωδία της 11ης Σεπτεμβρίου.

Δυστυχώς, κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει πότε η αγορά έχει φθάσει στο κατώτερο
επίπεδό της. Λανθασμένες εκτιμήσεις σχετικά με το ναδίρ και το ζενίθ του
χρηματιστηρίου έχουν, πολλές φορές, παγιδέψει τους επενδυτές. Τα χειρότερα
φαίνονταν να είχαν περάσει τον Απρίλιο, όταν ξεκίνησε μια ανοδική κούρσα των
τιμών των μετοχών. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, οι ελπίδες
διαψεύστηκαν. Είναι φυσικό οι επενδυτές να θέλουν να απέχουν από το
χρηματιστήριο, όταν οι χρηματιστηριακοί καιροί είναι δύσκολοι. Ωστόσο, μόνον
όταν οι επενδυτές συνειδητοποιήσουν πόσο μεγάλη είναι η αβεβαιότητα για το
μέλλον της αγοράς, μπορούν να κάνουν τις σωστές επενδυτικές επιλογές.

Παράδοση άνευ όρων

Οι χρηματιστηριακοί αναλυτές αδυνατούν να προβλέψουν με ακρίβεια την πορεία των χρηματιστηρίων. Γι’ αυτό οι επενδυτές πρέπει να είναι ιδιαίτερα επιφυλακτικοί απέναντι σε αυτούς που εμφανίζονται ως χρηματιστηριακοί προφήτες

Αλήθεια, ποια χαρακτηριστικά είχαν οι προηγούμενες περιστάσεις, που οι τιμές
των μετοχών βρέθηκαν στο ναδίρ; Η κλασική απάντηση είναι ότι χαρακτηρίζονται
απ’ αυτό που αποκαλείται «παράδοση άνευ όρων» των επενδυτών. Η παράδοση αυτή
συμβαίνει, όταν οι επενδυτές που έχουν υποστεί μεγάλες ζημίες προχωρούν σε
μαζικές πωλήσεις των μετοχών τους, χωρίς να κάνουν διακρίσεις. Ο όγκος
συναλλαγών εκτινάσσεται στα ύψη και ο αριθμός των μετοχών που σημειώνουν
απώλειες είναι πολλαπλάσιος αυτών που σημειώνουν κέρδη. Όταν από τη
χρηματιστηριακή αγορά φύγουν και οι επενδυτές που είχαν τοποθετηθεί στα
υψηλότερα επίπεδά της, τότε παραμένουν μόνο οι σοβαροί αγοραστές. Με αυτόν τον
τρόπο, ανοίγει ο δρόμος για την επερχόμενη ανάκαμψη του χρηματιστηρίου. «Δεν
μπορείτε να φανταστείτε πόσο ευχαριστημένος είμαι που έχασα τις αποκαλούμενες
ανοδικές κούρσες των τελευταίων δύο χρόνων», σημειώνει ο Χιού Τζόνσον,
διευθυντής επενδύσεων της επενδυτικής εταιρείας Φερστ Άλμπανι. «Η εβδομάδα της
17ης Σεπτεμβρίου μού φαινόταν ως “παράδοση άνευ όρων” των επενδυτών. Ωστόσο,
στο παρελθόν είχα κάνει λάθος».

Με μια πρώτη ματιά, φαινόταν ότι η συνεδρίαση της 17ης Σεπτεμβρίου είχε τα
χαρακτηριστικά της «παράδοσης άνευ όρων». Ο δείκτης Ντάου Τζόουνς
πραγματοποίησε απώλειες 684 μονάδων, ο όγκος συναλλαγών πραγματοποίησε ρεκόρ
και τέσσερις στις πέντε μετοχές εταιρειών σημείωσαν πτώση. Ο Τζέιμς Στακ,
πρόεδρος της επενδυτικής εταιρείας Ινβεστέκ Ρισέρτς, βλέπει άλλο ένα σημάδι:
πολλοί επενδύτες αποχωρούν από το χρηματιστήριο. Το συνολικό υπόλοιπο των
επενδυτών που έχουν αγοράσει μετοχές με πίστωση έχει μειωθεί κατά περίπου 50%
από το ανώτατο επίπεδο που «χτύπησε» τον Μάρτιο του 2000.

Όπως ακριβώς στις περιόδους δημιουργίας μιας κερδοσκοπικής φούσκας το υπόλοιπο
αυτό διογκώνεται, η συρρίκνωσή του αποτελεί τυπικό χαρακτηριστικό μιας
παράδοσης άνευ όρων των επενδυτών. Όσο οδυνηρές κι αν είναι οι περίοδοι
«παράδοσης άνευ όρων» των επενδυτών, η αξία τους είναι οι προσδοκίες που
δημιουργούν ότι σε πιθανή ανάκαμψη της αγοράς θα σημειωθούν κέρδη. Η κατά 23%
πτώση που σημείωσε ο Ντάου Τζόουνς τη Μαύρη Δευτέρα του 1987, δημιούργησε ένα
περιθώριο το οποίο καλύφθηκε πολύ σύντομα. Μέχρι τα μέσα του 1989 όλες οι
απώλειες είχαν καλυφθεί. Όλα αυτά ακούγονται πολύ καλά και πειστικά. Όμως, δεν
είναι. Όπως σημειώνει ο Τζόνσον, «δεν υπάρχουν πινακίδες στον δρόμο, που να
λένε “βρισκόμαστε στο ναδίρ, αγόρασε”». Αυτός είναι και ο λόγος που η
αβεβαιότητα είναι η μοναδική αρχή που μας καθοδηγεί. Και ακολουθούν μερικές
συστάσεις προς τους επενδυτές, για να αντιμετωπίσουν αυτή την αβέβαιη
χρηματιστηριακή πραγματικότητα.

Χωρίς απότομες βουτιές

«Από τις δέκα περιόδους πτωτικών τάσεων στο αμερικανικό χρηματιστήριο μετά τον
Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι οκτώ τελείωσαν με τις τιμές των μετοχών να μην
πραγματοποιούν απότομες βουτιές, αλλά να κινούνται σταθερά πτωτικά, χωρίς
πανικούς πωλήσεων», λέει η Λίζα Κάμπερτ, χρηματιστηριακή αναλύτρια. Η πτώση
που σημείωσε η αμερικανική χρηματιστηριακή αγορά την περίοδο 1990-’91
ακολούθησε αυτό το μοτίβο. Επιπλέον, η ταχεία ανάκαμψη της αγοράς μετά την
«παράδοση άνευ όρων» δεν είναι εγγυημένη. Έπειτα από δύο ημέρες, όπου συνολικά
σημειώθηκαν απώλειες 25%, τον Οκτώβριο του 1929, η αγορά φαινόταν να
ανακάμπτει. Ωστόσο, πέρασαν άλλα τρία χρόνια συνεχούς πτώσεως. Χρειάστηκαν 25
χρόνια για την κάλυψη του χαμένου εδάφους. Μια αντίστοιχη απογοητευτική πορεία
σημειώθηκε στη δεκαετία του ’70. Το μεγάλο ξεπούλημα του 1974 ακολούθησε μια
ταχεία ανάκαμψη ­ στη συνέχεια πέρασαν πολλά χρόνια χρηματιστηριακής
στασιμότητας.

Οι προφήτες είναι τυφλοί

Αν κάποιος θέλει να εμφανιστεί ως Νοστράδαμος ακούστε τον ευγενικά, αλλά
περιφρονήστε τα λόγια του. Τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες οι οικονομολόγοι
δεν κατάφεραν να προβλέψουν ούτε μια ύφεση της οικονομίας. Μια έρευνα που
έγινε τον Νοέμβριο του 1989 από την αμερικανική Ένωση Οικονομολόγων, έδειξε
ότι οι περισσότεροι οικονομολόγοι είχαν τον μεγαλύτερο βαθμό αισιοδοξίας σε
σχέση με τα προηγούμενα χρόνια της δεκαετίας του ’80. Μάλιστα, προέβλεπαν ότι
η οικονομία θα πήγαινε καλά για τουλάχιστον άλλα τρία χρόνια. Οκτώ μήνες
αργότερα, έκανε την εμφάνισή της μια ύφεση. Οι επαγγελματίες των
χρηματιστηριακών επενδύσεων δεν τα έχουν πάει καλύτερα. Η ετήσια απόδοση του
δείκτη S&Ρ 500 δεν ανταποκρινόταν, τα τελευταία πέντε χρόνια, στις
προβλέψεις της μεγάλης πλειοψηφίας των χρηματιστηριακών αναλυτών, σύμφωνα με
την επενδυτική εταιρεία Φίσερ Ινβέστινγκ.

Οι επενδυτές πρέπει να παλέψουν με τους δαίμονες που έχουν μέσα τους για να
βρουν τη σωστή χρηματιστηριακή συγκυρία, προκειμένου να αγοράσουν ή να
πουλήσουν μετοχές. Από τη φύση τους είναι επενδυτές της συγκυρίας.
«Προσπαθούμε να προετοιμασθούμε για το μέλλον με βάση τον προσανατολισμό μας
στο παρόν», λέει ο Τζέφρι Χάισλερ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης,
που ειδικεύεται στη μελέτη της επίδρασης της συμπεριφοράς των επενδυτών στις
αγορές. «Οι άνθρωποι λειτουργούν με τον περιορισμό που τους θέτουν τα
περιορισμένα δείγματα της πορείας της αγοράς που παρακολουθούν. Κοιτάζουν
μικρές περιόδους της πορείας της αγοράς, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν
διαθέσιμα στοιχεία για τα τελευταία 70 χρόνια», λέει ο ίδιος. «Βασίζουμε τις
επενδυτικές μας επιλογές στις εκλάμψεις της φαντασίας μας».

Πτώση και ευκαιρίες αγορών

Αν μία προσφορά σάς επιτρέπει να αγοράσετε ένα αυτοκίνητο αξίας 33.000
δολαρίων στην τιμή των 30.000 δολαρίων, τότε έχετε πετύχει μια πολύ καλή
συμφωνία. Ωστόσο, οι μετοχές που η τιμή τους έχει υποχωρήσει, δεν αποτελούν
κατ’ ανάγκην ευκαιρία αγοράς. Ούτε το γεγονός ότι στο παρελθόν ήταν σε
υψηλότερα επίπεδα σημαίνει ότι, κατ’ ανάγκην, θα επιστρέψουν σ’ αυτά.

Ο δείκτης S & Ρ 500 στις 1.071 μονάδες, βρίσκεται 31% χαμηλότερα από το
ανώτερο επίπεδο όπου βρέθηκε τον Μάρτιο του 2000. Το ότι οι πωλητές είναι
διατεθειμένοι να πουλήσουν τις μετοχές τους σε τιμές ευκαιρίας, δεν είναι κατ’
ανάγκην ο λόγος που η αγορά βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα. Μπορεί να βρίσκεται
σε χαμηλά επίπεδα, επειδή οι προοπτικές κερδοφορίας των επιχειρήσεων τα
επόμενα χρόνια δεν είναι τόσο καλές όσο ήταν στο παρελθόν.

Ένας άλλος λόγος για τα χαμηλά επίπεδα στα οποία βρίσκεται η αγορά, μπορεί να
είναι ότι στο παρελθόν οι επενδυτές την είχαν οδηγήσει σε αδικαιολόγητα υψηλά
επίπεδα.

Ακόμη και τώρα, που οι τιμές έχουν υποχωρήσει, το μέσο Ρ/Ε των εταιρειών που
περιλαμβάνονται στον δείκτη S & Ρ 500 είναι σχεδόν διπλάσιο από τον
ιστορικό μέσο όρο. Η συνολική κεφαλαιοποίηση του χρηματιστηρίου κορυφώθηκε,
φθάνοντας το 170% το αμερικανικού Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος.

Τώρα βρίσκεται στο 110%, αλλά ακόμη και αυτό το επίπεδο βρίσκεται στο διπλάσιο
επίπεδο από τον ιστορικό μέσο όρο. Επίσης, οι αμερικανικές μετοχές
διαπραγματεύονται σε επίπεδα εξαπλάσια ή επταπλάσια της λογιστικής αξίας των
επιχειρήσεων, ενώ στις περιόδους πτώσης του 1974 και 1982 διαπραγματεύονταν με
λόγο τιμής προς λογιστική αξία ίσο με ένα.

Στη θετική πλευρά των πραγμάτων βλέπουμε ότι το ημερολόγιο δείχνει πως
επίκειται μια αναστροφή των τιμών.

Η πτωτική φάση του βιομηχανικού δείκτη Ντάου Τζόουνς, που ξεκίνησε τον
Ιανουάριο του 2000, είναι η τρίτη μεγαλύτερη σε διάρκεια από το τέλος του Β’
Παγκοσμίου Πολέμου. Μόνο η διάρκειας 1.111 ημερών πτωτική πορεία του
αμερικανικού χρηματιστηρίου της περιόδου 1946-49 ήταν μεγαλύτερη από την
τωρινή, που μετρά 654 ημέρες. Η πτωτική πορεία της αγοράς την περίοδο 1973-74
διήρκεσε 694 ημέρες.

«Στην πραγματικότητα, όταν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης είναι γεμάτα από
προειδοποιήσεις για ύφεση, όπως συμβαίνει τις τελευταίες εβδομάδες, τότε
συνήθως τα χειρότερα έχουν περάσει», λέει ο Στακ.

Κέρδη σε πτωτική αγορά

Δεν χρειάζεται να είσαι προφήτης, για να καταγράφεις της ζημίες σου πουλώντας
μετοχές που έχουν υποχωρήσει από την τιμή που τις αγόρασες. Απλώς, χρειάζεται
να έχεις ένα σχέδιο για την πώληση αυτών των μετοχών και την αντικατάστασή
τους στο χαρτοφυλάκιό σου άμεσα, με συγκρίσιμες αλλά όχι ίδιες μετοχές ή
αμοιβαία κεφάλαια. «Είναι οδυνηρό να καταγράφεις τις ζημίες σου, αλλά το να
τις παίρνεις είναι σαν να τις τοποθετείς σε τραπεζικό λογαριασμό, όπου θα
είναι διαθέσιμες για ανάληψη όποτε τις χρειαστείς», λέει ο Τζον Ρόμπερτς,
διευθυντής διαχείρισης επενδύσεων στην εταιρεία Ντένβερ Ινβέστμεντ Αντβάιζορς.

Χωρίς να προσπαθείς να ανακαλύψεις το ναδίρ της αγοράς, μπορείς να
κερδίσεις αγοράζοντας μετοχές και κρατώντας τες για πολύ καιρό. Μην
αγοράσεις μεγάλο όγκο μετοχών για βραχυπρόθεσμες κερδοσκοπικές κινήσεις.
Αγόρασε μετοχές με έναν 20ετή χρονικό επενδυτικό ορίζοντα. Να έχεις
ρεαλιστικές προσδοκίες κερδών απ’ αυτές.

Forbes Global Inc, 2001