ΔΡΟΜΟΙ

Με δύο πρόσωπα…

… διεξάγει η Δύση την εκστρατεία της εναντίον της «ισλαμικής τρομοκρατίας».
Από τη μια μεριά, αυτός ο πόλεμος προβάλλεται ως πόλεμος πολιτιστικός, μάχη
ανάμεσα στο «καλό» και το «κακό», μολονότι στην πραγματικότητα υποκινείται από
έναν δυτικό φονταμενταλισμό: η ιστορική πρόοδος που ενσαρκώνεται στον δυτικό
πολιτισμό επιδιώκει να επιβάλει στον υπόλοιπο κόσμο τις πολιτικές, οικονομικές
και πολιτιστικές αξίες του ­ αυτό είναι άλλωστε το βαθύτερο αίτιο του πολέμου.
Από την άλλη μεριά, αυτός ο πόλεμος, που είναι συνέπεια της δυτικής υπεροψίας,
αποκαλύπτει το άλλο πρόσωπο της πραγματικότητας: πόσο λίγη εμπιστοσύνη έχει η
Δύση στον ίδιο της τον εαυτό.

Το χειρότερο…

… από όλα, αν πιστέψουμε τη Μαντλίν Μπάντινγκ στην «Γκάρντιαν», είναι πως
αναγνωρίζει κανείς στον δυτικό φονταμενταλισμό εκείνο το χαρακτηριστικό που η
ίδια η Δύση βρίσκει αποκρουστικό στον εχθρό της: ένα αίσθημα αναμφισβήτητης
υπεροχής, που την κάνει να πιστεύει ακράδαντα στην καθολική εφαρμογή των αξιών
της. Την ίδια ώρα, αυτό το αίσθημα συνυπάρχει με μια βαθιά αβεβαιότητα γι’
αυτές ακριβώς τις αξίες, με έναν «απολογητικό ιμπεριαλισμό», όπως τον λέει η
Τζένι Μπρίστοου στο περιοδικό «Σπάικντ». Αυτοί που κυβερνούν τον κόσμο
δυσκολεύονται ολοένα και περισσότερο να δικαιολογήσουν πώς και γιατί τον
κυβερνούν. Μολονότι ο κόσμος κυριαρχείται από τη Δύση, η αυτοπεποίθησή της
είναι τόσο λειψή, που δυσκολεύεται να δικαιολογήσει ακόμη και το δικαίωμά της
να αμυνθεί. Άραγε τι εκφράζει αυτή η δυσκολία;

Η αυτοπεποίθηση…

… λείπει τόσο πολύ, που δεν ισχύει πια κάτι που άλλοτε ήταν δεδομένο: πως οι
άνθρωποι είναι πάντα πρόθυμοι να πολεμήσουν για τη χώρα τους. Γιατί να πάνε να
πολεμήσουν άλλωστε; Γιατί να πεθάνουν; Για μια κοινωνία που αμφιβάλλει για τον
ίδιο της τον εαυτό; Όχι πως έχει καμιά ιδιαίτερη γοητεία να πολεμάει κανείς.
Μα σίγουρα υπάρχει κάτι αρρωστημένο σε μια κοινωνία όπου ολοένα και λιγότεροι
άνθρωποι νιώθουν πως αξίζει να πολεμήσουν γι’ αυτήν.

Ο τελικός θρίαμβος…

… του παγκόσμιου καπιταλισμού, όπως θέλησαν να μας κάνουν να πιστέψουμε οι
προαγωγοί του την τελευταία δεκαετία, ίσως να μην είναι στην ουσία παρά η
πρώτη και μοναδική αληθινή κρίση του ­ είχε γράψει γι’ αυτήν από το 1996 ο
Αμερικανός κοινωνιολόγος Ιμάνουελ Βαλερστάιν, χωρίς πάντως να την προσδιορίσει
χρονικά. Ύστερα από τέσσερις αιώνες, στη διάρκεια των οποίων τα κράτη ενίσχυαν
συνεχώς την εξουσία τους, η αντίστροφη μέτρηση μοιάζει να έχει αρχίσει. Μια
ολιγομελής αλλά καλά οργανωμένη ομάδα στάθηκε ικανή να δώσει ένα ισχυρότατο
πλήγμα στο παγκόσμιο σύστημα, με ανυπολόγιστες ακόμη συνέπειες. Τότε τι αξία
έχει ένα τέτοιο «σύστημα», όταν ο καθένας μπορεί να το καταλύσει; Το παγκόσμιο
καπιταλιστικό σύστημα δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς κράτος. Όμως, το κράτος
του δεν μπορεί πια να εγγυηθεί την τάξη. Από αυτό το μεταβατικό χάος ίσως να
προκύψει μια νέα τάξη, όχι όμως απαραιτήτως καλύτερη από την προηγούμενη.